| wieś | |||
Kościół w Skierbieszowie | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Powiat | |||
| Gmina | |||
| Wysokość | 208 m n.p.m. | ||
| Liczba ludności (2021) | |||
| Strefa numeracyjna | 84 | ||
| Kod pocztowy | 22-420[4] | ||
| Tablice rejestracyjne | LZA | ||
| SIMC | 0898768[5] | ||
Położenie na mapie gminy Skierbieszów | |||
Położenie na mapie Polski | |||
Położenie na mapie województwa lubelskiego | |||
Położenie na mapie powiatu zamojskiego | |||
| |||
| Strona internetowa | |||
Skierbieszów –wieś wwojewództwie lubelskim, wpowiecie zamojskim, w dolinie rzekiWolicy, na terenieDziałów Grabowieckich[5][6].
Miejscowość jestsołectwem, siedzibą władzgminy Skierbieszów[7]. WedługNarodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 1408 mieszkańców[8].
Wieś jest siedzibąrzymskokatolickiej parafiiWniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Skierbieszowie[9].
Prywatne miasto duchowne lokowane w1510 roku położone było w XVI wieku wwojewództwie ruskim[10].Prawa miejskie do 15 stycznia 1822[11][12]. W 2012 niepowodzeniem zakończyła się próba ich odzyskania[13][14].
W latach 1954–1972 wieś była siedzibą władz gromadySkierbieszów.W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała dowojewództwa zamojskiego.
Skierbieszów położony jest w południowo-wschodnim regionie Polski. Znajduje się na południowy wschód odLublina, na północ odZamościa oraz na południe odChełma, w odległości 57 km odgranicy zUkrainą. Położony jest przydrodze wojewódzkiej nr 843.
Obecnie ośrodekprzemysłu drzewnego,agroturystyczny,przemysłu spożywczego, są to główne kierunki rozwoju.
Do najciekawszych zabytków zalicza się: renesansowykościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z XVII w., średniowieczny zamek z XVI w. oraz rezydencja biskupów chełmskich z XVIII w.
Nazwa miejscowościpochodzi od staropolskiego słowa „skierbiesz”, czyli „skarbnik”. Składa się z dwóch członów pierwszy skierb, drugi biesów. Może też wywodzić się od staropolskiego imienia Skarbisz (podobnie jak inne nazwy miejscowości: Skierbiszow i Skarbiszewo), które z kolei jest imieniem hipokorystycznym powstałym ze Skarbimir. Ponadto wymienia się wyrazy pospolite skarb, skarbowy, skarbić.
Od wschodu w kierunku zachodnim przepływa rzekaWolica, która wpada doWieprza.W odległości 1 km od Skierbieszowa znajduje się zalewBroczówka o powierzchni 3,60 ha[15].
Wysokość, na jakiej położony jest Skierbieszów, waha się od ok. 208 do 212 m n.p.m. Leży w obrębie mezoregionu o zróżnicowanej rzeźbie terenu (wzgórza, jary, doliny) – są toDziały Grabowieckie, wchodzące w składWyżyny Lubelskiej (makroregion), graniczące od południa zPadołem Zamojskim iKotliną Hrubieszowską.
W 1995 został utworzonySkierbieszowski Park Krajobrazowy. Skierbieszów leży w centralnej części parku. Celem utworzenia parku było zachowanie unikatowych walorów przyrodniczych, historycznych, kulturowych i krajobrazowychDziałów Grabowieckich. Powierzchnia parku wynosi 35 488 ha.
Na północ od Skierbieszowa leży stepowy rezerwat przyrody„Broczówka”, w którym ochronie podlegają gatunki roślin stepowych oraz fragmentugrądu iświetlistej dąbrowy. W dalszej odległości leży rezerwat leśno-krajobrazowyGłęboka Dolina. W odległości ok. 33 km na południowy zachód znajduje sięRoztoczański Park Narodowy.
Klimat w Skierbieszowie, jak niemal w całej Polsce jestklimatem umiarkowanym, przejściowym. Wyróżnia się jednak większym stopniem kontynentalizmu, na co wskazuje dość wysoka roczna amplituda temperatury – najchłodniejszy miesiąc to styczeń (-4,5 °C), a najcieplejszy – lipiec (+ 17,3 °C). Średnia temperatura roczna wynosi ok. 7,3 °C.Roczna suma opadów, jakie przeważają w ciepłym półroczu (maj – sierpień), nie przekracza 600 mm.
