System (stgr. σύστημαsystema – rzecz złożona) – zespół wzajemnie powiązanych elementów realizujących jako całość założone cele[1].
Z uwagi na fakt, że wyodrębnienie wszystkich elementów przynależących do systemu bywa w praktyce niekiedy bardzo trudne, dlatego do badania systemów wykorzystuje się ich uproszczone modele. Elementy przynależące do jednego systemu nie mogą jednak stanowić jednocześnie elementów przynależnych do innego systemu.
Za kryterium podziału przyjmując wymienialność elementów systemów, w trakcie ich działania systemy dzieli się na:
Wfilozofiisystemem nazywa się zbiór tez i twierdzeń stanowiących pewną spójną całość. Także zasady organizacji czegoś – zbiór przepisów lub reguł obowiązujących w danej dziedzinie.
Wpsychologiisystemem jest też nazywany zbiór elementów, powiązanych ze sobą relacjami w taki sposób, że stanowią one całość zdolną do funkcjonowania w określony sposób. Definicję tę wprowadziłTadeusz Tomaszewski.
Podobną do ujęcia funkcjonującego w psychologii definicję terminusystem wprowadził pionier cybernetyki w PolsceMarian Mazur. Według niego system jest to zbiór elementów i zachodzących między nimi relacji.
Jest to hipotetyczna najbardziej ogólna „teoria wszystkiego”, która zakłada, że własności struktur systemowych są uniwersalne. Została zapoczątkowana wbiologii przezLudwiga von Bertalanffyego, rozwijana i uzupełniana przezcybernetyków orazcybernetyków społecznych, adoptowana w inżynierii jakoinżynieria systemów, i obecnie poszerzana na nauki socjo-ekonomiczne ikognitywne, np. inżynieria socjo-kognitywna.
Ogólna teoria systemów dotyczy wszystkich obiektów, które można uważać za inteligentne, np. ludzkie organizacje i systemy złożone, takie jak ludzie-technologia, człowiek-społeczeństwo-środowisko. W ostatnich latach jest też lansowana nowa nazwa nauki o uniwersalnych własnościach systemów – ang.systemics, co można tłumaczyć jakosystemika (?) – w Polsce do tej pory nie używana (pojawia się jednak terminsystemologia).
Organizacja systemu to jegostruktura w formie sieci relacji między elementami oraz własności tych relacji. Niezmienność takich struktur jest warunkiem rozpoznaniatożsamości systemów. W strukturze systemu mogą występowaćpodsystemy, czyli elementy systemu, które same są systemami. System którego elementami są inne systemy jestnadsystemem.
Systemy powinny być tak określone, aby ich określenie było:
- ścisłe – by było wiadomo, co do nich należy, a co nie należy. Określenie systemu może być nawet bardzo ogólne, ale nie może być ogólnikowe,
- niezmienne – w całym toku rozważań, tak by zachodzące w nich zmiany mieściły się w ramach ich określenia. Jest niedopuszczalne, żeby jakieś elementy były czasem traktowane jako należące do systemu, czasem zaś jako do niego nie należące,
- zupełne – podział systemu na podsystemy powinien być zupełny, czyli system nie może zawierać elementów nie należących do żadnego z jego podsystemów,
- funkcjonalne – systemy powinny być wyodrębniane ze względu na spełniane funkcje, a nie ze względu na oddzielność przestrzenną.
Istnieje wielekryteriów hierarchicznej klasyfikacji/taksonomii systemów.Podczas przeprowadzania klasyfikacji systemów należy jednak pamiętać o zasadzie precyzyjnego ustalenia kryteriów.
Najbardziej ogólne,interdyscyplinarne podziały podstawowe to:
- systemy abstrakcyjne i fizyczne:
- abstrakcyjne: np. systemy pojęć, reguł, modeli, działań,
- fizyczne: zbudowane z materii lub energii.
- systemy statyczne i dynamiczne:
- system statyczny jest niezmienny w czasie, może być abstrakcyjny lub fizyczny,
- system dynamiczny to taki, w którym zmiana w jednej części wpływa na pozostałe; największy znany dynamiczny system fizyczny toWszechświat.
- systemy otwarte, zamknięte i autonomiczne – ten podział w zastosowaniu do systemów fizycznych jest subiektywny i przybliżony, choć często używany:
- systemy zamknięte są przeważnie abstrakcyjne, zaś
- systemem otwartym iautonomicznym jest np. każdy organizm żywy.
Podstawową różnicą między systemami biologicznymi apsychicznymi i społecznymi, jest to, że biologiczne przetwarzają i reprodukują zdarzenia, zaś psychologiczne są określane przezkomunikację,świadomość isens (rzeczowy, czasowy i społeczny).
W ostatnich czasach koncepcja systemu została także rozszerzona na tzw. systemy inteligentne i dotyczy najczęściejoprogramowania zdolnego do realizowania zadańsztucznej inteligencji.
Pojęciesystem występuje w języku naturalnym i we wszystkichnaukach itechnologiach.Jego konkretne, wyspecjalizowane znaczenie zależy od kontekstu użycia i przyjętych konwencji terminologicznych.
- Bertalanffy, L. von,Ogólna teoria systemów. Podstawy, rozwój, zastosowania, PWN, Warszawa 1984.
- Mazur M.,Pojęcie systemu i rygory jego stosowania,. Postępy Cybernetyki, z. 2, 1987.
- Sadowski W.,Podstawy ogólnej teorii systemów. Analiza logiczno-metodologiczna, PWN, Warszawa 1978.
