Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Stary Testament

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wikipedia:Weryfikowalność
Ten artykuł od 2010-05 wymagazweryfikowania podanych informacji.
Należy podać wiarygodne źródła w formieprzypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Sprawdź w źródłach:Encyklopedia PWN •Google Books • Google Scholar •BazHum •BazTech •RCIN • Internet Archive (texts /inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się wdyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon{{Dopracować}} z tego artykułu.
Stary Testament

Kanon prawosławny (słowiański i grecki), etiopski i syryjski
Kanon prawosławny (gruziński)
ZwójTory w języku hebrajskim
Fragment hebrajskiego tekstuKsięgi Wyjścia rozdz. 20 (Dziesięć Przykazań) –Codex Orientales 4445
Starożytny fragmentmanuskryptuSeptuaginty oznaczany jakoLXXVTS 10a (zwójProroków mniejszych) ok.I w. p.n.e.

Stary Testament – starsza częśćBiblii, przyjęta przezchrześcijaństwo.Żydowska (a za niąprotestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (w judaizmie liczone jako 24; spisane głównie wjęzyku hebrajskim),katolicka zawiera 46, aprawosławna w sumie 49-51 (księgi hebrajskie i greckie zSeptuaginty).

Stary Testament razem zNowym Testamentem tworzą Pismo Święte –Biblię.

Historia Starego Testamentu

[edytuj |edytuj kod]

Stary Testament powstawał w ciągu wielu wieków, najstarszym tekstem w nim zawartym jest Pieśń Debory zKsięgi Sędziów, spisana wXII w. p.n.e. Całykan[1]on Starego Testamentu został ustalony pod koniecI w. n.e. Znanych jest kilka teorii co do wyboru ksiąg kanonicznych – uważa się np., że do kanonu weszły tylko te teksty, w których powstaniu dopatrywano się interwencji (natchnienia)Boga. Długotrwały proces formowania kanonu ST rozpoczął się w622 p.n.e., kiedykrólJozjasz wprowadził reformęreligijną.

Stary Testament był już wstarożytności tłumaczony na języki:aramejski (Targum), samarytański (Pentateuch samarytański) igrekę. Najstarsze greckie tłumaczenie toSeptuaginta, zostało ono zapoczątkowane wAleksandrii w połowieIII w. p.n.e. i miało być stworzone dla istniejącej tamgminy żydowskiej. Wedługlegendy przekładu dokonano na poleceniefaraonaPtolemeusza II Filadelfosa, który chciał zapoznać się zprawem żydowskim. Na rozkazkapłana Eleazara 70 mędrców żydowskich przetłumaczyło księgi w ciągu 70 dni. W rzeczywistości przekład kolejnych ksiąg trwał ponad 100 lat.

Kanon żydowski

[edytuj |edytuj kod]
 Osobny artykuł:Tanach.

Istnieje wiele opinii na temat momentu ostatecznego ukształtowania się kanonu hebrajskiego. Przyjmuje się, że nastąpiło to pomiędzyII w. p.n.e. aII w. n.e. Po ustaleniu kanonu hebrajskiego działalność rozpoczęliMasoreci, którzy bardzo dokładnie kopiowali księgi – dzięki temu dysponujemy dzisiajhebrajskimi tekstami, które są identyczne z tymi, których używano w czasachChrystusa. Tanach został napisany głównie w biblijnymhebrajskim, a niektóre części (zwłaszczaKsięga Daniela iKsięga Ezdrasza) w biblijnymaramejskim.