Wśród terenów zielonych, większość stanowią łąki, głównie przy granicach Skierbieszowa.Ogrody działkowe skupiają się w południowej części, zwłaszcza os. POM. Do terenów zielonych należy zaliczyć też m.in.park dworski na osiedlu.
Od strony zachodniej dojeziora wystawałpółwysep otoczony z trzech stron wodą. To właśnie miejsce wybrali pierwsi mieszkańcy Skierbieszowa, dawniSłowianie, na budowę obronnego grodu. Były to tereny wyjątkowo obronne, bardzo wygodne do założeniaosady. Z trzech stron broniły dostępu:woda ibagna. Od strony zachodniej przekopano kanał, dookoła osady wzniesiono wały obronne. Szczątki tych wałów obronnych i przekopanej sztuczniefosy zachowały się do dziś.
Pierwsza wzmianka wkronikach o miejscowości pochodzi z ok. 1428, kiedy królWładysław Jagiełło nadał Skierbieszów biskupom chełmskim. BiskupMaciej ze Starej Łomży uzyskał w latach 1493–1496 uJana Olbrachta przywilej na lokacjęmiasta naprawie niemieckim ztargami tygodniowymi ijarmarkami.
Według kronik diecezjalnych, pierwszy drewnianykościół w Skierbieszowie zbudował za zgodą króla Władysława Jagiełły w 1432Zaborowski, biskup chełmski, na cześć „Wniebowzięcia Marii” i św. Dominiki. Według innych podań, założycielem pierwszego kościoła w Skierbieszowie, miał byćJan z Opatowic, biskup chełmski, w 1426, alboJakub Buczacki w 1502.
W dawnych wiekachmiasteczko składało się z trzech części oddzielonych rzekąWolicą. Obecnie istniejące wioskiSady iZawoda wchodziły w skład miasta natomiastWójtostwo tworzyło odrębnąosadę.
Niektóre z zamieszczonych tu informacji od 2025-12 wymagająweryfikacji.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się wdyskusji tej sekcji.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon{{Dopracować}} z tej sekcji.
Herbem miasta jest „Ostoja”, herb wyobrażany na pieczęciach z XVI i XVII w. Najstarsza pieczęć z 1358, a najstarszy zapis z 1358. Pochodzenie herbu nie jest znane. Skierbieszów należał doGrodów Czerwieńskich, które zająłBolesław Chrobry.
W 1453 na prośbę biskupaJana Kraski, królKazimierz Jagiellończyk pozwolił lokować tutajmiasto. Nie wiadomo jaką zabudowę miał Skierbieszów jako miasto. Najstarsze znane domy pochodziły z końca XIX w. W 1494królJan Olbracht obdarzył miasto przywilejami na prawie niemieckim.
W środku miasta, tuż przy czworobocznymrynku, mieścił sięratusz. Rządy w mieście sprawowałburmistrz, który stał na czele tutejszegomagistratu. Obok burmistrza urzędował również wójt gromady Skierbieszów. W skład klucza skierbieszowskiego (tak wówczas nazywano rejon skierbieszowski) wchodziły następujące gromady: Skierbieszów,Cieszyn iDrewniki. Każdą z tych gromad rządziłwójt.
Zwierzchnią władzę nad magistratem miasta sprawował mandatariusz z ramienia urzędu cyrkularnego wZamościu, będący równocześnie oficjalistą dominalnym. Mandatariusz dysponowałpolicją, jemu również przypadła rola głównegosędziego w kolegium sądowym. Pełnił urząd wZamku Skierbieszowskim, ponieważ tam mieściła się kancelaria Skierbieszowskiego Sądu Dominikalnego oraz kancelaria Dominicali Skierbieszowienis.
Rozkazy i zalecenia magistratu były przekazywane mieszczanom za pośrednictwem „dziesiętników”. Dziesiętnicy byli wybierani na ogólnym zgromadzeniu w ratuszu. Z czasem miasto rozwinęło się w stronę zachodnią, tylko tam był bowiemteren nadający się do zabudowy.
