 | |||
 generał brygady | |||
| Data i miejsce urodzenia | 13 stycznia 1894 | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |||
| Przebieg służby | |||
| Lata służby | 1914–1939 | ||
| Siły zbrojne | |||
| Formacja | |||
| Jednostki | |||
| Stanowiska | dowódca grupy | ||
| Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
| Odznaczenia | |||
                | |||
| |||
_01.jpg)
Stanisław Grzmot-Skotnicki herbuBogoria[1],ps. „Grzmot” (ur.13 stycznia1894 wSkotnikach, zm.19 września1939 wTułowicach) –generał brygadyWojska Polskiego,kawaler Orderu Virtuti Militari.
Urodził się 13 stycznia 1894 w rodzinnym majątku Skotniki, w ówczesnym powiecie sandomierskimguberni radomskiej, w rodzinie Maksymiliana h. Bogoria (1863–1922) i Wandy z Russockich (1866–1941)[2][a]. W 1912 złożył maturę wSzkole Handlowej wRadomiu i wyjechał doSzwajcarii, gdzie rozpoczął studia w Akademii Handlowej wSankt Gallen i wstąpił doZwiązku Strzeleckiego[4]. W 1913, po ukończeniuOficerskiej Szkoły Strzeleckiej w Stróży, został komendantem oddziału Związku Strzeleckiego w St. Gallen[4].
Był członkiem tzw. konnego patroluWładysława Prażmowskiego „Beliny” tzw.„siódemki”, który w nocy z 2 na 3 sierpnia, jako pierwszy przekroczył granicęzaboru austriackiego zzaborem rosyjskim wKocmyrzowie i 3 sierpnia wieczorem powrócił do Krakowa, a 6 sierpnia wyruszył wraz z1 kompanią kadrową doKongresówki. Brał udział w marszu naMiechów iKielce. 9 października 1914 został mianowanypodporucznikiem i objął funkcję adiutanta płk. Władysława Beliny-Prażmowskiego. Z chwilą wyruszenia na wojnę przybrał pseudonim „Grzmot”, który stał się nieodłącznym członem jego nazwiska.
Służył w1 pułku ułanówLegionów Polskich, dowodząc w nim kolejno plutonem i szwadronem. Brał udział w walkach nad Nidą, w rejonie Nowego Korczyna, Szczytnikami, Lublinem, Kościuchnówką i Trojanówką. Razem z całym pułkiem Beliny-Prażmowskiego walczy pod Krzywopłotami, Wolbromiem i Uliną Małą. Następnie walczył na Podhalu pod Limanową, Nowym Sączem i w kilkudniowejbitwie pod Łowczówkiem. Ubezpieczał też, wraz ze swoim szwadronem, przemarsz piechoty legionowej w kierunku Łodzi i Częstochowy. 5 marca 1915 został mianowanyporucznikiem w kawalerii[5]. W lutym i marcu 1917 wykładał musztrę nakawaleryjskim kursie oficerskim w Ostrołęce. Latem 1917, pokryzysie przysięgowym, został początkowo internowany wobozie w Szczypiornie, a od 20 lipca tego roku w Niemczech:Havelberg, Rastadt iWerl[6][7]. Zwolniony 14 października 1918 wrócił do kraju[7].
W listopadzie tego roku odtwarzał swój macierzysty pułk (późniejszy1 pułk szwoleżerów Józefa Piłsudskiego), w którym brał udział wwojnie polsko-ukraińskiej. 17 grudnia 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem awansu narotmistrza, „ogłoszonego w rozkazachgenerała majora Śmigłego”[8].
W grudniu 1918 walczył pod Sokolem i Dołnobyku. 28 stycznia 1919 wraz z pułkiem szarżował pod Krystynopolem. Jesienią 1919 został skierowany do Oficerskiej Szkoły Jazdy wWarszawie, a następnie do Aplikacyjnej Szkoły Kawalerii wSaumur weFrancji. 11 czerwca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniupodpułkownika, w kawalerii, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich[9]. Od sierpnia 1920 dowodziłVIII Brygadą Jazdy, a później2 Dywizją Jazdy.
