Osiedla mieszkalne Słubic:Folwarczne, Grzybowe, Kochanowskiego, Komes, Kopernika, Krasińskiego, Królów Polskich, Leśne, Mała Moskwa (w tym Świerkowe), Nadodrze, Paderewskiego, Sady, Słowiańskie, Transportowa, Witosa, Wimar, Wojska Polskiego, Zielone Wzgórza. Do strefy podmiejskiej zaliczają sięKunowice,Nowy Lubusz iŚwiecko.
Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosiła 19,2 km²[2].
Gleby
We wschodniej części miasta i okolic występują głównie gleby typu bielicowego, utworzonych z piasków i glin zwałowych, natomiast w części północnej i południowej występują mady ilaste i gleby typu bagiennego[8].
Geneza nazwySłubice wywołuje wiele sporów. Niektórzy wywodzą nazwę odplemieniaSłupian, zajmującego obszar międzySprewą aOdrą. Wdokumencie z 992 wymieniona została między innymiZulbica. Według innychźródeł historycznych po prawej stronie Odry leżała wśredniowieczu osadaZbiwitz,Zbirwitz lubZliwitz. NazwęSłubice można też wywieść od wyrazówsłub,słup.
Do 1945 r. miasto stanowiło część Frankfurtu noszącą nazwę Dammvorstadt. Nazwa ta nie jest obecnie używana przezNiemców. Określając polską część transgranicznej aglomeracji, używają oni polskiej nazwy urzędowej bądź upraszczają ją do postaciSlubice (wymawianej['slʊbɪtsə]). Nazwa ta stosowana jest również w języku oficjalnym, przykładowo na stronie internetowej miastaFrankfurt nad Odrą[11], a jedna z tamtejszych ulic nosi nazwęSlubicer Straße[12].
W 1946 r. nadano urzędowo polską nazwę Słubice[13].
W dwudziestoleciu międzywojennym i zaraz po II wojnie światowej nazwaSłubice alboSłubice nad Odrą mogła odnosić się również do lewobrzeżnej części lub do całości, jednak ostatecznie nigdy nie została przypisana Frankfurtowi nad Odrą[14][15][16].
Swój początek Frankfurt nad Odrą wraz ze Słubicami mają w XIII wieku, pierwsza wzmianka mówi o osadzie handlowej nad Odrą, której w 1225 r.Henryk I Brodaty miał nadać przywilej targowy i rzekomoprawo składu. W 1253 r. osada otrzymuje prawa miejskie, a w dokumencie widnieje nazwa Vrankenvorde, później Frankfurt nad Odrą[17]. Od tego czasu do 1945 r. prawobrzeże stanowiło częśćFrankfurtu nad Odrą pod nazwąDammvorstadt (dosł. Przedmieście na wale). Po wybuchu wojny o przynależność regionu, w 1319, miasto i region objął książę wołogoskiWarcisław IV[18], a w 1324 ostatecznie przypadły oneWittelsbachom, stanowiąc częśćBrandenburgii. W 1326 w okolice miasta dotarł najazd polsko-litewski[19].
Po okresie rządówWittelsbachów, w 1373 r. Elektorat Brandenburgii i leżący na jego terenie Frankfurt nad Odrą (w tym także teren dzisiejszych Słubic) dzięki staraniom cesarza rzymskiego i króla czeskiegoKarola IV, stał się częściąKorony Królestwa Czech. Okres panowania czeskiego trwał 42 lata i skończył się w 1415 r., kiedy to król rzymski i węgierski oraz namiestnik Królestwa CzeskiegoZygmunt Luksemburski podarowałBrandenburgię dynastiiHohenzollernów, którzy rządzili nią aż do końcaI wojny światowej[20]. Z 1399 pochodzi pierwsza pisemna wzmianka na temat miejscowego cmentarza żydowskiego, co czyni go najstarszym nadal istniejącym cmentarzem żydowskim w Europie Środkowo-Wschodniej. Według przypuszczeń cmentarz mógł zostać uruchomiony nawet 100 lat przed jego najstarszą, zachowaną wzmianką.
W 1749 w przedwojennych Słubicach powstało najstarsze przedsiębiorstwo przemysłowe Frankfurtu nad Odrą, czyli fabryka towarów z pszczelego wosku, oraz bielnik wosku. W latach 1777–1945 firmę prowadziła rodzina Harttungów[21]. W 1769 do użytku oddano okazałą fabrykę jedwabiu, przebudowaną później na budynek mieszkalny. Wśród lokatorów budynku był m.in. późniejszy prezydentReichstagu i pierwszy przewodniczący Reichsgericht w Lipsku Eduard von Simson[22].
W 1785 większość obszaru dzisiejszych Słubic znalazła się pod wodą wskutek wiosennej powodzi roztopowej. Jedyną śmiertelną ofiarą tamtych dni był siostrzeniec króla Fryderyka Wielkiego i komendant garnizonu Frankfurt nad Odrą książę Leopold von Braunschweig-Wolfenbüttel, zwany potocznie Leopoldem Brunszwickim. 1 sierpnia 1787 odsłoniętopomnik księcia Leopolda i był to najstarszy pomnik w historii całego Frankfurtu nad Odrą[23].