Miasto zostało rezydencją biskupów chełmskich, drugą poKumowie. Nieco później powstałzamek biskupi na wzgórzu za miastem, otoczony rozlewiskami, bagnami. W 1540 królZygmunt I wydał dla miasta przywilej na pobór mostowego.
Do odzyskania niepodległości istniała w Skierbieszowiecerkiew, notowana już w 1564.
W 1557 biskupJakub Uchański erygował w mieście cerkiew i parafię prawosławną pw. Narodzenia NMP. W jej skład wchodziły takżeHajowniki,Wysokie,Cieszyn iDrewniki. W centrum miasta, od strony zachodu znajdował się drewniany kościół św. Ducha, przy którym znajdował sięszpital dla 8 ubogich. Wzmiankowany jest już w 1591. Fundatorem tego kościoła byłbiskup chełmskiKrzysztof Jan Szembek. Ten biskup był inicjatorem pogromuŻydów w Skierbieszowie, których wypędził z miasta i swoich posiadłości.
Warto zwrócić uwagę na nie w pełni zbadane dotąd „Zamczysko”. Po zniszczeniu zamku biskupi wznieśli rezydencję na północ od miasta, zaWolicą, łącząc ją z miastem nową drogą i mostem na rzece.
W okresie szczytowego rozkwitu siedziby biskupiej w Skierbieszowie, „w roku 1619, biskupRemigiusz Koniecpolski, powiększając fundusze miasta wyniósł go do stopnia prepozytury, by zaś wszyscy proboszczowie tejBazyliki godnościąkanonikakatedrze chełmskiej zaszczycić się mogli”.

Po zniszczeniu kościoła św. Ducha w 1719 biskupKrzysztof Jan Szembek zbudował nowy, rozebrany w 1773. Po 1783, zarządów austriackich, dobra biskupie zostały skonfiskowane i sprzedane hr. Józefowi Ostrorogowi.
Istniejący obecnie murowany kościół z kamienia i cegły zbudowany został z gruzów zniszczonego zamku obronnego na początku XVIII w., a konsekrowany był w 1743. Znajdował się tu także szpital dla czterech ubogich, który spłonął na początku XIX w. Przed wejściem do kościoła stała niegdyś murowanadzwonnica, na której były zawieszone 4dzwony. W 1816 uderzeniepioruna zrujnowało mury i wieżę, ta przez następne kilkadziesiąt lat nie naprawiona groziła zawalaniem. Kościół ten bogaty za czasów biskupich, został 13 lipca 1828 doszczętnie okradziony z wszelkich pamiątek i kosztowności.
W 1795 Skierbieszów znalazł się w zaborze austriackim, w 1809 został przyłączony doKsięstwa Warszawskiego, a 6 lat później znalazł się wzaborze rosyjskim.
W wieży więziennej na „małym zamczysku” w 1788 został uwięzionyburmistrz Skierbieszowa, Bartłomiej Kopciowski, posądzony o buntowanie rekrutów, „nadrabianie pospólstwu” i stawianie oporu cesarskiej władzy. W latach 1812–1813 burmistrzem miasta był Józef Kostecki (~1762–1813) herbuLeszczyc, ojciecFranciszka Kosteckiego[16].
W 1805 zostało zlikwidowanechełmskie biskupstwo rzymskokatolickie (na rzeczdiecezji lubelskiej). W 1817 w pałacu hr. J. Ostroroga byłakaplica prywatna. Po Ostrorogach dobra skierbieszowskie przeszły doBorkowskich Duninów herbu Łabędź. Za ich rządów Skierbieszów utraciłprawa miejskie w 1822. W 1885folwark Skierbieszów został własnością Mościckich, m.in. ojcaprzyszłego prezydenta. Na początku XX w. folwark skierbieszowski przeszedł w posiadanie Wydżgów.