Prawo –Torah (PięcioksiągMojżesza)

1.  Księga Rodzaju – Bereszit („Na początku”)
2.  Księga Wyjścia – Szemot („Imiona”)
3.  Księga Kapłańska – Wajjikra („I zawołał”)
4.  Księga Liczb – Bemidmar („Na pustyni”) a. Wajedabber („I mówił”)
5.  Księga Powtórzonego Prawa – Dewarim („Słowa”)

Prorocy –Newiim

6.  Księga Jozuego – Jehoszua
7.  Księga Sędziów – Szoftim
8.  1-2 Księgi Samuela – Szemuel
9.  1-2 Księgi Królów – Melachim
10. Księga Izajasza – Jeszajahu
11. Księga Jeremiasza – Jiremijahu
12. Księga Ezechiela – Jichzekel
13.  Dwunastu Proroków Mniejszych – Trej Asar (תרי עשר)
Księga Ozeasza
Księga Joela
Księga Amosa
Księga Abdiasza
Księga Jonasza
Księga Micheasza
Księga Nahuma
Księga Habakuka
Księga Sofoniasza
Księga Aggeusza
Księga Zachariasza
Księga Malachiasza

Pisma –Ketuwim

14. Księga Psalmów – Tehilim
15. Księga Przysłów – Miszlei
16. Księga Hioba – Ijow
17. Pieśń nad Pieśniami – Szir Haszirim
18. Księga Rut – Rut
19. Lamentacje Jeremiasza – Eika
20. Księga Koheleta – Kohelet
21. Księga Estery – Ester
22. Księga Daniela – Daniel
23. Księgi Ezdrasza iNehemiasza – Ezra wuNechemia
24. 1-2 Księgi Kronik – Diwrej Hajamim

Kanony chrześcijańskie

[edytuj |edytuj kod]

Chrześcijanie bardzo długo nie mieli ustalonego kanonu Starego Testamentu, gdyż uważali go za odziedziczony pojudaizmie i przezeń skompletowany. Ponadto – inaczej niż żydzi – tradycyjnie dzielili księgi Biblii na historyczne, dydaktyczne i prorockie.W V wieku n.e. powstałaWulgata, przekład Starego Testamentu zhebrajskiego igreki (orazNowego Testamentu z greki) nałacinę, dokonany przezHieronima, który za źródło przyjął hebrajskie oryginały pism, ale posiłkował sięSeptuagintą. Sam Hieronim nie uważał jednak ksiąg później nazwanych deuterokanonicznymi za część natchnionego kanonu.

Podobne opinie istniały wśród wielu chrześcijańskich uczonych i duchownych aż doXVI w.Jednym z podających w wątpliwość wartość I Księgi Machabejskiej (ale nie pozostałych ksiąg deuterokanonicznych) byłpapieżGrzegorz I („Moralia”, XIX.34-PL 76,119)[1].Wieluteologów chrześcijańskich przedstawiało bardzo różne koncepcje kanonu, jednak do rozłamu doszło dopiero w trakciereformacji.

Kanon katolicki

[edytuj |edytuj kod]

Kursywą zaznaczono księgi nieuznawane przez żydów iprotestantów, tzw.deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne).

Księgi historyczne

1.   Księga Rodzaju (Rdz) – Liber Genesis (Gen)
2.   Księga Wyjścia (Wj) – Liber Exodus (Ex)
3.   Księga Kapłańska (Kpł) – Liber Leviticus (Lev)
4.   Księga Liczb (Lb) – Liber Numeri (Nu)
5.   Księga Powtórzonego Prawa (Pwt) – Liber Deuteronomium (Deu)
  • Pozostałe księgi historyczne
6.   Księga Jozuego (Joz) – Liber Iosue
7.   Księga Sędziów (Sdz) – Liber Iudicum
8.   Księga Rut (Rt) – Liber Ruth
9.   1 Księga Samuela (1Sm) – Liber I Samuelis
10.  2 Księga Samuela (2Sm) – Liber II Samuelis
11.  1 Księga Królewska (1Krl) – Liber I Regum
12.  2 Księga Królewska (2Krl) – Liber II Regum
13.  1 Księga Kronik (1Krn) – Liber I Paralipomenon
14.  2 Księga Kronik (2Krn) – Liber II Paralipomenon
15.  Księga Ezdrasza (Ezd) – Liber Esdrae
16.  Księga Nehemiasza (Ne) – Liber Nehemiae
17.  Księga Tobiasza (Tb) – Liber Thobis
18.  Księga Judyty (Jd) – Liber Iudith
19.  Księga Estery (Est) – Liber Esther
20.  1 Księga Machabejska (1Mch) – Liber I Maccabeorum
21.  2 Księga Machabejska (2Mch) – Liber II Maccabeorum