W 1811 na tzw. Wzgórzach Żydowskich otwarto cmentarz miejski (Frankfurter Dammvorstadt-Friedhof), który od zakończenia wojny funkcjonuje jakocmentarz komunalny w Słubicach. II połowa XIX wieku to rozkwit przemysłu, wtedy to swoją działalność rozwinęły m.in. fabryka broniWilhelma Collatha i Georga Teschnera (dzisiejszy teren sklepu Biedronka przy ul. Kościuszki), a także odlewnia żelaza A. Guttmanna (dzisiejszy teren Galerii Prima).
23 stycznia 1898 r. ruszyłasieć tramwajowa we Frankfurcie nad Odrą, która przez most na Odrze docierała także do części prawobrzeżnej, czyli dzisiejszych Słubic[24]. W latach 1914–1927 pod kierunkiem Otto Morgenschweisa wybudowanoStadion SOSiR (ówcześnieOstmarkstadion) przez rosyjskich jeńców wojennych pojmanych podczas I wojny światowej[25], wzniesiony na podstawie planówGrunewaldstadion wBerlinie. W dniach 4–7 lipca 1930 na stadionie odbyły się 24. Brandenburskie Zawody Gimnastyczne (24. Brandenburgisches Kreisturnfest), które przyniosły rekord frekwencji na obiekcie.
9 stycznia 1919powstańcy wielkopolscy mieli rzekomo dokonać nalotu odwetowego z lotniska Ławica na lotnisko wojskowe w prawobrzeżnej części Frankfurtu nad Odrą (tak wg książki Kazimierza Sławińskiego„Ławica – poznańskie lotnisko” z 1975 r. oraz publikacji powołujących się na tę książkę). Informacji tych nigdy nie potwierdziły aniCentralne Archiwum Wojskowe aniInstytut Pamięci Narodowej. Mit o rzekomym nalocie zdementowały już Muzeum Powstania Wielkopolskiego w Poznaniu i Towarzystwo Historyczne we Frankfurcie nad Odrą. Według najnowszych ustaleń naukowych, m.in. dra Mariusza Niestrawskiego (autora książki„Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice Państwa Polskiego (1918–1921)” z 2017 r.) i draMarka Rezlera (współautora„Encyklopedii powstania wielkopolskiego” z 2018 r.) jest to jedynie legenda i do rzekomego nalotu nigdy nie doszło. PilotWiktor Pniewski faktycznie był jednym ze zdobywców lotniska wojskowego Ławica pod Poznaniem i groził Niemcom nalotem odwetowym na Frankfurt nad Odrą, jednak wbrew słowom Sławińskiego, groźby nalotu odwetowego nigdy nie spełniono, w żadnym z zachowanych polskich czy niemieckich raportów wojskowych z 1919 r. nie ma ani jednej wzmianki o rzekomym nalocie na lotnisko wojskowe we Frankfurcie nad Odrą, a także żadna polska czy niemiecka gazeta sprzed 1975 r. nie wspominała o takim zdarzeniu. W PRL-owskich źródłach pisano o rzekomym wzięciu sześciu 25-kilowych bomb (czyli razem 150 kg), mimo że udźwig samolotówLVG C.V wynosi połowę mniej[26][27][28].
26 stycznia 1945 Frankfurt nad Odrą został ogłoszony twierdzą (Festung Frankfurt (Oder)), jednak teren dzisiejszych Słubic nie uległ praktycznie wojennym zniszczeniom. W lutym 1945 ludność cywilna została ewakuowana, a 19 kwietnia 1945 niemieccy żołnierze wysadzili w powietrze kamienny most na Odrze. Walki w mieście trwały do 20 kwietnia. Poległo w nich ponad 100 żołnierzy 11 korpusu pancernego gwardii 1 Frontu Białoruskiego i 7 Wojska Polskiego (ku ich czci 22 lipca 1949 r. odsłonięto Pomnik Zwycięstwa i Braterstwa Broni na pl. Bohaterów)[29].
Herb Słubic obowiązujący od 1945 do 2006 r.
Od 1945 r. Słubice funkcjonują jako samodzielne miasto pod administracją polską. Pierwszym burmistrzem został Henryk Jastrzębski, zaś pierwszym kapłanem Maximilian Loboda – niemiecki ksiądz polskiego pochodzenia z parafii Świętego Krzyża we Frankfurcie nad Odrą[30]. Od sierpnia 1945 do stycznia 1946 komendantem wojennym miasta był ppor. Józef Krupa[31]. W 1950 r. Słubice stały się stolicąpowiatu rzepińskiego, przekształconego w 1959 r. wpowiat słubicki.
Słubice w 1964 r.