W okresiepowstania styczniowego umęczeni niewolą pańskąchłopi skierbieszowscy niechętnie stawali w szeregach powstańców, obawiając się powrotupańszczyzny dopiero co zniesionej ukazem carskim. Tylko kilkunastu z Ziemi Skierbieszowskiej przyłączyło się do oddziału powstańczego, zorganizowanego przez lekarza zDubienki. Oddział ten stoczył jedną zwycięską potyczkę podIzbicą, później podŻółkiewką przegrał bitwę zwojskiem rosyjskim.
10 lutego 1845 naczelnik powiatu krasnostawskiego zobowiązał dziedzica do zbudowania cerkwi greckokatolickiej w ciągu jednego roku. W czasie pierwszej wojny światowej Skierbieszów przeszedł pod okupację austriacką. Front rosyjski wGalicji załamał się i do Skierbieszowa wkroczyliAustriacy.
Po odzyskaniuniepodległości, w Skierbieszowie wyłonił się szerokiaktyw społeczny, zainteresowanie w podniesieniu materialnym, kulturalnym i organizacyjnymosady. Przywrócono też funkcjewójta irady gminnej
W 1918 powstała w SkierbieszowieKasa Pożyczkowo-Zapomogowa „Stefczyk”. Od 1932 prezesem kasy został Piotr Węcławik ze Skierbieszowa, który wspólnie z innymi członkami zarządu rozwijał nieprzerwanie jej pożyteczną działalność aż do wybuchuII wojny światowej. Głównym celem działalności była pomoc dla biednych chłopów. Udzielano pożyczek do 400zł. Aby zwiększyć ilość posiadanychpieniędzy, a tym samym zaspokoić potrzebyspołeczeństwa, zarząd organizował spędyświń ijarmarki pobierając drobne opłaty od sprzedawanej sztukitrzody.
W 1915 zbudowano ze Skierbieszowa doZamościadrogę z inicjatywyIgnacego Mościckiego.
W 1924 z inicjatywy lekarzaAlbina[potrzebny przypis] Kapuścińskiego i aptekarza mgr Tadeusza Bortnowskiego powstała w Skierbieszowiemleczarnia. Prezesem „Spółki Mleczarskiej” został Marcin Polikowski ze Skierbieszowa. Działalnością swoją mleczarnia miała wpłynąć na zwiększenie dochodów dla społeczeństwa wiejskiego. 19 czerwca 1927 do Skierbieszowa przyjechał PrezydentIgnacy Mościcki.
W 1939Zamojszczyzna była miejscem walk z wojskami niemieckimi, które zakończyły się dzień przed kapitulacjąWarszawy. Po zakończeniu wojny obronnej 1939. Zamojszczyzna została podzielona pomiędzyNiemcy (większość regionu) aZwiązek Radziecki (południowo-wschodnia część). W południowo-wschodniej częściregionu do dziś pozostały resztki umocnień zwanychLinią Mołotowa.
22 czerwca 1941Niemcy dokonały zbrojnej napaści naZwiązek Radziecki – swojego dotychczasowego sojusznika. W 1942 Skierbieszów i okoliczne wsie zostały wysiedlone przezokupanta, a wielu mieszkańców dostało się doobozów koncentracyjnych. Niemcy dokonali zmiany nazwy miejscowości poprzez wprowadzenie okupacyjnej nazwynazistowskiejHeidenstein.
Akcja wysiedleńcza rozpoczęła się w nocy z 27 na 28 listopada 1942[17] Wysiedleniem Skierbieszowa oraz okolicznych wsi:Lipina Nowa,Suchodębie,Sady iZawoda. Trwała ona do marca 1943. Objęłapowiaty:biłgorajski,hrubieszowski,tomaszowski izamojski.
Ze względu na wiosenną ofensywę partyzancką akcję przerwano. Pomimo trudnej sytuacji nafroncie wschodnim, Niemcy zmobilizowali trzy dywizjeSS i 15 czerwca, 15 lipca wznowili wysiedlenie ludności. Część mieszkańców objętych akcją zbiegła i na własną rękę szukała ratunku, najczęściej udając się do rodzin i znajomych. Całością kierowałSekretarz stanu do spraw bezpieczeństwa G.G. SS – ObergruppenführerKrüger. Nad bezpośrednim przebiegiem akcji czuwał szefSS i policji dystryktu lubelskiegoOdilo Globocnik.
