Sufizm (arab.تصوفtaṣawwuf) – zbiorcze określenie rozmaitych nurtów mistycznych wislamie[1]. Jest on próbą osiągnięcia jedności z boskim Absolutem. W najpowszechniejszej formie polega na regularnych modlitwach, recytacji formuł religijnych i boskich imion, grupowych śpiewach (qawwali), studiowaniu świętych pism islamu, a przede wszystkim na wyparciu się własnego ego. Jednymi z najznaczniejszych sufich byliRabia Al-Basri,Dżunajd,Al-Halladż,Al-Ghazali,Ibn ʾArabi iRumi.
Istnieje kilka teorii na temat pochodzenia tego słowa. Określenie bywa wywodzone od niniejszych słów:
suf صوف (wełna)[2], co jednak nie jest w żaden sposób potwierdzone, bowiem czerpiąc wzór zchrześcijańskichmnichów sufi ubierali się wewłosiennice. Wzorem dla wczesnochrześcijańskich anachoretów był Jan Chrzciciel, który nosił szatę z wielbłądziej wełny. Taka szata i przepasane biodra były „wzorcowym” strojem ascety.
ṣafа̄ (czystość), ponieważ mistycyzm jest nieustannym oczyszczaniem własnej moralności i zachowania[2].
ṣaff (szereg), jako ci, którzy „byli w «pierwszym szeregu» wobec Boga”; spieszyli jako pierwsi do meczetu na modlitwy, bądź modlili się w pierwszym szeregu[2].
Jeden z wielkich klasyków sufizmu ‘Alī al-Hujwīrī(inne języki) (zm. 1071) podsumował jego istotę, cytując słowa innego z myślicieli Abū’l-Ḥasana Fūshanja (zm. 958–959): „dziś Sufizm jest imieniem bez treści, lecz kiedyś był treścią bez imienia”[3].
Sufizm, będącmistyczno-ascetyczną ścieżką do poznaniaBoga, jest pozbawiony form sprecyzowanej doktryny. Nie znaczy to, że sufi lekceważąteologię, jednak to nie teologia jest przedmiotem ich studiów. Dlatego sufizm rozwinął się w jednakowym stopniu wśródsunnitów iszyitów, czerpiąc wiele inspiracji zmonastycyzmuchrześcijańskiego ibuddyjskiego.Częścią światopoglądu sufickiego jest też wiara wwahdat al-wudżud (jedność rzeczywistości), utożsamiana nieraz zpanteizmem.
Pierwsi sufi pojawili się już w VII wieku wBasrze, jako spontaniczna próba szukania przez wiernych nowej religii kontaktu z Bogiem i poznania Go, choć czasami usiłuje się też wytłumaczyć powstanie sufizmu względami czystosocjologicznymi – reakcją na przepych i dekadencję dworukalifów zdynastiiUmajjadów. W następnych stuleciach głównym ośrodkiem sufizmu stał sięBagdad.
Wiele bractw sufickich osiągnęło duże znaczenie polityczne, niektóre z nich tworzyły własne struktury państwowe (np. w Sudanie iAzji Środkowej).
Wśród nich specyficzną pozycję zajmuje sufizm Czeczenów. To właśnie niezwykła solidarność bractw sufickich pozwoliła temu niewielkiemu narodowi przetrwać okupację rosyjską. Zaznaczyć jednak trzeba, że współczesny ruch niepodległościowy wCzeczenii inspiruje się raczej pochodzącym z Arabii Saudyjskiejwahhabizmem, który jest sprzeczny ze ścieżkami sufich.[potrzebny przypis]
Najbardziej fanatyczne jednostki armii tureckiej,janczarzy, były wychowywane w duchu drogi bektaszijja.[potrzebny przypis]
↑abcRozdział o sufizmie - taṣawwuf, [w:]Abū al-Qāsim al-Qušhayrī,Ar-Risāla al-Qušayriyya czyli Traktat o sufizmie,JerzyJ.Nosowski, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2015,ISBN 978-83-8002-189-1. Brak numerów stron w książce
↑abAli bin UsmanA.U.Al-HujwiriAli bin UsmanA.U.,Kashf Al-Mahjub of Al-Hujwiri,R.A.R.A.Nicholson (tłum.), London: Luzac 1911, s. 44.
↑Maria Składankowa:Tajemnica, świętość i męstwo, [w:]Islam a terroryzm pod red. Anny Parzymies, wyd. Dialog, Warszawa 2003, s. 92.
↑Filozoficzna interpretacja doświadczenia mistycznego. W: Piotr Kłodkowski: Homo mysticus hinduizmu i islamu. Mistyczny ruch bhakti i sufizmu.. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 1998, s. 35, seria: Świat Orientu.ISBN 83-86483-72-5.
