 nr rej. A/15/99 z 30 kwietnia 1999 r. | |||
 Zabytkowy budynek dworca na stacji (widok od stronyul. 3 Maja) | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Miejscowość | |||
| Lokalizacja | |||
| Zarządca | |||
| Data otwarcia | 24 sierpnia 1859[1] | ||
| Poprzednie nazwy | Sosnowice | ||
| Rodzaj | |||
| Dane techniczne | |||
| Liczba peronów | 3 | ||
| Liczba krawędzi peronowych | 4 | ||
| Kasy |
| ||
| Linie kolejowe | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |||
Położenie na mapie Polski  | |||
 50°16′43″N 19°07′32″E/50,278611 19,125556 | |||
| |||
| |||
Sosnowiec Główny –stacja kolejowa wSosnowcu – jedna z najważniejszych wwojewództwie śląskim, usytuowana w centrum miasta, przyulicy 3 Maja. Według klasyfikacji PKP stacja ma najwyższąkategorię Premium[3]. Powstała 24 sierpnia 1859 w ramach połączenia liniiKolei Warszawsko-Wiedeńskiej iKolei Górnośląskiej jako stacjagraniczna, która z biegiem czasu dała początek miastu Sosnowiec. Stacja stanowi równieżwęzeł kolejowy, z którego linie odchodzą w kierunkuKatowic,Warszawy Centralnej orazTunelu. Odjeżdżają z niejpociągi wszystkich kategorii, w tymTwoich Linii Kolejowych iExpress InterCity, a także pociągi międzynarodowe[2][4]. Stacja należy do Zakładu Linii KolejowychPKP Polskich Linii Kolejowych w Sosnowcu[5].
| Rok | Wymiana roczna | Wymiana pasażerska na dobę | Miejsce w Polsce |
|---|---|---|---|
| 2017[6] | 1 170 000 | 3 200 | 76. |
| 2018[7] | 1 200 000 | 3 300 | 75. |
| 2019[6] | 1 420 000 | 3 900 | 73. |
| 2020[6] | 915 000 | 2 500 | 66. |
| 2021[6] | 986 000 | 2 700 | 74. |
| 2022[8] | 1 387 000 | 3 800 | 93. |
| 2023[9] | 1 387 000 | 3 800 | 99. |
| 2024[10] | 1 573 800 | 4 300 | 92. |
Początki sosnowieckiej stacji wiążą się z budową liniiKolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W dniu 25 listopada 1838 r. zostało powołane Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej, które rozpoczęło budowę linii kolejowej łączącejWarszawę (Dworzec Wiedeński) zGranicą (obecnieSosnowiec Maczki; pierwotnie planowano ukończenie linii wNiwce). Budowę, mimo kłopotów organizacyjno-finansowych, ukończono etapami pod Zarządem Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej 5 kwietnia 1848 r., kiedy to oddano do użytku odcinekZąbkowice – Granica[11][12].
Pomysł połączenia sieciKolei Górnośląskiej i Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej przez Sosnowiec pojawił się już w 1854 r. ze względu na duże natężenie istniejącego szlaku przez Granicę, który prowadził dalej do granicy zCesarstwem Austrii. W wyniku porozumienia obydwu spółek w czerwcu 1858 rozpoczęto budowę połączenia tych dwóch sieci kolejowych (odcinek Ząbkowice –Szopienice przez Sosnowiec). Miało to na celu skrócenie czasu podróży międzyCesarstwem Rosyjskim aKrólestwem Prus. Po zakończeniu prac, na odcinku Sosnowiec – Szopienice 24 sierpnia 1859 uroczyście otwarto połączenie między Ząbkowicami aKatowicami. Po uruchomieniu połączenia większość ruchu towarowego między Prusami aKrólestwem Polskim zamiast przez Maczki kierowano przez Sosnowiec, dzięki czemu w 1868 r. stacja w Sosnowcu przyjmowała 25 razy więcej towarów oraz 3 razy więcej pasażerów niż stacja Granica[1][13][14].