Księgi mądrościowe (dydaktyczne)

22.  Księga Hioba (Hi) – Liber Iob
23.  Księga Psalmów (Ps) – Liber Psalmorum
24.  Księga Przysłów (Prz) – Liber Proverbiorum
25.  Księga Koheleta (Koh) – Liber Ecclesiastes (Ecl)
26.  Pieśń nad pieśniami (Pnp) – Canticum Canticorum
27.  Księga Mądrości (Mdr) – Liber Sapientiae
28.  Mądrość Syracha (Syr) – Liber Ecclesiasticus

Księgi prorockie

29.  Księga Izajasza (Iz) – Liber Isaiae
30.  Księga Jeremiasza (Jer) – Liber Ieremiae
31.  Lamentacje Jeremiasza (Treny) (Lm) – Lamentationes (Threni)
32.  Księga Barucha (Ba) – Liber Baruch
33.  Księga Ezechiela (Ez) – Prophetia Ezechielis
34.  Księga Daniela (Dn) – Prophetia Danielis
35.  Księga Ozeasza (Oz) – Prophetia Osee
36.  Księga Joela (Jl) – Prophetia Ioel
37.  Księga Amosa (Am) – Prophetia Amos
38.  Księga Abdiasza (Ab) – Prophetia Abdiae
39.  Księga Jonasza (Jon) – Prophetia Ionae
40.  Księga Micheasza (Mi) – Prophetia Michaeae
41.  Księga Nahuma (Na) – Prophetia Nahum
42.  Księga Habakuka (Ha) – Prophetia Habacuc
43.  Księga Sofoniasza (So) – Prophetia Sophoniae
44.  Księga Aggeusza (Ag) – Prophetia Aggaei
45.  Księga Zachariasza (Za) – Prophetia Zachariae
46.  Księga Malachiasza (Ml) – Prophetia Malachiae

Kanon Wschodniej Ortodoksji (Prawosławia) I Orientalnej Ortodoksji

[edytuj |edytuj kod]

Zawiera dodatkowo (wSeptuagincie):

W tradycji prawosławia rosyjskiego I gruzińskiego, a także etiopskiej koptyjskiego, występuje również księga znana jako2(3/4) Księga Ezdrasza, która zawiera w sobie Księgę Ezdrasza iKsięgę Nehemiasza.Kanon etiopski zawiera dodatkowoKsięgę Henocha,Księgę Jubileuszów,1, 2 i 3 Księgę Mekabiego (różne od Ksiąg Machabejskich) oraz4 Księgę Barucha. Z koleikanon syryjski zawiera również księgę uznawaną jako apokryf –2 Księgę Barucha orazPsalmy 152-155.

Kanon protestancki

[edytuj |edytuj kod]

W XVI w.Marcin Luter, podobnie jak niektórzy inni katoliccy bibliści owego czasu, przyjął założenie, że kanon hebrajski jest bardziej pierwotny niż zbiór ksiąg uznawanych dotychczas przez większość chrześcijaństwa. Odrzucił księgi w nim niewystępujące, zachowując tradycyjny chrześcijański układ pism. W chrześcijaństwie rozgorzała trwająca do dziś dyskusja, które księgi powinny należeć do kanonu. Pisma odrzucone przez Lutra nazwanodeuterokanonicznymi. Większa liczba ksiąg wynika z innego podziału (według podziału hebrajskiego prorocy mniejsi i niektóre inne księgi stanowią całość i dlatego kanon żydowski tradycyjnie liczy 24 księgi).

Nazwy ksiąg zgodnie zBiblią warszawską; w nawiasie odpowiedniki nazw w katolickiejBiblii Tysiąclecia.

