 Stefan Pomarański (ok. 1930) | |||
 major piechoty | |||
| Data i miejsce urodzenia | 7 września 1893 | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | 15 grudnia 1944 | ||
| Przebieg służby | |||
| Lata służby | 1914–1945 | ||
| Siły zbrojne | |||
| Formacja | |||
| Główne wojny i bitwy | |||
| Odznaczenia | |||
          | |||
| |||
.JPG)
Stefan Pomarańskips. „Borowicz”, „Michał Zawisza”, „Roszko”, „Nowaczyński”[1] (ur.7 września1893 wWarszawie, zm.15 grudnia1944 weFlossenbürgu) –majorpiechotyWojska Polskiego,historyk,instruktor skautowy i harcerski.
Urodził się 7 września 1893 w Warszawie[2], w rodzinie Józefa i Marii z Doranttów. Był starszym bratemJózefa Pomarańskiego (1896–1942) iZygmunta Pomarańskiego (1898–1941), legionistów, oficerów Wojska Polskiego, zamordowanych wobozie koncentracyjnym Auschwitz.
Uczęszczał do gimnazjum rządowego wZamościu, po strajku szkolnym w gimnazjum polskim Edwarda Świecimskiego, następnieGimnazjum Mariana Rychłowskiego w Warszawie, w którym w 1914 zdał maturę[3]. Działalność niepodległościową rozpoczął wOrganizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”. W 1912 wstąpił doPolskich Drużyn Strzeleckich, gdzie przybrał pseudonim „Borowicz”. Od sierpnia 1914 razem z bratem Zygmuntem wLegionach Polskich. 6 sierpnia 1914 wymaszerował zKrakowa w składzie2 plutonu1 kompanii kadrowej (brat służył w 3 plutonie). W maju 1915 ranny podTarłowem. We wrześniu 1915 oddelegowany doPolskiej Organizacji Wojskowej. Był m.in. dowódcą warszawskiego okręgu miejskiego i dowódcą szkoły podchorążych w Warszawie. Był pracownikiem Biura Komisji do Spraw JeńcówTymczasowej Rady Stanu[4]. W lipcu 1917 aresztowany przez władze niemieckie, zbiegł z obozu internowanych wSzczypiornie. Następnie przebywał wZamościu, gdzie wraz z braćmiZygmuntem i Józefem założył Księgarnię Polską i wydawał czasopismo „Kronika Powiatu Zamojskiego” (od 1919 „Teka Zamojska”). W czasiewojny bolszewickiej był komendantem Kwatery Głównej Sztabu ŚcisłegoNaczelnego Wodza, przygotowywał komunikaty prasoweSztabu Generalnego.
Ukończył studia na WydzialeHistorycznymUniwersytetu Warszawskiego, gdzie potem pracował naukowo (zajmował się głównie historiąpowstania styczniowego iLegionów Polskich, m.in. zbadał i ogłosił drukiem akta komisji śledczej w sprawieRomualda Traugutta i napisał historię36 pp LA). W 1922 uzyskał doktorat naUW (uzyskanie tytułu doktora filozofii ogłoszono w 1934[5]). Był pomocnikiem referenta wMinisterstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, po czym został zwolniony z dniem 30 czerwca 1922 na własną prośbę i przeszedł do pracy wArchiwum Akt Dawnych[6]
W 1928 wrócił do czynnej służby wojskowej, był dowódcą kompanii36 pułku piechoty. Z dniem 1 kwietnia 1935 został przydzielony do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na sześciomiesięczną praktykę[7]. 27 czerwca 1935 został mianowanymajorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 80. lokatą w korpusie oficerów piechoty[8]. We wrześniu tego roku został przeniesiony wstan spoczynku.
Po wybuchuII wojny światowej walczył w obronieLwowa, następnie internowany naWęgrzech działał w konspiracji. Aresztowany przezGestapo, został zamordowany wobozie koncentracyjnymFlossenbürg 15 grudnia 1944 roku.
Jego dziećmi byli: Przemysław (poległ wwojnie obronnej Polski 1939 roku), Leszek (zginął wpowstaniu warszawskim), Sława (zm. 2015), Mirosław (zm. 1989) i Wanda (zm. 2010).
W 2011, z inicjatywyŚwiatowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Oddział Zamość, rondo przedkościołem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Zamościu otrzymało nazwę „ronda Braci Pomarańskich” dla upamiętnienia trzech braci: Stefana, Zygmunta i Józefa[9].
W sierpniu 1911 Stefan Pomarański zorganizował wraz zAlojzym Pawełkiem pierwszą w Warszawie męską drużynęskautów[10][11]. Działała ona w konspiracji przy polskim prywatnymGimnazjum Mariana Rychłowskiego naul. Smolnej Dolnej 4, a jej patronem byłRomuald Traugutt; w późniejszym okresie przyjęła nazwę1 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarna Jedynka”[10]. Konspiracyjna działalność skautów na terenie gimnazjum była możliwa, ponieważ właściciel, a zarazem dyrektor szkołyMarian Rychłowski, dawnyzesłaniec polityczny i patriota, uważał, że program ćwiczeń skautowych przygotuje polską młodzież do walki o niepodległość, gdy weźmie ona udział z bronią w ręku w zbliżającej się wojnie światowej[11].
Z chwilą wybuchuI wojny światowej obaj założyciele i kilku innych skautów 1WDH przekradli się przez granicę zaborów i walczyli wLegionach[10]. W 1916 Stefan Pomarański stanął na czelePolskiej Organizacji Skautowej, brał udział w zjednoczeniu polskiego ruchu skautowego i utworzeniuZwiązku Harcerstwa Polskiego.
28 lutego 1938 KomitetKrzyża i Medalu Niepodległości ponownie rozpatrzył jego wniosek, lecz Krzyża Niepodległości z Mieczami nie przyznał[2]. Był również przedstawiony do odznaczeniaOrderem Virtuti Militari[22].
.png)