Od 1 maja do 1 lipca 1921 był słuchaczem Kursu Wyższych Dowódców w Warszawie[7]. W latach 1921–1924 pełnił służbę na stanowisku głównego instruktora wCentralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu[10]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniupodpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 6. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 – kawalerii)[11], a 31 marca 1924 mianowanypułkownikiem ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 2. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[12]. Z dniem 1 czerwca 1924 został przeniesiony do15 Pułku Ułanów w Poznaniu na stanowisko dowódcy pułku[13]. W czasieprzewrotu majowego 1926 opowiedział się po stronie rządowej. Musiał dokonać wyboru pomiędzy obowiązkiem żołnierskim, który nakazywał mu iść z odsieczą rządowi, a osobistymi przekonaniami, gdyż sercem był piłsudczykiem. Wybrał obowiązek żołnierski i swój pułk, któregosztandar marsz. Józef Piłsudski osobiście udekorował Orderem Virtuti Militari, stanął przeciw Komendantowi. Marszałek Józef Piłsudski docenił to i kariera wojskowa Stanisława Grzmot-Skotnickiego przebiegała dalej bez żadnych zakłóceń[14].
15 lipca 1927 został mianowany dowódcą9 Samodzielnej Brygady Kawalerii w Baranowiczach[15][16][17]. 24 grudnia 1929 Prezydent RPIgnacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 3. lokatą w korpusie generałów[18]. Wiosną 1937 objął dowództwoPomorskiej Brygady Kawalerii. W 1938, wraz z całą Brygadą bierze udział w akcji na Zaolziu. Prawie cały wolny czas poświęcał działalności społecznej. Był prezesem Zarządu OkręguPolskiej Macierzy Szkolnej i Wschodnio-Kresowego Klubu Jazdy.
Wewrześniu 1939 dowodziłGrupą Osłonową „Czersk” iPomorską Brygadą Kawalerii w składzieArmii „Pomorze”. Wbitwie nad Bzurą dowodziłGO Kawalerii swego imienia[19].
18 września ranny podTułowicami dostał się do niewoli niemieckiej[19], zmarł następnego dnia rano. Pochowany w miejscu zgonu, w 1940 ekshumowany przez miejscową ludność i przeniesiony na cmentarz w Janówku[19], ekshumowany ponownie w 1952[20] i przeniesiony naCmentarz Wojskowy na Powązkach w Warszawie (kwatera A 29-6-30)[21].
Stanisław Grzmot-Skotnicki był dwukrotnie żonaty. W 1919 ożenił się ze Stefanią z domu Calvas (1886–1934), rozwiedzioną zBolesławem Wieniawa-Długoszowskim, z którą miał dwoje dzieci: Stanisława Gustawa (1920–2003)[19] i Stefanię Wandę (1921–1994), uczestniczkę powstania warszawskiego[22]. Syn Stanisław zawarł związek małżeński zIreną Kummant ps. „Luga”, „Janina” (1924–2003)[23], natomiast córka Stefania wyszła za mąż za brata Ireny, Leopolda Kummanta ps. „Rylski” (1920–1987)[24]. Rodzeństwo Kummant było żołnierzami Armii Krajowej i uczestnikami powstania warszawskiego. Drugą żoną Generała była Maria z domu Karczewska (1898-1993).
Pracuje dzielnie i umiejętnie, z zapałem i ambicją i zdumiewającą świeżością sił. Rezultatów pracy oceniać w roku bieżącym jeszcze nie mogę. W dowodzeniu w polu nie widziałem.
/-/ gen.Władysław Bortnowski[25]
WTułowicach, tuż przy drodze nr 705 znajduje się niewielki kamień z kawaleryjskim proporczykiem – pamiątka ostatniego boju generała i 42 żołnierzy wziętych do niewoli oraz 6 mieszkańców Tułowic, wymienionych z nazwiska, których Niemcy rozstrzelali. W miejscu tym często stoją kwiaty i palą się lampki[43]. Pamiątki po generale, m.in. naramiennik od munduru, order Virtuti Militari oraz medalik znajdują się w zbiorach Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą w Sochaczewie.
Minister obrony narodowej decyzją nr 77/MON z 4 sierpnia 1994 nadał7 Brygadzie Zmechanizowanej (obecnie7 Pomorska Brygada Obrony Wybrzeża) w Słupsku imię gen. bryg. Stanisława Grzmot-Skotnickiego[44].
.png)