Księgi historyczne

1.   Pierwsza Księga Mojżeszowa (Księga Rodzaju)
2.   Druga Księga Mojżeszowa (Księga Wyjścia)
3.   Trzecia Księga Mojżeszowa (Księga Kapłańska)
4.   Czwarta Księga Mojżeszowa (Księga Liczb)
5.   Piąta Księga Mojżeszowa (Księga Powtórzonego Prawa)
  • Pozostałe księgi historyczne
6.   Księga Jozuego
7.   Księga Sędziów
8.   Księga Rut
9.   1 Księga Samuela
10.  2 Księga Samuela
11.  1 Księga Królewska
12.  2 Księga Królewska
13.  1 Księga Kronik
14.  2 Księga Kronik
15.  Księga Ezdrasza
16.  Księga Nehemiasza
17.  Księga Estery

Księgi mądrościowe (dydaktyczne)

18.  Księga Joba (Hioba)
19.  Księga Psalmów
20.  Przypowieści Salomona (Księga Przysłów)
21.  Księga Kaznodziei Salomona (Księga Koheleta)
22.  Pieśń nad pieśniami

Księgi prorockie

  • Prorocy więksi
23.  Księga Izajasza
24.  Księga Jeremiasza
25.  Treny Jeremiasza (Lamentacje)
26.  Księga Ezechiela
27.  Księga Daniela
  • Prorocy mniejsi
28.  Księga Ozeasza
29.  Księga Joela
30.  Księga Amosa
31.  Księga Abdiasza
32.  Księga Jonasza
33.  Księga Micheasza
34.  Księga Nahuma
35.  Księga Habakuka
36.  Księga Sofoniasza
37.  Księga Aggeusza
38.  Księga Zachariasza
39.  Księga Malachiasza

Tabela ksiąg Starego Testamentu

[edytuj |edytuj kod]
Tanach – Biblia Hebrajska (24 księgi)Protestantyzm (39 ksiąg)Katolicyzm (46 ksiąg)Prawosławie

(51 ksiąg)

Etiopski Kościół Ortodoksyjny (46 ksiąg)SiglumNazwa łacińskaJęzyk oryginałuLiczba rozdziałówKategoriaCzas powstania (ok., p.n.e.)
Bereszit1 Księga MojżeszowaKsięga RodzajuKsięga

Rodzaju

Księga RodzajuRdzLiber Genesishebrajski50PIĘCIOKSIĄGIX-V w.
Szemot2 Księga MojżeszowaKsięga WyjściaKsięga WyjściaKsięga WyjściaWjLiber Exodushebrajski40IX-V w.
Wajjikra3 Księga MojżeszowaKsięga KapłańskaKsięga KapłańskaKsięga KapłańskaKpłLiber Leviticushebrajski27IX-V w.
Bemidbar4 Księga MojżeszowaKsięga LiczbKsięga LiczbKsięga LiczbLbLiber Numerihebrajski36IX-V w.
Dewarim5 Księga MojżeszowaKsięga Powtórzonego PrawaKsięga

PowtórzonegoPrawa

Księga Powtórzonego PrawaPwtLiber Deuteronomiumhebrajski34IX-V w.
JehoszuaKsięga JozuegoKsięga JozuegoKsięga

Jozuego

Księga JozuegoJozLiber Iosuehebrajski24pozostałe

KSIĘGI HISTORYCZNE

SzoftimKsięga SędziówKsięga SędziówKsięga

Sędziów

Księga SędziówSdzLiber Iudicumhebrajski21
RutKsięga RutKsięga RutKsięga RutKsięga RutRtLiber Ruthhebrajski4
Szemuel1 Księga Samuela1 Księga Samuela1 Księga

Samuela[tradycyjnie:1 Królewska]

1-2 Księga Samuela1SmLiber I Samuelishebrajski31
2 Księga Samuela2 Księga Samuela2 Księga

Samuela[tradycyjnie:2 Królewska]

2SmLiber II Samuelishebrajski24
Melachim1 Księga Królewska1 Księga Królewska1 Księga

Królewska[tradycyjnie:3 Królewska]