W 1972 r. Słubice rozpoczęły współpracę zFrankfurtem nad Odrą, otwarto wtedy przejście graniczne. Trzy lata później, w 1975, w ramachreformy administracyjnej kraju wprowadzającej dwustopniowy podział administracyjny, zlikwidowano powiat, a utworzono Urząd Miasta i Gminy (UMiG). W 1981 w budynku Słubickiego Miejskiego Ośrodka Kultury (SMOK) otwarto „Galerię Prowincjonalną”, której twórcą i kuratorem w latach 1980–2002 był laureatPaszportu „Polityki”,Ryszard Górecki[32]. Obecnie w jej miejscu funkcjonuje galeria „OKNO” prowadzona przez Annę Panek-Kusz[33]. W 1987 r. miasto zdobyło tytuł Mistrza Gospodarności.
W 1993 r. po raz pierwszy zwołano sesję dwóch miast jednocześnie –Frankfurtu nad Odrą i Słubic. Tego samego roku otwarto wysypisko odpadów komunalnych w pobliskich Kunowicach.
21.12.2007 r. – radość tłumów na moście granicznym po wejściu Polski dostrefy Schengen
W 1994 r. rozpoczęto budowę domów akademickich („Amicus”, „Arcadia”, „Gaudium”, „Juventa”, „Sapientia”, dom doktoranta), a w 1995 r. rozpoczęto budowęCollegium Polonicum. W 1996 otwarto oczyszczalnię ścieków. W 1997 r. utworzono Kostrzyńsko-Słubicką Specjalną Strefę Ekonomiczną (K-SSSE). Tego samego roku Frankfurt i Słubice broniły się przedpowodzią tysiąclecia[34]. W 1998 otwarto Collegium Polonicum, natomiast w 1999 r., w ramachreformy administracyjnej kraju przywracającej trzystopniową strukturę podziału terytorialnego, ponownie utworzonopowiat słubicki. W 2006 rozpoczęto budowę domu akademickiego „Forum”, a w 2008 r. w SMOK-u otwarto nową salękinową.
1230–1238: Księstwo śląskie Henryka I Brodatego, ziemia lubuska
1239–1241: Księstwo śląskie Henryka II Pobożnego, ziemia lubuska
1241–1242:Księstwo lubuskie (wydzielone z księstwa śląskiego), pod rządami Mieszka Lubuskiego
1243–1248: Księstwo śląskie, ziemia lubuska jakodzielnica Bolesława II Rogatki
1250–1252: Ziemia lubuska jako kondominium margrabiego Brandenburgii Ottona III i arcybiskupa magdeburskiego Wilbranda von Käfernburga
1252–1319: Święte Cesarstwo Rzymskie, Marchia Brandenburska (dyn. Askańczyków),prowincjaNowa Marchia, od 1253 r.miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście na prawym brzegu Odry pod różnymi nazwami (m.in. „Über die Oder”)
1324–1373: Święte Cesarstwo Rzymskie, Marchia Brandenburska (dyn. Wittelsbachów), prowincjaNowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście na prawym brzegu Odry pod różnymi nazwami (m.in. „Über die Oder”)
1373–1415: Święte Cesarstwo Rzymskie,Kraje Korony Czeskiej (dyn. Luksemburczyków), Marchia Brandenburska, prowincja Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście na prawym brzegu Odry pod różnymi nazwami (m.in. „Über die Oder”)
1415–1618: Święte Cesarstwo Rzymskie, Marchia Brandenburska (dyn. Hohenzollernów), prowincja Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście na prawym brzegu Odry pod różnymi nazwami (m.in. „Über die Oder”)
1618–1701: Święte Cesarstwo Rzymskie,Brandenburgia-Prusy (dyn. Hohenzollernów), Marchia Brandenburska, prowincja Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą,przedmieście Gartenstadt, potem Dammvorstadt
1701–1806: Święte Cesarstwo Rzymskie,Królestwo Prus (dyn. Hohenzollernów), prowincja Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście Dammvorstadt
1806–1815:Królestwo Prus (dyn. Hohenzollernów), prowincja Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście Dammvorstadt
1866–1867: Królestwo Prus (dyn. Hohenzollernów), prowincja Brandenburgia, rejencja frankfurcka, Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście Dammvorstadt
1867–1871:Związek Północnoniemiecki, Królestwo Prus (dyn. Hohenzollernów), prowincja Brandenburgia, rejencja frankfurcka, Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście Dammvorstadt
1871–1918:Cesarstwo Niemieckie (II Rzesza Niemiecka), Królestwo Prus, prowincja Brandenburgia, rejencja frankfurcka, Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście Dammvorstadt
1919–1933:Republika Weimarska,kraj związkowy Prusy, prowincja Brandenburgia, rejencja frankfurcka, Nowa Marchia, miasto Frankfurt nad Odrą, przedmieście Dammvorstadt
elewacja frontowa byłegokina „Piast” przy ul. Jedności Robotniczej 9–10, wzniesionego w 1924 r. w stylu ekspresjonizmu z elementami art déco[36] pod nazwąFilmpalast Friedrichstraße, obecnie opuszczony;
Stadion SOSiR przy ul. Sportowej 1, wzniesiony w latach 1914–1927 jakoOstmarkstadion, błędnie nazywany „stadionem olimpijskim” lub „wschodniomarchijskim”[39];
Inne zabytki, chronologicznie, według daty powstania:
budynek „Czerwonego Folwarku” z XVIII w. przy ul. Folwarcznej, do 1945 r. pod nazwąRotvorwerk;
pałacyk przy ul. Mickiewicza 3, wzniesiony ok. 1900 r. dla posiadacza dóbr rycerskich M. Herrgutha; siedziba Powiatowego Urzędu Pracy
neoklasycystyczna willa z XIX w. przy ul. 1 Maja 12, wzniesiona jakowilla Deckera, siedziba Banku Pekao od 1951 do 2014 r. (opuszczona);
„Jedynka” zwana potocznie „ratuszem” z końca XVIII w. przy ul. Seelowskiej (dawniejGospoda pod Siedmioma Szwabami, następnie szkoła, aktualnie handlowa Galeria Jedynka);
budynek dawnego kasyna oficerskiego przy ul. Mickiewicza 11, wzniesionego ok. 1890 r.;
budynek Katolickiego Centrum Studenckiego przy pl. Jana Pawła II 1, wzniesiony w latach 1912–1913 jako łaźnia miejskaMarienbad III;
budynek pokoszarowy z ok. 1912 r. – była siedziba Straży Granicznej przy ul. Konstytucji 3 Maja; obecnie budynek mieszkalny;
willa z początku XX w. przy ul. 1. Maja 24;
willa z lat 20. XX w. przy ul. Mickiewicza 7 (opuszczona).
Obiekty historyczne (już nieistniejące), które znajdowały się w prawobrzeżnej części Frankfurtu nad Odrą i nie przetrwały II wojny światowej:
pomnik Leopolda odsłonięty 1 sierpnia 1787 r. (zdemontowany w 1945 r.)
wieża Kleista zbudowana w latach 1891–1892 (wysadzona przez Niemców 20 lutego 1945 r.)
kamienny most na Odrze z 1895 r. (wysadzony przez Niemców 19 kwietnia 1945 r.)
wieża Bismarcka wzniesiona z 1901 r. (wysadzona przez Niemców 20 lutego 1945 r.)
Obiekty historyczne, które przetrwały II wojnę światową, istniały w Słubicach i zostały wyburzone po 1945 r.:
kamienica tzw. apteka Victorii z początku XX wieku (częściowo spłonęła w 1945 r. i ostatecznie wyburzona po wojnie)
fabryka jedwabiu z 1769 r. (wyburzona w 1952 r.)
dom mieszkalny przy ul. 1 Maja 14, wzniesiony ok. 1830 r. (wyburzony w grudniu 2012 r.)
willa z lat 20. XX w. przy ul. 1 Maja 15; dawna siedziba przedszkola „Pinokio” (wyburzona w lutym 2020 r.[40]);
30 maja 2012 uroczyście otwarto też „Ścieżkę edukacyjną po historycznych miejscach Słubic”, czyli sieć 12 polsko-niemieckich tablic informacyjnych. Tablice zawisły w miejscach, tj. m.in.:
dom doktoranta przy ul. Akademickiej 2 (dawna fabryka wosku i obóz specjalny NKWD nr 6);
DS „Forum” przy ul. Piłsudskiego 18 (dawne koszary wojskowe);
Katolickie Centrum Studenckie przy Placu Jana Pawła II 1 (dawna łaźniaMarienbad III);
biblioteka miejska przy ul. Jedności Robotniczej 18 (historia ulicy);
budynek sądu przy ul. Mickiewicza 3 (historia ulicy i dawny pomnik księcia Leopolda Brunszwickiego);
Według danych z 31 grudnia 2019 r. miasto Słubice zamieszkiwało 16 644 mieszkańców[41]. Gminę zamieszkiwało 20 071 mieszkańców[42]. Dodatkowo według danych z 2015 r. na terenie miasta przebywało ok. tysiąc osób. Liczba cudzoziemców w mieście to 668 osób, głównie Niemcy i Ukraińcy[2].
W tym miejscu powinien znaleźć się wykres. Z przyczyn technicznych nie może zostać wyświetlony.Więcej informacji
Jeszcze pod koniec lat 90. XX wieku w Słubicach istniały fabryki jak np. Słubickie Fabryki Mebli (tzw. „Terenówka”) produkująca meble (obecnie galeria handlowa AXA) oraz jedne z największych w kraju produkujące odzież dżinsowąZakłady Przemysłu Odzieżowego „Komes” założone w 1957 r., a zlikwidowane w 1998 r. i ostatecznie wyburzone w 2008 r. W najlepszym momencie zatrudniały ok. 2 tys. pracowników[46].
Obecnie Słubice są ośrodkiem handlowo-usługowym. Istnieją tu przedsiębiorstwa, które działają w branżach: samochodowej, metalowej, obuwniczej, maszynowej, elektronicznej, budowlanej, spożywczej, betonowej oraz drewnianej. W 1997 utworzono tuKostrzyńsko-Słubicką Specjalną Strefę Ekonomiczną, w której zatrudnienie wynosi 747 osób w 2011 r., z czego najwięcej – 173 osoby – zatrudnia firma przewozowaTranshand. W mieście działa także wiele firm spedycyjnych i logistycznych.
W Słubicach działały dwapaństwowe gospodarstwa rolne: Zakład Rolny Białe w Słubicach wchodzący w skład Lubuskiego Kombinatu Rolnego w Rzepinie, znajdujący się w części miasta Przedmieście Północne, oraz Szkolne Gospodarstwo Rolne Czerwony w Słubicach należące do Technikum Rolniczo-Łąkarskiego w Słubicach, znajdujące się w części miasta Śliwice (os. Folwarczne).
Droga dwupasmowa w centrum Słubic (al. Młodzieży Polskiej) w ciągu drogi krajowej nr 31
Słubice z racji położenia przy granicy z Niemcami spełniają funkcję przygranicznego węzła komunikacyjnego. Przechodzą tu ważne drogi kołowe i jedna kolejowa.
W latach 70. XX wieku w Słubicach oddano do użytku drogę dwupasmową o długości 1,5 km, przechodzącą przez centrum miasta w biegu ulic Kościuszki, 1 Maja, Konopnickiej, alei Młodzieży Polskiej i Placu Przyjaźni. Od kilkunastu lat jest także planowana obwodnica miasta, która miałaby się zaczynać od skrzyżowania z drogą krajową nr 29 w okolicach strefy przemysłowej i kończyć na skrzyżowaniu z drogą krajową nr 31 w okolicach wsiDrzecin[48].
W Słubicach mieści się przystanek kolejowySłubice, który znajduje się na linii kolejowej nr3 Słubice –Poznań –Warszawa[49], która z kolei jest częścią międzynarodowejlinii kolejowej E20 łączącej Berlin zMoskwą. W pobliskich Kunowicach istnieje też przystanek kolejowyKunowice, który również znajduje się na linii kolejowej nr 3. W 2005 r. w wyniku modernizacji linii kolejowej, Kunowice przestały być stacją. Od 1949 do 2007 r. odbywały się tu odprawy celna i paszportowa. Przystanek posiadał bocznicę na rozebraną w 2013 r. linię kolejową nr386, która prowadziła przezUrad doCybinki[50]. Mieszkańcy Słubic korzystają także ze stacji kolejowych weFrankfurcie nad Odrą oraz wRzepinie, które stanowią węzły kolejowe[51].
Port rzeczny zarządzany przez Nadzór Wodny Słubice
W Słubicach swoją siedzibę ma Nadzór Wodny Słubice, który od 2018 r. wchodzi w skład Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej weWrocławiu działającego w ramachPaństwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Przed reformą, która miała miejsce na przełomie 2017 i 2018 r., Nadzór Wodny w Słubicach był pod zarządem RZGW wSzczecinie. Nadzór zarządzaportem rzecznym, który jest jednym z najważniejszych na Odrze i kontroluje odcinek Odry od ujściaNysy Łużyckiej do ujściaWarty w Kostrzynie nad Odrą. Do słubickiego portu przypływają także rzeczne statki wycieczkowe[52][53].
23 stycznia 1898 r. oficjalnie ruszyłasieć tramwajowa we Frankfurcie nad Odrą, początkowo tramwaje kursowały na dwóch liniach – z czego jedna prowadziła przez most nad Odrą i dzisiejsząulicę 1 Maja do Kościoła NMP Królowej Polski (wtedy dom strzelecki). W 1927 r. linia została przedłużona dostadionu, a pętla tramwajowa mieściła się w miejscu obecnego bazaru miejskiego. W 1945 r. prawobrzeżna część miasta jako Słubice znalazła się w granicach Polski i tym samym funkcjonowanie komunikacji tramwajowej stało się niemożliwe. Torów tramwajowych używano jeszcze po wojnie do rozbiórki zniszczonych budynków i ostatecznie 28 września 1945 r. komunikacja tramwajowa została wyłączona[54].
W 1929 r. komunikację tramwajową w prawobrzeżnej części Frankfurtu nad Odrą (dzisiejsze Słubice) uzupełniono uruchomieniem linii autobusowej, która z okolic mostu ruszała poprzez dzisiejsze: ulicę Jedności Robotniczej, Plac Przyjaźni, ulicę Wojska Polskiego, ulicę Piłsudskiego (koszary), Plac Bohaterów oraz Plac Wolności i wracała ponownie do mostu. W 1936 r. powstała dodatkowa służbowa linia kursująca od stadionu do lotniska wojskowego (dzisiejsza strefa przemysłowa). Komunikacja autobusowa została zlikwidowana w wyniku działań wojennych i przyłączenia prawobrzeża jako Słubic do Polski[54].
Od 9 grudnia 2012 r. kursują autobusy miejskie na pierwszej w historii polsko-niemieckiej transgranicznej miejskiej linii (nr 983) autobusowej komunikacji publicznej, łączącej Słubice z Frankfurtem nad Odrą. Jej funkcjonowanie oparte jest na porozumieniu pomiędzy Gminą Słubice a Miejską Spółką Komunikacyjną Frankfurt nad Odrą (SVF). Cena biletu uiszczana jest weuro[55][56].
W lutym 2013 r. Urząd Miasta w Słubicach poinformował o rozpoczęciu procedur przetargowych w sprawie uruchomienia linii autobusowej na terenie miasta. Przetarg na obsługę linii wygrało przedsiębiorstwo „TransHand” Słubice i 18 marca tego samego roku ruszyła pierwsza w Słubicach własna autobusowa komunikacja miejska[57][58]. 1 maja 2015 r. komunikacja autobusowa objęła także miejscowośćKunowice[59]. 2 stycznia 2019 wycofano komunikację miejską z Kunowic[60].Od stycznia 2019 r. istnieje 7 linii[61]:
1: Słubice, ul. Grzybowa – Świecko, Terminal,
2: Świecko, Terminal – Słubice, ul. Grzybowa,
3: Słubice, ul. Grzybowa – Świecko, Terminal,
4: Słubice, ul. Chopina – Słubice, ul. Grzybowa,
5: Słubice, ul. Grzybowa – Słubice, ul. Boh. Warszawy (Sąd),
6: Słubice, ul. Chopina – Słubice, ul. Grzybowa,
7: Słubice, ul. Boh. Warszawy (Sąd) – Słubice, ul. Grzybowa.
Miasto posiada także połączenia pozamiejskie obsługiwane przez przedsiębiorstwaPKS wSłubicach, Myśliborzu iZielonej Górze. Z dworca autobusowego umiejscowionego koło Urzędu Miejskiego można się dostać do okolicznych miast:Cybinki,Dębna Lubuskiego,Gorzowa Wielkopolskiego,Kostrzyna nad Odrą,Myślibórza,Ośna Lubuskiego,Rzepina,Zielonej Góry. Ponad to, istnieje 9 kierunków do niektórych wsi powiatu (otwarte przewozy szkolne). Wszystkie połączenia są obsługiwane wyłącznie w dni nauki lub dni robocze od poniedziałku do piątku[62]. Wyjątkiem jest połączenie obsługiwane przez„FlixBus” Polska (dawneEurolines Polska) do Gorzowa Wielkopolskiego, które nie odjeżdża z dworca autobusowego i jeździ codziennie[63].
Na terenie miasta świadczenia zdrowotne zapewniają[potrzebny przypis]:
Wielospecjalistyczny Szpital Powiatowy im. prof.Ludwika Rydygiera z 1964, przy którym działają pogotowie ratunkowe orazSzpitalny oddział ratunkowy. Trzykondygnacyjny budynek szpitala powiatowego przy ul. Nadodrzańskiej 6 zbudowano w formie prostopadłościanu na osi północ-południe. Posiada oddziały ginekologiczny, dziecięcy i wewnętrzny. Od lat 70. XX w. w praktyce nie używa się w nazewnictwie oficjalnie przyjętego patrona, ale też nigdy nie podjęto uchwały o rezygnacji z patronatu. Szpital administrowany jest obecnie przez spółkę NZOZ „Szpital Powiatowy” w Słubicach Sp. z o.o., w której 100% udziałów posiadapowiat słubicki[65].
W Słubicach istnieje 6 szkół podstawowych (w tym jedna specjalna i jedna prywatna), 3 szkoły ponadgimnazjalne, 2 licea ogólnokształcące oraz Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia[potrzebny przypis].
Na terenie miasta funkcjonują jeden żłobek oraz 8 przedszkoli (w tym 3 niepubliczne)[66]. Istnieją tu także internat oraz pięć domów studenckich (Arcadia, Forum, Gaudium, Iuventa, Sapientia)[67].
Biblioteka Miejska w Słubicach, wzniesiona w latach 1970–1975, do 1945 teren hali maszynowej Franza RichteraDawny pomnik Sybiraków. Dawniej w tym miejscu wznosiło się popiersie LeninaFontanna znajdująca się przy Placu Przyjaźni w Słubicach
W Słubicach działało niegdyś kilka ośrodków kultury[potrzebny przypis]:
Powiatowy Dom Kultury (1957–1975): Stanisław Stefański (1957–1960), Tadeusz Zdon (1960–1971), Jadwiga Oberleitner (po 1971);
Zakładowy Dom Kultury przy ZO „Komes” (1961–1977): Stanisław Stefański (1961–1962), Henryk Weiser (po 1962);
Słubicki Dom Kultury (1975–1977);
Słubicki Międzyzakładowy Ośrodek Kultury (od 1977, z połączenia PDK i ZDK przy ZO „Komes”): Henryk Weiser (1977–1979), Zygmunt Walkowiak (1979–1983), Anna Mikos (1983–1984), Henryk Sterma (1984–1987), Henryk Weiser (1987–1989);
Wojskowy Ośrodek Kultury: por. Ryszard Patkowski, kpt. Juliusz Pałka, kpt. Józef Jurek, mjr Mieczysław Ratajczak, sierż. szt. Ryszard Koryciński, mjr Franciszek Czarnik i kpt. Andrzej Jesikiewicz[68].
25 listopada 1962 r. przy PDK w Słubicach powstało Słubickie Towarzystwo Kultury (STK), którego pierwszym prezesem został Jan Krompiewski, zaś sekretarzem – Zygmunt Walkowiak. W 1987 r. przekształcono je w Towarzystwo Miłośników Ziemi Słubickiej[68].
Główną instytucją kultury w mieście pozostaje dziś Słubicki Miejski Ośrodek Kultury (SMOK), w którym działają Galeria „Okno”, młodzieżowy dom kultury, kino oraz sala widowiskowa. W Słubicach odbywają się zajęcia tańca towarzyskiego w Studio Tańca „Bohema”, odbywają się również zajęcia tańca nowoczesnego (break dance, street dance). W mieście działają także zespół tańca nowoczesnego „Frajda”, zespół wokalny „Rytmos” oraz Grupa Filmowa „Wolf”[potrzebny przypis].
W latach 1989–2008 w Słubicach odbyło się łącznie 17 edycji organizowanego przez SMOK Święta Odry, zastąpionego przez Miejskie Święto Hanzy (niem.HanseStadtFest), w latach 2004–2008 odbywające się wyłącznie we Frankfurcie nad Odrą, a od 2009 r. współorganizowane przez oba miasta. W latach 2020–2021 obchody święta zostały odwołane w związku z obostrzeniami przeciwkopandemii COVID-19[69]. W latach 2012–2014 gmina gościła festiwal hiphopowy „Break The Border”, a w latach 2013–2016 Słubice i Fundacja EDM+ z Gdyni organizowały Międzynarodowy Festiwal Sztuki „Most/ Die Brücke”[70].
Jednocześnie od 1997 r. w Słubicach i Frankfurcie nad Odrą odbywa sięFestiwal Teatralny UNITHEA, od 2004 r. – Festiwal Piosenki Autorskiej i Muzyki ŚwiatatransVocale[71], a od 2010 r. – Festiwal Nowej Sztuki „lAbiRynT”.
W mieście funkcjonują ponadto: Biblioteka Miejska przy ul. Jedności Robotniczej 18, która posiada jedną filię przy ul. Słubickiej 18 w Kunowicach[72], a także Biblioteka Collegium Polonicum przy ul. Kościuszki 1. Biblioteka Pedagogiczna miała siedzibę w kamienicy przy ul. Chopina 19, jednak uległa likwidacji.
W Słubicach mieści się Słubickie Towarzystwo Muzyczne, które jest organizatorem cyklicznych Koncertów Noworocznych oraz Międzynarodowych Spotkań Muzycznych „Musica Autumna”, które na stałe wpisały się w kalendarz imprez kulturalnych miasta. Pod patronatem towarzystwa działa w SłubicachChór Kameralny „Adoramus”.
Życie kulturalne miasta współkreują także niektóre lokalne stowarzyszenia (Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Słubickiej, Związek Sybiraków Koło w Słubicach, Stowarzyszenie Nasza Mała Ojczyzna).
W Słubicach wydawane są: biuletyn samorządowy „Gazeta Słubicka” oraz gazety lokalne: „Przekrój Lokalny” oraz „Pogranicze Lubuskie” (do dawnych tytułów należą „Echo Słubickie”, „Kurier Słubicki” oraz „Tylko Kostrzyn-Słubice”). W Słubicach swoje przedstawicielstwo posiada regionalnaGazeta Lubuska.
W mieście swoją siedzibę ma operator telewizji kablowejVectra. Lokalnym kanałem telewizyjnym jest Horyzont TV Słubice (HTS), który jest dostępny w telewizji kablowej Vectra oraz w internecie[73]. Oprócz oficjalnej stronyUrzędu Miejskiego działają tu także lokalne portale informacyjne, takie jak I Love Słubice, Nasze Słubice.pl i Słubice24.pl[74].
Stadion SOSiRBoisko Zespołu Szkół Ekonomiczno-Rolniczych przy al. Niepodległości w 2009 r., zbudowane w 1974 r.Miejska Sala SportowaZespół basenów odkrytych przy Stadionie SOSiR
Głównym organizatorem życia sportowego w mieście jest Słubicki Ośrodek Sportu i Rekreacji mieszczący się przy ul. Sportowej 1, który zarządza największą bazą sportową w powiecie słubickim. SOSiR posiada stadion zbudowany w latach 1914–1927, 4 boiska treningowe (w tym 1 ze sztuczną nawierzchnią oraz oświetleniem 4-masztowym), salę gimnastyczną, zespół basenów odkrytych, korty tenisowe, pole golfowe oraz zaplecze gastronomiczne[84].
Słubicki Ośrodek Sportu i Rekreacji okalaPark Rozrywki i Rekreacji znany także jako Park „Odra” z trasami spacerowymi, biegowymi, kolarskimi, torem saneczkowym oraz ruinamiwieży Kleista.