Wysiedloną ludność kierowano do obozów przejściowych (pozbawionych najbardziej elementarnych warunków do życia) wZamościu,Zwierzyńcu,Budzyniu. Nędzy obozowej towarzyszyłterror ze strony SS-manów. Szczucie psami, bicie za zbliżanie się do drutów, strzelanie do ludzi w celu zabicia wszy masowo występujących na więźniach – należało do zjawisk powszechnych. W miejscu wysiedlonych i wywiezionych mieszkańcówgminy Skierbieszów hitlerowcy sprowadzili w ramach akcji kolonizacyjnejHeim ins Reich niemieckich osadników zeŚląska,Serbii,Chorwacji,Rosji i rumuńskiejBesarabii. Po wysiedleniu ludności Skierbieszowa w 1942Niemcy urządzili w kościele Wniebowzięcia NMP magazyn zbożowy.
W 1943 w rodzinie niemieckich chłopów przesiedlonych z zajętej przezZSRRBesarabii urodził sięHorst Köhler, prezydentNiemiec w latach 2004–2010.[18] Nazwiska 250 mieszkańców osady, którzy zginęli w obozach zagłady znajdują się na pamiątkowej tablicy w kościele parafialnym w Skierbieszowie.

W latach 1944–1948 działały tu oddziałyAK,BCh,NSZ i inne konspiracyjne organizacje, m.in.UPA. Skierbieszowscy Żydzi zostali wymordowani podczas wojny. Wysiedleni skierbieszowianie powrócili do kraju dopiero w latach 1945–1946, odnajdując swoje gospodarstwa zdewastowane. ZaPRL-u w Skierbieszowie powstała większość instytucji społecznych i zakładów produkcyjnych oraz wszystkie instytucje kulturalne. Większość z nich już dziś nie istnieje. W latach 50. XX w. powstałPaństwowy Ośrodek Maszynowy. W 1975 w wyniku uderzenia pioruna spłonęły 2 gospodarstwa na ulicy Nadrzecznej, a dwa lata wcześniej w 1973 w wyniku uderzenia pioruna, na ulicy 1 Maja 11 spłonęły zabudowania gospodarcze, pożar rozprzestrzenił się łącznie na 3 posesjach.
W wynikureformy administracyjnej w 1975, Skierbieszów znalazł się wwojewództwie zamojskim. W 1980 otworzono przedszkole samorządowe.
| Wyznanie | Mieszk. |
|---|---|
| Rzymskokatolickie | 766 |
| Mojżeszowe | 106 |
| Prawosławne | 20 |
| Ogółem | 1021 |
Skierbieszów był miastem trzech wyznań – rzymskokatolickiego, prawosławnego i mojżeszowego, o czym do dziś świadczą byłe skierbieszowskie świątynie (kościoły, cerkiew). Dopiero 1528 w mieście pojawili siężydzi. Nie utworzyli dużej gminy stąd brak było w mieściesynagogi. W przeciwieństwie do innych miast Zamojszczyzny stanowili oni znikomy odsetek mieszkańców i nie odgrywali znaczniejszej roli w życiu Skierbieszowa.
Zbudowany prawdopodobnie w XIV w. Średniowieczny zamek, o którym nie zachowały się żadne zapiski w dokumentach. Nie wiadomo, kto był jego budowniczym. Znalezione na jego terenie pieniądze z datą 1382 i 1383 oraz inne wykopaliska świadczą o istnieniu zamku już w XIV w. Badania archeologiczne na usypanym na wzgórzu kopcu o wysokości 3 m doprowadziły do odkrycia śladów osadnictwa z XIV w. Zamek murowany był z cegły i kamienia.
Renesansowy kościół jednonawowy z XVII w., na wschód od centrum. Konsekracji tego kościoła, który cechujestyl renesansowy dokonał biskupJózef Eustachy Szembek w 1743.Ołtarz główny wykonany został w stylubarokowym. W ołtarzu znajduje sięobrazMatki Bożej z Dzieciątkiem w posrebrzanym koronach isukience. Pochodzenie obrazu nie jest znane. Dokumenty wspominają o licznychwotach przy obrazie świadczące o żywym dawniej kulcie i łaskach. Kościół bogaty za czasów biskupich został w 1828 doszczętnie okradziony z wszelkich pamiątek i kosztowności. Nachórze muzycznym znajdują sięorgany 10-głosowe, wykonane przez Antoniego Szydłowskiego zWrocławia, prospekt organów i prospektowe piszczałki z 2 połowie XVIII w. Aparat brzmieniowy z 1860 wykonany przez Stanisława Romańskiego zLublina.