Stacja powstała w pobliżu osady Sosnowice jako duża stacja graniczna z komorą celną i obiektami technicznymi. Budynek dworca jak i stację oddano do użytku w 1859 roku. Piętrowy budynek wstylu neoklasycystycznym z parterowymi dobudowami ciągnącymi się wzdłuż peronu wzniesiono prawdopodobnie według projektu włoskiego architektaHenryka Marconiego. Plan budynku wzorowany był na projekcie gmachuDworca Wiedeńskiego w Warszawie. W wyglądzie dworca dominująformy klasycystyczne. Wewnątrz mieściły się m.in. poczekalnie I, II i III klasy, pokoje dla dostojnych osób, ekspedycja celna, biuro paszportowe i lokale mieszkalne, a także restauracja. Oprócz dworca wybudowano też perony, bocznice, magazyny oraz parowozownię[14][15][12][16]. W 1860 r. architekt rosyjski A. I. Gornostajew wybudował po drugiej stronie torów kolejowych budynkikomory celnej, które rozebrano wlatach międzywojennych[17]. Powstanie stacji dało początek szybkiemu rozwojowi Sosnowca, dzięki czemu wokół niej powstały obiekty użyteczności publicznej (banki, hotele i placówki handlowo-usługowe) oraz obiekty mieszkalne, co przyczyniło się do otrzymania praw miejskich od caraMikołaja II w 1902[15][16]. PrzedI wojną światową do dworca dobudowano m.in. halę główną i nowe wejście[17].
Podczaspowstania styczniowego, nocą z 6 na 7 lutego 1863 r. na stacji rozegrała siębitwa pomiędzy polskimi powstańcami i załogą rosyjskiego posterunku. Powstańcy użyli wówczas uzbrojonego pociągu by wyruszyć zMaczek do Sosnowca, dokonując przerzutu żołnierzy w okoliceSielca, skąd zaatakowali i zdobyli sosnowiecki dworzec oraz komorę celną[18][15].
_(cropped).jpg)
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 stacja przeszła we władanie polskiej administracji. W latach międzywojennych na sosnowieckiej stacji zaszły istotne zmiany. W 1924 oddano do użytku łącznik między stacjami Sosnowiec Główny aSosnowiec Południowy, dzięki czemu główna stacja w Sosnowcu stała sięwęzłem kolejowym. W 1927 przy prostokątnejparowozowni urządzono warsztaty naprawczewagonów, a dwa lata później wybudowano nową, wachlarzowąlokomotywownię zobrotnicą[19].
PoII wojnie światowej stację przyporządkowano Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej w Katowicach. W latach 50. XX w. na stacji pojawiły się pierwsze pociągi elektryczne. Decyzja o elektryfikacji linii Warszawa – Katowice przez Sosnowiec Główny zapadła w połowie 1948 r. Plany elektryfikacji tej linii argumentowano koniecznością usprawnienia ruchu pasażerskiego i towarowego. Elektryfikacja przebiegała etapami, z czego odcinekGliwice – Katowice – Sosnowiec Główny –Łazy zelektryfikowano 1 czerwca 1957 r.[20].
Na przełomie lat 60. i 70. XX w. w ramach przebudowyŚródmieścia Sosnowca wyburzono część budynku dworca od strony północno-wschodniej, gdzie w latach 60. XX w. znajdowała sięsala gimnastyczna. W miejscu wyburzonego fragmentu dworca wzniesiono budynek Centrum Obliczeniowego Informatyki Kolejowej PKP (obecnie sosnowiecki oddział „PKP Informatyka”). Przebudowano również halę główną dworca, gdzie umieszczono wejście do przejścia podziemnego na drugą stronę miasta i na perony stacji kolejowej[12][16].
W latach 1997–2002 dworzec uległ dalszym przeobrażeniom w ramach kolejnego projektu przebudowyŚródmieścia na 100-lecie miasta. W pierwszym etapie zostały wyremontowane i odnowione wnętrza orazfasada budynku. W drugim wykonano podziemny pasaż handlowy łączący ul. Modrzejowską z ulicą Jana Kilińskiego, który poprowadzono pod dworcem i uporządkowano okoliczny obszar wraz zkościołem kolejowym[12].