1-2 Księga Królewska1KrlLiber I Regumhebrajski22
2 Księga Królewska2 Księga Królewska2 Księga Królewska[tradycyjnie:

4 Królewska]

2KrlLiber II Regumhebrajski25
Diwrej Hajamim1 Księga Kronik1 Księga Kronik1 Księga

Kronik

1 Księga

Kronik

1KrnLiber I Paralipomenonhebrajski29
2 Księga Kronik2 Księga Kronik2 Księga

Kronik

2 Księga

Kronik

2KrnLiber II Paralipomenonhebrajski36 [37][2]
Księga JubileuszówJubbrakhebrajski50
Księga

Henocha

Henhebrajski108
3 Księga

Ezdrasza[tradycyjnie:1 Ezdrasza]

3 Księga

Ezdrasza[tradycyjnie:2 Ezdrasza]

1EzdLiber III Esdraehebrajski9
Ezra wuNechemiaKsięga EzdraszaKsięga EzdraszaKsięga

Ezdrasza[tradycyjnie:2 Ezdrasza]

Księga

Ezdrasza[tradycyjnie:1 Ezdrasza]

Ezd

[2Ezd]

Liber Esdraehebrajski i aramejski10
Księga NehemiaszaKsięga NehemiaszaKsięga

Nehemiasza[tradycyjnie:2 Ezdrasza]

Księga

Nehemiasza[tradycyjnie:1 Ezdrasza]

Ne

[2Ezd]

Liber Nehemiaehebrajski13
Księga TobiaszaKsięga

Tobiasza

Księga

Tobiasza

TbLiber Thobisaramejski (i hebrajski?)14III-II w.
Księga JudytyKsięga JudytyKsięga JudytyJdtLiber Iudithhebrajski16
EstherKsięga EsteryKsięga EsteryKsięga EsteryKsięga EsteryEstLiber Estherhebrajski10
1 Księga Machabejska1 Księga

Machabejska

1MchLiber I Maccabeorumhebrajski16
2 Księga Machabejska2 Księga

Machabejska

2MchLiber II Maccabeorumgrecki15
3 Księga

Machabejska

3MchLiber III Maccabeorumgrecki7[3]
4 Księga

Machabejska(czytana tylkowGruzińskim Kościele Prawosławnym)

4MchLiber IV Maccabeorumgrecki18[4]
4 Księga

Ezdrasza[tradycyjnie:3 Ezdrasza](kanoniczna tylko wGruzińskim Kościele Prawosławnym)

4 Księga

Ezdrasza[tradycyjnie:3 Ezdrasza]

3EzdLiber IV Esdraearamejski (i hebrajski?)16
1-2-3 Księga Mekabiego1Mek

2Mek3Mek

brakgyyz36

2110

IjowKsięga JobaKsięga HiobaKsięga HiobaKsięga HiobaHiLiber Iobhebrajski42KSIĘGI MĄDROŚCIOWEV-III w.
TehilimKsięga PsalmówKsięga PsalmówKsięga

Psalmów

Księga

Psalmów

PsLiber Psalmorumhebrajski150 [151][5]
MiszleiPrzypowieści SalomonaKsięga PrzysłówKsięga

Przysłów

Messale

(rozdziały 1-24)

PrzLiber Proverbiorumhebrajski31
Tagsas

(rozdziały 25-31)

KoheletKsięga Kaznodziei SalomonaKsięga KoheletaKsięga

Koheleta

Księga

Koheleta

KohLiber Ecclesiasteshebrajski12
Szir HaszirimPieśń nad pieśniamiPieśń nad pieśniamiPieśń nad

pieśniami

Pieśń nad

pieśniami

PnPCanticum Canticorumhebrajski8VI-III w.
Księga MądrościKsięga

Mądrości

Księga

Mądrości

MdrLiber Sapientiaegrecki19II w.
Mądrość SyrachaMądrość

Syracha

Mądrość

Syracha

SyrLiber Ecclesiasticushebrajski50
JeszajahuKsięga IzajaszaKsięga IzajaszaKsięga

Izajasza

Księga

Izajasza

IzLiber Isaiaehebrajski66PROROCY WIĘKSIVI-V w.
JiremijahuKsięga JeremiaszaKsięga JeremiaszaKsięga JeremiaszaKsięga Jeremiasza

