Główne akty prawne, w tym „Edykt o zamknięciu kraju”, wprowadził w 1635 trzeci siogun tego rodu,Iemitsu Tokugawa (1604–1651), który panował w latach 1623–1651[1].
Te akty prawne, wprowadzone w latach od 1633 do 1639, zakazały kontaktów z Zachodem i polityka ta była utrzymywana aż do 1853 roku. Wjazd obcokrajowców i wyjazd Japończyków był zabroniony pod groźbą kary śmierci. DopierokomodorMarynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych,Matthew Perry (1794–1858), skłonił władze Japonii do nawiązania kontaktów zagranicznych. Japończycy mogli swobodnie opuszczać kraj dopiero porestauracji Meiji w 1868 roku.
Terminsakoku wywodzi się z pracy pt.:Sakoku-ron (鎖国論), napisanej przez astronoma i tłumacza prac naukowych zjęzyka niderlandzkiego o nazwisku Tadao Shitsuki (1760–1806) w 1801 roku. Shitsuki wymyślił to słowo, tłumacząc prace siedemnastowiecznegoniemieckiego podróżnikaEngelberta Kaempfera (1651–1716), dotyczące Japonii. Terminem występującym równocześnie i określającym politykę izolacji jestkaikin (海禁, zakaz morski).
Japonia była jednak daleka od całkowitej izolacji podczas trwania prawsakoku. System ten został bowiem wprowadzony głównie pod kątem umożliwienia prowadzenia handlu i wymiany zagranicznej wyłącznie przezsiogunat i wyznaczonehany.
E-fumi („deptanie obrazu” – test lojalności wobec sioguna, polegający na nadepnięciu na podobiznę Jezusa lub Maryi; ujawnieni chrześcijanie, byli torturowani i zabijani
Siogunat Tokugawów (Edo-bakufu) narzucił politykę izolacji z następujących powodów:
rozszerzających się wpływówhiszpańskich iportugalskich, zagrażających politycznej i gospodarczej stabilizacji władzy i pokoju na wyspach japońskich;
wzrastającej liczby Japończyków przechodzących nakatolicyzm w zachodniej Japonii, głównie na Kiusiu (Kyūshū). Holenderscy kupcy zostali dopuszczeni do handlu w wyniku ich zgody na zakaz prowadzenia pracy misjonarskiej;
zmonopolizowania przez władze handlu i kontaktów ze światem zewnętrznym nie tylko pod kątem gromadzenia zysków, ale także poznawania dostarczanej przez Holendrów wiedzy naukowej Zachodu i dóbr materialnych, jak np. nowoczesne uzbrojenie (rangaku).
ProtestanckieAnglia iHolandia, walcząc o swoje wpływy, wzmacniały te przekonania, oskarżając hiszpańskich i portugalskichmisjonarzy o szerzenie katolicyzmu jako wiodącego elementu polityki kolonizowania krajówazjatyckich. Liczba katolików w Japonii rosła w wyniku działalności takich misjonarzy, jakFranciszek Ksawery i przyjmowania nowej religii przez panów feudalnych (daimyō). Bezpośrednią przyczyną wprowadzenia politykisakoku, byłopowstanie na półwyspie Shimabara na przełomie lat 1637–1638, w którym wzięło udział ok. 40 tys. głównie chrześcijańskich chłopów irōninów. W wyniku tego, siogunat oskarżył misjonarzy o podburzanie chłopów do buntu, wygnał ich z kraju i zakazał chrześcijańskich obrzędów pod groźbą śmierci. Japońscy chrześcijanie, którzy pozostali w kraju, głównie w Nagasaki, utworzyli podziemne wspólnoty i zaczęli nazywać siebiekakure-kirishitan.
Chińskadżonka w Japonii (drzeworyt ok. 1644–1648)„Diana” Gołownina (ok. 1811)Portugalski „czarny statek” (XVI w.)
W okresiesakoku Japonia prowadziła handel z pięcioma nacjami przez cztery „bramy”.
Prawo stanowiło, że jedynym miejscem dopuszczonym do kontaktów z zachodnimi cudzoziemcami była holenderska faktoria na wysepceDejima, w zatoceNagasaki. Bardzo ważny dla Japonii handel zChinami również był prowadzony przez Nagasaki.
WedługKazui Tashiro, profesorUniwersytetu Keiō, handel pomiędzy Japonią a wymienionymi narodami można podzielić na dwie grupy:
grupę A stanowiły Chiny i Niderlandy, a kontakty z nimi w Nagasaki podlegały bezpośredniosiogunatowi. Handel polegał głównie na imporcie i odbywał się wyłącznie na sztucznie usypanej wyspie Dejima w zatoce Nagasaki, połączonej ze stałym lądem wąską groblą. Jednak żaden cudzoziemiec nie miał prawa tam zejść na ląd, jak również żaden Japończyk nie mógł wejść na wyspę bez specjalnego zezwolenia;
handel z grupą B (Królestwo Korei i Królestwo Riukiu), polegający głównie na eksporcie, odbywał się w miastach handlowych poza głównymi wyspami japońskimi, na terenach tych krain. Był prowadzony przez rody feudalne, odpowiedzialne za kontakty z nimi[2]. Poza tymi głównymi kontaktami handlowymi w peryferyjnychprowincjach, wymienione kraje musiały wysyłać swoichwasali do sioguna w Edo, więc gdy emisariusze podróżowali przez kraj, Japończycy mogli mieć styczność z kulturą Zachodu[3].
W XVIII i XIX wieku mocarstwa zachodnie wielokrotnie próbowały przerwać izolację Japonii. Flotyamerykańska,rosyjska ifrancuska próbowały na próżno nawiązać stosunki z Japonią.
1778 – kupiec zJakucka, Paweł Lebiediew-Łastoczkin, przybył na Hokkaido z małą ekspedycją, przywiózł podarki i prosił o zgodę na handel, lecz bezowocnie.
1787 – na wody japońskie przybył francuski oficer marynarki, odkrywca i naukowiec,Jean-François de La Pérouse (1741–1788), który odwiedził wyspyRiukiu (Ryūkyū, właśc. archipelag Nansei) oraz przepłynąłcieśninę Sōya pomiędzy Hokkaido iSachalinem (jap.Karafuto), która obecnie nosi jego imię.
1791 – dwa amerykańskie okręty pod dowództwem kapitanaJohna Kendricka zacumowały na wyspie Kii, na południe odpółwyspu Kii. Był on pierwszym znanym Amerykaninem, który odwiedził Japonię. Mimo że postawił onamerykańską flagę, informacje o jego pobycie na wyspach nie istnieją.
1792 – Adam Laxman (1766–1806?), oficer Imperium Rosyjskiego (jego ojcem był urodzony w Finlandii przyrodnik Eric Laxman), pierwszy rosyjski wysłannik do Japonii, odwiedził miasto portoweNemuro na Hokkaido z zamiarem nawiązania stosunków handlowych z Japonią. Prośbę jego odrzucono.
1797–1809 – wiele amerykańskich okrętów przybywało do Nagasaki podbanderą holenderską na prośbę samych Holendrów, którzy byli zaangażowani w konflikt zWielką Brytanią w czasiewojen napoleońskich[4].
1797 – amerykański kapitan, William Robert Stewart, upoważniony przez Holendrów zBatavii, przypłynął do Nagasaki okrętemEliza of New York, przywożąc holenderskie towary.
1803 – William Robert Stewart powrócił na statkuThe Emperor of Japan, dawniejEliza of New York, do Nagasaki i próbował bezskutecznie handlu poprzez holenderską faktorię na wysepceDejima.
Inny amerykańskikapitan, John Derby, próbował bezskutecznie otworzyć Japonię na handelopium.