W latach 2005–2012 zabytkowy budynek dworca na stacji Sosnowiec Główny był jednym z obiektów na liścieSzlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, które skupiają obiekty turystyki industrialnej[21]. Był on też później jednym z obiektów, w których corocznie organizowanoIndustriadę[22].
PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w lipcu 2014 ogłosił przetarg na remont peronów na stacji, który zakładał wymianę nawierzchni oraz progów peronów, a także naprawę i pomalowanie dachu wiaty oraz budynku służbowego[23]. Rozpoczęte we wrześniu 2014 r. prace docelowo miały trwać do końca listopada, jednakże ze względu na niedotrzymanie terminów PKP PLK w styczniu 2015, rozwiązało umowę z wykonawcą. Do tego czasu wyasfaltowano 1/3 drugiego peronu. W marcu 2015 r. spółka ogłosiła przetarg na ukończenie remontu. Prace warte 400 tys. złotych zakończono w czerwcu 2015[24]. Pomiędzy lutym a majem 2015 r. zaadaptowano pomieszczenia obiektu na potrzebę funkcjonowania kasPKP Intercity i całodobowejochrony, wykonanowindę łączącą nadziemną i podziemną część stacji, a także naprawiono dach i elewację od strony wejścia na dworzec. Całkowity koszt prac modernizacyjnych wyniósł około 1 mln złotych[25][26][27][28]. W latach 2021–2023 plac przed dworcem od strony ulicy 3 Maja przeszedł gruntownąmodernizację, w wyniku której przestał pełnić funkcjęparkingu samochodowego i nabrał charakteru miejsca wypoczynkowego dzięki wykonaniu estetycznej nawierzchni uzupełnionej zielenią, na której uruchomionofontannę i ustawionoławki. W wyniku prac m.in. wykonano zadaszenia wejść do pasażu pod dworcem i zbudowano lokal gastronomiczny, a placowi nadano imię Powstańców Styczniowych[29]. W 2023 r. rozpoczęto prace modernizacyjne związane z przebudową linii kolejowej na odcinku Będzin – Katowice, wskutek czego zostanie dobudowana na całej długości stacji dodatkowa paratorów głównych wraz z trzecim peronem dworcowym[30]. 5 listopada 2025 roku oddano do użytku peron 3[31].
Budynek dworca z 1859 r. znajduje się obok Placu Powstańców Styczniowych przy ul. 3 Maja 16 w Sosnowcu. Piętrowy obiekt wzniesiono prawdopodobnie według projektu włoskiego architektaHenryka Marconiego wstylu neoklasycystycznym[14]. 30 września 1999 r. budynek ten jest wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego pod numerem A/15/99[32]. Do 2015 r. dworzec pełnił funkcję biblioteki, a od maja 2015 został zaadaptowany na potrzeby biura turystycznego. Ostatecznie budynek został siedzibą Zakładu Linii Kolejowych w Sosnowcu - Polskie Koleje Państwowe Polskie Linie Kolejowe S.A.[33]. Odprawa podróżnych odbywa się w hali oraz pod budynkiem dworca. W podziemnej części stacji znajduje się kasa biletowaKolei Śląskich, a także płatna toaleta[34][35].
Główny hol dworca jest czynny całą dobę. Znajdują się w nim trzy kasy biletowe PKP Intercity (w tym jedna dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych), pomieszczenia ochrony oraz ławki siedziskowe. Dworzec wyposażony jest w system informacji pasażerskiej. Przejście z poczekalni w górnej hali na peron 1 i 2 prowadzi przez podziemny pasaż handlowy, do którego można dojść przez wejście na placu przed budynkiem albo zjechać windą[27][28].