(zawierarównież4 KsięgęBarucha)

JrLiber Ieremiaehebrajski i aramejski52
EikaTreny JeremiaszaLamentacje JeremiaszaLamentacje JeremiaszaLmLamentationes [Threni]hebrajski5
Księga BaruchaKsięga BaruchaBaLiber Baruchhebrajski6
List JeremiaszaLsgrecki (opinia większości)1
JichzekelKsięga EzechielaKsięga EzechielaKsięga EzechielaKsięga EzechielaEzProphetia Ezechielishebrajski48
DanielKsięga DanielaKsięga DanielaKsięga DanielaKsięga DanielaDnProphetia Danielishebrajski i aramejski12 [14][6]II w.
Trej AsarKsięga OzeaszaKsięga OzeaszaKsięga

Ozeasza

Księga

Ozeasza

OzProphetia Oseehebrajski14PROROCY MNIEJSI
Księga JoelaKsięga JoelaKsięga JoelaKsięga JoelaJlProphetia Ioelhebrajski4
Księga AmosaKsięga AmosaKsięga AmosaKsięga AmosaAmProphetia Amoshebrajski9
Księga AbdiaszaKsięga AbdiaszaKsięga

Abdiasza

Księga

Abdiasza

AbProphetia Abdiaehebrajski1IX w.
Księga JonaszaKsięga JonaszaKsięga

Jonasza

Księga

Jonasza

JonProphetia Ionaehebrajski4V-IV w.
Księga MicheaszaKsięga MicheaszaKsięga MicheaszaKsięga MicheaszaMiProphetia Michaeaehebrajski7VII-VI w.
Księga NahumaKsięga NahumaKsięga

Nahuma

Księga

Nahuma

NaProphetia Nahumhebrajski3
Księga HabakukaKsięga HabakukaKsięga

Habakuka

Księga

Habakuka

HaProphetia Habacuchebrajski3
Księga SofoniaszaKsięga SofoniaszaKsięga SofoniaszaKsięga SofoniaszaSoProphetia Sophoniaehebrajski3
Księga AggeuszaKsięga AggeuszaKsięga

Aggeusza

Księga

Aggeusza

AgProphetia Aggaeihebrajski2
Księga ZachariaszaKsięga ZachariaszaKsięga ZachariaszaKsięga ZachariaszaZaProphetia Zachariaehebrajski14VI-V w.
Księga MalachiaszaKsięga MalachiaszaKsięga MalachiaszaKsięga MalachiaszaMlProphetia Malachiaehebrajski3
JosipponJosbrakhebrajski

Łączna liczba rozdziałów:

  • 1103 (kanon prawosławny)
  • 1067 (kanon katolicki)

Zobacz też

[edytuj |edytuj kod]
Zobacz w Wikiźródłach tekst
Starego Testamentu
Zobacz hasłaStary Testamentstarotestamentowy w Wikisłowniku

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. abAdministrator,Serwis Apologetyczny: katolickie spojrzenie na wiarę [online], analizy.biz [dostęp 2017-04-02] [zarchiwizowane zadresu 2022-10-06] .
  2. W kanonie prawosławnym i etiopskim - księga poszerzona o rozdział 37 (Modlitwa Manassesa); napisany w języku greckim.
  3. III Maccabees [online], www.ecmarsh.com [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  4. IV Maccabees [online], www.ecmarsh.com [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  5. W kanonie prawosławnym i etiopskim - księga poszerzona o rozdział 151 (Psalm); napisany w języku hebrajskim.
  6. W kanonie katolickim, prawosławnym i etiopskim - księga poszerzona o rozdział 13 (Opowiadanie o Zuzannie) oraz 14(Opowiadaniem o Belu i wężu); napisane w języku greckim.

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stary_Testament&oldid=78424016
Kategoria:
Ukryta kategoria:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp