Spacer kosmiczny (także:EVA, odang.Extra-vehicularactivity – czynności pozapojazdowe) – działania wykonywane przezastronautów na zewnątrzstatku kosmicznego w specjalnym skafandrze dysponującym własnym zasilaniem. Terminem EVA najczęściej określa się wyjścia poza statek obiegający Ziemię (spacer kosmiczny –ang.spacewalk), choć odnosi się on również do pobytów na powierzchniKsiężyca (ang.moonwalk)
Wskutek pewnych różnic w konstrukcji wczesnych statków kosmicznych,Amerykanie iRosjanie definiują spacer kosmiczny w nieco odmienny sposób. Rosyjskie, a wcześniejradzieckie pojazdy zawsze miały zamontowaną śluzę powietrzną, dlatego według astronautów z tego kraju spacer ma miejsce od razu, gdy kosmonauta znajdzie się wpróżni. Natomiast statki amerykańskie początkowo nie były wyposażone w śluzę i podczas lotu następowaładekompresja całego pojazdu. Astronauci amerykańscy określają zatem jako EVA dopiero wystawienie przynajmniej części ciała poza statek. W ten sposób narodził się termin SEVA (ang.standing EVA) – niepełne wyjście.
Spacery mogą być ubezpieczone (astronauta połączony jest ze statkiem linką, specjalny przewód dostarcza mutlen, powrót nie wymaga użycianapędu odrzutowego) lub nieubezpieczone. Jeśli połączenie podtrzymuje funkcje życiowe astronauty, np. poprzez dostarczanie tlenu, nazywa się jepępowiną (ang.umbilical cord). Podczas nieubezpieczonego spaceru, powrót na statek umożliwia zastosowanie osobistego zespołu manewrowego, który posiada własne silniki odrzutowe.
Pierwszą osobą, która odbyła spacer w kosmosie 18 marca 1965 roku był radziecki kosmonautaAleksiej Leonow ze statkuWoschod 2. Przebywał w otwartejprzestrzeni kosmicznej przez 12 minut, przywiązany do statku liną. Pierwszą spacerowiczką była kosmonautkaSwietłana Sawicka, która 25 lipca 1984 roku opuściła pokład stacji kosmicznejSalut 7.
Pierwszym Amerykaninem w otwartej przestrzeni kosmicznej byłEdward Higgins White, który odbył spacer 3 czerwca 1965 roku z pokładu statkuGemini 4. Jako pierwsza Amerykanka w przestrzeni kosmicznej 11 października 1984 roku znalazła sięKathryn D. Sullivan z misjiSTS-41-GwahadłowcaChallenger.
Pierwszy spacer odbyty przez astronautę z innego kraju przeprowadził 9 grudnia 1988 rokuFrancuzJean-Loup Chrétien podczas swego trzytygodniowego pobytu nastacji kosmicznejMir.
Pierwszy spacer po powierzchniKsiężyca odbył 21 lipca 1969 rokuNeil Armstrong z misjiApollo 11. Później dołączył do niegoBuzz Aldrin i ich EVA trwały odpowiednio: dwie godziny czternaście minut (Armstrong) i godzinę 51 minut (Aldrin)[1].
Pierwszy niezabezpieczony spacer odbył amerykański astronautaBruce McCandless 7 lutego 1984 podczas misji wahadłowca ChallengerSTS-41-B.
Rekordzistą w liczbie odbytych spacerów kosmicznych jestAnatolij Sołowjow, który w przestrzeni kosmicznej przebywał 16 razy, spędzając tam w sumie 77 godzin i 41 minut.
Z przebywaniem w otwartej przestrzeni kosmicznej zawsze wiąże się pewne ryzyko. Najpoważniejszym zagrożeniem jest możliwość zderzenia z niewielkimmeteoroidem lubfragmentem złomu (elementy rakiet, satelitów, narzędzia), jakiego tysiące ton człowiek pozostawił w kosmosie. Prędkość orbitalna 300 km nad Ziemią (typowa wysokość dla misji amerykańskich wahadłowców) wynosi 7,7 km/s, czyli ok. 10 razy więcej niż szybkość zwykłegopocisku. Tak więcenergia kinetyczna małej drobiny (np. odprysku farby, czy ziarenka piasku) jest równa energii pocisku o 100-krotnie większejmasie. Każdamisja kosmiczna zwiększa ilość kosmicznych odpadów, zatem problem ten będzie z czasem przybierał na sile.
Naukowcy pracują nad zdalnie sterowanymirobotami, które mogłyby zastąpić człowieka podczas większości zadań wymagających pracy na zewnątrz statku kosmicznego.
 | Zobacz multimedia związane z tematem:Spacer kosmiczny |
