Sarnath (znane dawniej jakoMrigadava, czyli Park Jeleni,Rishipattana lubIsipatana) – miejscowość w północnychIndiach, położona 13 kilometrów na wschód odWaranasi (stanUttar Pradesh). Jedno z czterech najświętszych miejscbuddyzmu[1], w którym według tradycjiBudda Siakjamuni wygłosił swoje pierwsze kazanie na temat „Wprawienia w RuchKołaDharmy”, zwaneDharmaczakraprawartana. Pięciu ascetów uczestniczących w tym wykładzie zainicjowało potem zgromadzenieSangha. WIII wieku p.n.e. staraniem nawróconego na buddyzm cesarzaAśoki wzniesiono w Sarnath min. kompleks klasztorny, figurującą we współczesnymgodle Indii kolumnę oraz wysoką na 34 metrystupę Dhamekh.
Sarnath jest skróconą wersją wyrażeniaSaranganath, które oznacza dosłownie „Władcę Jeleni”. Według starej buddyjskiej legendy, jeden zBodhisattwów występujący pod postacią jelenia miał dobrowolnie poświęcić życie za łanię, którą zamierzał uśmiercić król. Poruszony monarcha utworzył potem Park Jeleni (sans.Mrigadava;ang.Deer Park) z którego wywodzi się jedna z dawnych nazw miejscowości. Park istnieje do dzisiaj i to na jego terenie odbyło się słynne kazanie. O określeniuIsipatana wspomina z koleikanon palijski – oznacza ono miejsce, w którym święci ludzie (pal.isi, sans.rishi) zstąpili na ziemię.
Budda wybrał się do Jeleniego Parku wkrótce po 49 dniach spędzonych na medytacji przy drzewie mądrości wBodh Gaja, w wyniku której doznał stanuoświecenia. Wraz z jego pięcioma towarzyszami założył pierwsze zgromadzenie oświeconych (Sangha) i przeczekałporę deszczową w świątyniMulagandhakutiVihara. Gdy społeczność ascetów rozrosła się do 60, Budda miał rozesłać swoich uczniów we wszystkich kierunkach świata, by dalej opowiadali oDharmie.
Powstała w ten sposób religia rozkwitła w Sarnath pod rządamidynastii Maurjów, której najwybitniejszy przedstawiciel,Aśoka zwany Wielkim, przeszedł około250 roku p.n.e. na buddyzm; nowej wierze sprzyjali także bogaci kupcy z pobliskiegoWaranasi. Szczyt świetności Sarnath przypada na czasy ImperiumGuptów (IV-VI w. n.e.), kiedy wizytował jechiński podróżnikFaxian. Kolejny przybysz z Państwa Środka,Xuanzang naliczył w 640 roku 1,5 tys. kapłanów skupionych w 30 klasztorach, wspomniał potężnąstupę o rzekomej wysokości 100 metrów oraz masywną kolumnę Aśoki. Sarnath było w tym okresie głównym ośrodkiemwczesnych szkół buddyjskich w tradycjiSthaviravada, w tymHinajana lubNikaja. Obecność w świątyniach wizerunków bóstwHeruka iTārā wskazuje również na popularność praktykiDiamentowej Drogi.
Pod koniec XII stulecia Sarnath zostało doszczętnie złupione przez wojska muzułmańskie; od tego czasu kamienie ze zrujnowanych świątyń służyły jako pospolity budulec dla okolicznych domostw. Pozostałości zabezpieczyła w 1836 roku grupabrytyjskich archeologów. Pomimo niewielkiej (ok. 7 milionów) liczby buddystów w społeczności współczesnych Indii, Sarnath stanowi jedno z najważniejszych miejsc tej religii i jest tłumnie odwiedzane przez wiernych z całego świata. Na maj przypada w miejscowości hucznie obchodzone świętoBuddha Purnima.
Wedługastrologii buddyjskiejstupy mają pozytywny wpływ na pole mocy wszechświata. Wyróżnia się 8 typów tych budowli sakralnych;Dhamekh nazywany jest „Stupą Mądrości” bądź „Stupą Szesnastu Bram”. Potężną konstrukcję o współczesnej wysokości 34 i średnicy 28,3 metra postawił w 249 r. p.n.e. indyjski władcaAśoka; stupa stoi dokładnie w miejscu legendarnego kazaniaBuddy. Uważa się, że nawrócony na buddyzm Aśoka postawił za swojego życia około 80 000 tego typu budowli[2]. Stupa była kilkakrotnie przebudowywana; ściany podstawy pokrywają delikatne wzory geometryczne i roślinne, wizerunkiptaków oraz ludzi[3], typowe dla stylu architektonicznego epokiGuptów. Budowlę okrążają rytualnie grupy buddyjskich pielgrzymów; niektórzy z nich recytująmantry przy pomocymłynków modlitewnych trzymanych w rękach.
Z pozostałych stup znajdujących się w Sarnath należy wymienić StupęChaukhandi z V w. n.e., orazDharmaradżika, jedną z niewielu wybudowanych przed panowaniem Aśoki. Pierwsza z nich upamiętnia miejsce, w którym Budda spotkał swoich uczniów i wyznawców. Z okazji wizytyHumajuna,muzułmańskiego władcy z dynastiiWielkich Mogołów, konstrukcję stupy przebudowano w XVI wieku na wieżę o podstawie ośmiokąta foremnego[4].
W bezpośrednim sąsiedztwie Stupy Dhamekh znajdują się ruiny świątyniMulagandhakuti vihara, miejsca pobytu Buddy po wygłoszeniuDharmaczakraprawartany. Przed wejściem do budowli widać pozostałości Kolumny Aśoki, która mierzyła niegdyś 20 metrów. Jej sławnykapitel znajduje się obecnie w pobliskim Muzeum Archeologicznym. Rzeźba przypomina kształtem kwiatlotosu; składa się z czterechlwów symbolizującychCztery Szlachetne Prawdybuddyzmu. Figury stoją tyłem do siebie na graficznym przedstawieniuKoła Dharmy. Poniżej zauważyć można postacie słonia (po stronie wschodniej), lwa (północnej), galopującego konia (południowej) i byka (zachodniej), które wmitologii hinduskiej oznaczają kolejno: sen, jaki przytrafił się matce Buddy,Mai, odwagę oraz moment, w którymSiddhartha Gautama opuszcza dom w poszukiwaniunirwany. Figury porozdzielane są owalnymi kształtamiCzakrów; jeden z nich znajduje się na obecnejfladze Indii.
W okolicach stupy znajduje się jeszcze kilka obiektów sakralnych o różnym znaczeniu (w tym świątyniadźinistów). Wnętrze jednego z nich – współczesnego klasztoruMulagandhakuti vihara, powstałego na potrzeby TowarzystwaMahabodhi zdobią bogate malowidła autorstwa Kosetsu Nosi. Przed budowlą zasadzono w 1931 roku święte drzewo Buddy, przeszczepione z pierwowzoru rosnącego w miejscowościAnuradhapura naCejlonie. Drzewo to uważane jest za potomkafigowca, pod którym Gautama dostąpił oświecenia, stając sięBuddhą – przebudzonym.
 | Zobacz multimedia związane z tematem:Sarnath |