1804 – rosyjski wysłannik,Nikołaj Riezanow (1764–1807), przypłynął do Nagasaki, legitymując się pozwoleniem uzyskanym przez Laxmana, domagając się wymiany handlowej.Siogunat odrzucił żądania, w wyniku czego Rosjanie zaatakowaliSachalin orazWyspy Kurylskie, zmuszając Japończyków do wzmocnienia obrony na północnych terenach Hokkaido (wówczas nazywanego Ezo).
1808 – brytyjskafregataHMS Phaeton napadła flotę holenderską naPacyfiku, wpłynęła do Nagasaki pod holenderską banderą, domagając się uzyskania zgody na dostawy i grożąc użyciem siły.
1811 – rosyjski oficer marynarki, Wasylij Gołownin, przeprowadzał hydrograficzny opisWysp Kurylskich, dowodząc statkiem „Diana”. Gdy zszedł na ląd na wyspieKunashiri, wraz z dwoma oficerami i czterema marynarzami, został aresztowany za złamanie prawsakoku i przetrzymywany przez dwa lata w więzieniu w pobliżu miasta Matsumae na Hokkaido.
1825 – siogunat (bakufu) ustanowił „Edykt o usuwaniu obcych statków”, zobowiązujący władze nadbrzeżnych prowincji do usuwania wszystkich obcych statków z wód japońskich. Rozporządzenie to było wynikiem gwałtów na miejscowej ludności, dokonanej przez załogę angielskiego statku.
1830 – Amerykanin Nathaniel Savory (1794–1874), jeden z pierwszych kolonistów, o których się mówi, że osiedlili się nawyspach Bonin (Ogasawara). Został gubernatorem i odgrywał aktywną rolę przed i podczas kolonizacji wysp przez Japonię[5].
1837 – amerykański biznesmen zKantonu, Charles W. King, znalazł możliwość otwarcia handlu z Japonią, próbując przewieźć rozbitków japońskich. Wpłynął do kanału Uraga – łączącego zatokę Edo (ob.Zatokę Tokijską) zPacyfikiem – nieuzbrojonym amerykańskim statkiem handlowymMorrison. Okręt został wielokrotnie ostrzelany i zatonął.
1842 – w następstwie porażek Chin wwojnach opiumowych i wewnętrznych krytyk dotyczących incydentu zMorrisonem, siogunat zawiesił rozkaz zabijania obcokrajowców i wydał prawo pozwalające na dostawy drewna i wody na zagraniczne statki.
1844 – francuska wyprawa dowodzona przez kapitana Fornier-Duplana odwiedziłaOkinawę. Japończycy odrzucili możliwość handlu, ale na wyspie pozostał wraz z tłumaczem ojciec Forcade.
1845 –statek wielorybniczyManhattan (1843) uratował 22 japońskich marynarzy. Kapitan Mercator Cooper (1803–1872) został wpuszczony do zatoki Edo, gdzie pozostał przez 4 dni, spotykając się z gubernatorem Edo i przedstawicielami cesarza. Wymieniono prezenty i pozwolono odpłynąć, zaznaczając by już nie powracali.
20 lipca 1846 – dowódca James Biddle, wysłany przez rząd Stanów Zjednoczonych, aby otworzyć handel, zakotwiczył dwoma statkami w zatoce Edo, w tym jednym uzbrojonym w 72 działa. Jego żądania układu handlowego pozostały bezowocne.
24 lipca 1846 – francuski admirał, Jean-Baptiste Cécille (1787–1873), przybył do Nagasaki, lecz jego negocjacje spełzły na niczym. Towarzyszyło mu dwóch księży, którzy nauczyli sięjapońskiego na Okinawie: ojciec Forcade i ojciec Ko.
1848 – Ranald MacDonald (1824–1894) udając rozbitka, dotarł na wulkaniczną wyspę Rishiri, naMorzu Japońskim, u wybrzeży Hokkaido. Został wysłany do Nagasaki, gdzie mieszkał 10 miesięcy i został pierwszym nauczycielemjęzyka angielskiego w Japonii.
1848 – kapitan James Glynn wpłynął do Nagasaki i prowadził ostatnie negocjacje ze strony amerykańskiej z „zamkniętą” Japonią. Po powrocie do USA przedstawiłKongresowi swoją opinię, iż negocjacje z Japonią powinny być poparte demonstracją siły. To było początkiem przygotowań dla wyprawy Perry’ego.
1849 – do zatoki Edo wpłynąłHMS Mariner z królewskiej marynarki, przewodząc wyprawie topograficznej. Uczestniczył w niej wygnaniec, Otokichi Yamamoto, który był tłumaczem. Aby uniknąć problemów z władzami japońskimi, Otokichi podawał się za syna chińskiego biznesmena, który prowadził interesy z Nagasaki i dzięki temu nauczył się japońskiego.
Japońska rycina z 1854 obrazująca wizytę amerykańskiego komodora Perry’egoDruga wizyta okrętów Perry’ego
8 lipca 1853komodorMatthew Perry dowódcamarynarki wojennej USA czterema statkami: Mississippi, Plymouth, Saratoga i Susquehanna wpłynął doZatoki Tokijskiej i zażądał, aby Japonia otworzyła się na handel z Zachodem. Okręty te, podobnie jak wielkie statki państw zachodnich, były nazywanekurofune („czarne statki”)[6][a]
Między 1852 i 1855 admirał Jefim Putiatin (1803–1883) z marynarki rosyjskiej próbował uzyskać dlaRosji korzystne warunki handlu z siogunatem. W lipcu 1853 przywiózł do Nagasaki list od ministra spraw zagranicznychKarla Roberta Nesselrode (1780–1862) i zademonstrował inżynierowi i wynalazcy Hisashige Tanace (1799–1881)[7][b]silnik parowy, prawdopodobnie pierwszy raz w Japonii. Jego wysiłki doprowadziły do podpisania traktatu wShimodzie w 1855 roku.
W przeciągu pięciu lat Japonia podpisała podobne traktaty z resztą zachodnich krajów. Jednak traktaty były uważane w Japonii za niekorzystne i podpisane przy użyciu okrętów wojennych jako nacisku. Poza tym Japonię pozbawiono wpływu na taryfy importowe, a wszyscy przybywający zachodni obywatele mieli gwarancję eksterytorialności. Ta sytuacja utrzymywała się aż do końca wieku.
Dwie domeny feudalne (hany):Chōshū iSatsuma wysłały swoje delegacje do Europy w sekrecie przed siogunem. Opowiadały się bowiem za przywróceniem realnej władzy cesarza i modernizacją kraju, głosząc hasło: „czcić cesarza, przepędzić barbarzyńców“ (sonnō-jōi) oraz przystępując do ruchu na rzecz obaleniabakufu (tōbaku-undō).
↑„Czarne statki” (kurofune) → (1) ogólna nazwa nadawana zachodnim statkom przybywającym do Japonii od XVI do XIX wieku. Pierwsze kontakty nawiązali Portugalczycy w 1543 roku, ustanawiając szlak handlowy pomiędzyGoa iNagasaki. Ich dużekaraki obsługujące tę trasę miały kadłuby pokrywane czarną smołą (służącą konserwacji drewna i zapewnianiu odporności na wodę) i określenie to przyjęło się na wszystkie zachodnie statki. (2) Nazwa szczególna odnosi się do ekspedycji M. Perry'ego w 1853 roku.
↑Hisashige Tanaka był wybitnym wynalazcą oraz ważną postacią w biznesie jako założyciel Shibaura Engineering Works, pierwszej prywatnej fabryki maszyn w Japonii (obecnieToshiba Corporation). W młodości tworzył mechaniczne lalki-robotykarakuri-ningyō, następnie mistrzowskie zegary. Był badaczem, konstruktorem i producentem silników parowych i armat. Rozwinął japońską technologię w różnych dziedzinach, wynajdując różne maszyny przydatne w życiu codziennym. Był jednym z nielicznych inżynierów mechaników, którzy stworzyli podwaliny Japonii jako technologicznej potęgi.