Stacja Sosnowiec Główny ma charakterwęzła kolejowego. Przechodzą przez niąlinia kolejowa nr 1 ilinia kolejowa nr 62, a takżemiędzynarodowa linia E65. Wykaz linii wraz z kilometrażem początku, osi i końca stacji:[4][36]:
| Nr | Nazwa | Km stacji | ||
|---|---|---|---|---|
| pocz. | osi | końca | ||
| 1 | Warszawa Centralna –Katowice | 308,347 | 309,544 | 310,116 |
| 62 | Tunel – Sosnowiec Główny | 83,793 | 84,054 | 85,096 |
Na stacji znajdują się 2perony. Peron 1. to peron jednokrawędziowy niski o długości 232 m i wysokości 30 cm. Przylega on do toru 4. na linii kolejowej nr 62. Posiada on nawierzchnię utwardzoną z kostki brukowej. Peron 2. jest peronem wyspowym wysokim o długości 394 m i wysokości 65 cm. Przylega on do toru 2. i 1. przy linii kolejowej nr 1. Posiada on nawierzchnię bitumiczną. Peron ten wyposażony jest w zadaszenie oraz ławki[37].
Dojście do peronów odbywa się poprzezprzejście podziemne pod torami wejściem od ulicy 3 Maja lub Jana Kilińskiego. Na peronach znajduje się pochylnia, a także urządzenia nagłaśniające i wyświetlacze elektroniczne[37].
Perony w okresie od września 2014 do połowy czerwca 2015 r. przeszły remont, w ramach którego wymieniono nawierzchnię asfaltową oraz krawędzie peronowe. Poddano konserwacjiwiatę oraz zainstalowano nowe ławki ikosze na śmieci oraz zamontowano elektroniczną platformę dla niepełnosprawnych przy schodach[38][24].
.jpg)
Stacja Sosnowiec Główny z racji położenia na jednej z najbardziej uczęszczanych linii kolejowych w Polsce stanowi ważny punkt lokalnej komunikacji kolejowej. Zatrzymują się na niejpociągi osobowe obsługiwane przez spółkęKoleje Śląskie Sp. z o.o., które realizują połączenia na obszarze województwa śląskiego. Przez sosnowiecką stację przebiegają dwie linie regionalne[39][40]:
.jpg)
Połączenia na stacji są realizowane przez spółkiPKP Intercity. Zatrzymują się składy pociągówTwoich Linii Kolejowych, InterCity, Express InterCity, Express InterCity Premium. Według rozkładu kursowania pociągów z 3 października 2024 r. głównymi kierunkami odjazdów pociągów dalekobieżnych byłyBielsko-Biała Główna,Gdynia Główna,Kędzierzyn-Koźle,Lublin,Łódź Kaliska,Opole Główne,Toruń Główny,Warszawa Centralna iWrocław Główny[39].
Stacja Sosnowiec Główny jest bardzo dobrze zintegrowana zkomunikacją miejską dzięki zlokalizowanym przed dworcem przy ulicy 3 Majaprzystankom autobusowym oraz tramwajowymSosnowiec Dworzec PKP, z których według stanu z października 2024 r., odjeżdżało ponad 20 linii autobusowych i pięć linii tramwajowych na zlecenieZarządu Transportu Metropolitalnego oraz jedna linia autobusowaPKM Jaworzno. Linie te łączą dworzec z miastamiZagłębia Dąbrowskiego, Katowicami, Bytomiem, Siemianowicami Śląskimi,Piekarami Śląskimi,Mysłowicami orazJaworznem. Dzięki przystankom realizowane są liczne połączenia autobusowej komunikacji pozamiejskiej, które wykonują m.in. prywatne spółki przewozowe na linii Katowice –Olkusz[41]. Przed budynkiem dworcowym znajduje siępostój taksówek osobowych.
| Sosnowiec Główny | ||
| Linia1Warszawa Zachodnia –Katowice(309,544 km) | ||
  odległość:4,020 km |  | odległość:3,366 km |
| Sosnowiec Główny | ||
| Linia62Tunel – Sosnowiec Główny(84,054 km) | ||
 odległość:1,322 km |  | |
| Sosnowiec Główny | ||
| Linia659Będzin –Katowice(4,480 km) | ||
odległość:4,044 km | | odległość:9,023 km |
| Sosnowiec Główny | ||
| Linia660Sosnowiec Południowy –Sosnowiec Główny(0,811 km) | ||
odległość:0,811 km | | |
| Zamki, Dwory, Pałace | |
|---|---|
| Obiekty sakralne | |
| Parki i ogordy | |
| Obiekty zniszczone |