Dawna posiadłośćbiskupów chełmskich z XVIII w. znajduje się w miejscu (obecnieos. POM). Została zbudowana przezWładysława Jagiełłę. Rezydencja była siedzibą Biskupów, drugą poKumowie. Pozostałościfolwarku-piwnice,spichlerz murowany z końca XVIII w. Budowniczym byłbiskupJerzy Zamoyski ok. 1610.
Obok zamku na „Zamczysku” istniał w Skierbieszowie drugi zamek obronny zbudowany przezbiskupów chełmskich, na prawymbrzegu rzekiWolicy, na wysokimwapiennym wzniesieniu na terenie biskupiego dworu. Nieznana jest data jego budowy. Zamek przetrwał do XIX w. Pod zamkiem znajdowały się rozległe podziemia z chodnikami podziemnymi w różnychkierunkach, wokół byłego zamku. W chwili obecnej zachowane są główne komory podziemi zamkowych, stąd w różnych kierunkach odchodzą wąskie lochy. Niektóre z nich zostały zamurowane w 1908 przez właściciela majątku Wydżgę. Najprawdopodobniej podziemia te miały służyć do wypadów z oblężonego zamku na tyły wroga, w celu zaatakowania go oraz jako ostatnia deska ratunku do ucieczki.
Początkowo wokół kościoła istniał cmentarz grzebalny, ale przed 1817 przeniesiono go poza miasto. Na terenie Skierbieszowa, przy końcu ul. Nadrzecznej znajduje się cmentarz zI wojny światowej. W dwóchmogiłach pochowanych jest 50 żołnierzy rosyjskich, a w 13 mogiłach 320 żołnierzy niemieckich. Największym cmentarzem z najstarszymi nagrobkami jest cmentarz rzymskokatolicki przy ul. Cmentarnej. Pozostałe to:
Skierbieszów jest węzłem drogowym.
oraz drogi lokalne
Do 2020 przez Skierbieszów ma przebiegaćdroga krajowa[potrzebny przypis]. Najbliższe stacje kolejowe znajdują się w Zamościu,Biłgoraju i Chełmie. Skierbieszowskidworzec autobusowy zlokalizowany jest przy ul. Zielonej. Dzięki węzłowi drogowemu wieś ma dogodne połączenia autobusowe, zarówno lokalne, jak i dalekobieżne.Odległości do wybranych, ważniejszych miast:
Położony jest w południowo-wschodnim regionie Polski. Od 1997 we wsi znajduje się 14 gospodarstwagroturystycznych. Na ul. Wąskiej mieści się punkt informacji turystycznej. W 2006 została otwarta „Skierbieszowska Trasa Rowerowa” o długości 42 km.[19]
Przez miejscowość gminę przechodzą 4szlaki turystyczne: czarny, niebieski, żółty i zielony
Przez teren Parku przebiegają 2 trasy rowerowe :
Stadion piłkarsko-lekkoatletyczny,
Hala sportowa

6–8 lipca odbywa się corocznyjarmark, na który zjeżdżająhandlarze z całej wschodniej połowy dawnegowojewództwa lubelskiego. W tym czasie odbywa się wiele imprez kulturalnych i muzycznych. Tradycja Kiliańska wiąże się nie tylko z handlem. Od wieków Kilian był dniem załatwiania osobistych porachunków. W dawniejszych czasach miały one bardziej krwawe przebiegi. Obecnie „Kilian” to trzy dni zabawy, odpoczynku, degustacji różnych gatunkówpiwa oraz zakupów[23].
| Zobacz multimedia związane z tematem:Skierbieszów |
| Zobacz w indeksieSłownika geograficznego Królestwa Polskiego hasłoSkierbieszów |
| Wsie |
|
|---|---|
| Integralne części wsi |
|