W mieście istnieje Miejska Sala Sportowa mieszcząca się przy ul. Piłsudskiego, należąca do SOSiR-u. W 2010 r. zostało oddane do użytku Szkolne Centrum Sportowe, które mieści się przy Szkole Podstawowej nr 1. W wyniku realizacji projektu powstała m.in. wielofunkcyjna hala widowiskowo-sportowa o powierzchni 1059 na 39 m[85].
Najstarszym klubem sportowym w Słubicach jest piłkarskiMiejski Klub Sportowy „Polonia” Słubice, który jest spadkobiercą pierwszego w mieście klubu piłkarskiego „Kotwica”, założonego w sierpniu 1945 r. Do osiągnięć Polonii Słubice zaliczyć można 1/16 finału Pucharu Polski, zdobyty Puchar Polski na szczeblu wojewódzkim oraz uzyskane dwukrotnie czwarte miejsce w III poziomie rozgrywek piłkarskich w sezonach 1997/1998 i 2006/2007. Klub ten występuje w rozgrywkach IV ligi lubuskiej[86].
Most drogowy (typu śródmiejskiego) – łączący Słubice iFrankfurt nad Odrą (dla ruchu pieszego, rowerowego, pojazdów do 3,5 t, autobusów miejskich i autokarów, zakaz ruchu ciągników siodłowych)
Most kolejowy – łączący Słubice z Frankfurtem nad Odrą
Most drogowy (typu autostradowego) – łączący Świecko z Frankfurtem nad Odrą, w granicach gminy Słubice, ale poza granicami miasta Słubice
Wzniesienia:
Wzgórze bez nazwy (w okresie niemieckim –Kleista) – 60 m n.p.m.
Zielone Wzgórze
Lp.
Nazwa obecna (alfabetycznie)
Nazwa niemiecka do 1945 r.
Uwagi
1
Aleja Młodzieży Polskiej
od co najmniej 1846 r. Roßstraße (ul. Konna)
Nadanie obecnej nazwy ok. 1977 r.
2
Aleja Niepodległości
Am Schützenhaus (Przy domu strzeleckim)
3
Osiedle Grzybowe
Am Elsenbruch
4
Osiedle Komes
–
Nadanie obecnej nazwy 24.06.2021
5
Osiedle Krasińskiego
Kornbusch
6
Osiedle Przemysłowe
Fliegerhorst
Dawniej lotnisko, obecnie strefa ekonomiczna
7
Osiedle Słowiańskie
od co najmniej 1846 r. Kleine Fruchtstraße (Mała ulica owocowa)
8
Osiedle Świerkowe
Pulverweg
W okresie PRL koszary WOP u zbiegu ul. Dzierżyńskiego i ul. Hożej
9
Osiedle Wimar
od co najmniej 1846 r. Sonnenburger Straße (ul. Słońska)
Mieszkańcy Słubic wybierają do swojejrady miejskiej 13 radnych (9 z 15). Pozostałych 2 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskichgminy Słubice[88]. Organem wykonawczym władz jestburmistrz. Siedzibą władz miejskich jest poddany rewitalizacji budynek powojskowy przy ul. Akademickiej.
Miasta partnerskie Słubic – ściana jednego z budynków widziana od strony Al. Młodzieży Polskiej (2006). W zestawieniu brakuje Kłecka, Lubusza, Szostki i Elektrenów
Martin Patzelt (2010, nadburmistrz Frankfurtu nad Odrą 2002–2010)
prof.Waldemar Pfeiffer (7.12.2005, 1991–1995 pełnomocnikMEN ds. Europejskiego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą i Collegium Polonicum w Słubicach)
Henryk Rączkowski (2014, wieloletni prezes Polsko-Niemieckiej Akademii Seniorów),
↑Märkische Oderzeitung/Frankfurter Stadtbote, 7. Juli 2006, S. 15.
↑abEdward Rymar. Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką w latach 1319–1326, ze szczególnym uwzględnieniem stosunków pomorsko-śląskich. „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”. XXXIV (4), s. 481, 1979. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. ISSN0037-7511.
↑W rzeczywistości o wiele więcej strat przyniosła powódź z 1785 r., która podtopiła większość terytorium dzisiejszego miasta i przyniosła 1 ofiarę śmiertelną.
Marian Eckert/ Tadeusz Umiński:Ziemia słubicko-rzepińska, Lubuskie Towarzystwo Kultury, Zielona Góra 1965.
Walter Hausdorf/ Siegrid Noack:Słubice – Ulice, drogi i place a ich rozwój historyczny we:Frankfurter Jahrbuch 2005, S. 95–191,ISBN 3-933416-61-2.
Thomas Jäger:Die Seidenfabrik in der Frankfurter Dammvorstadt, Frankfurt (Oder) 2001.
Andrzej Jermaczek (red.):Wstępna inwentaryzacja przyrodnicza gminy Słubice (mscr.). Projekt WWF „Zielona wstęga Odra – Nysa”. Lubuski Klub Przyrodników. Świebodzin 1993.
Andrzej Jermaczek/ Paweł Pawlaczyk:Koncepcja ochrony przyrody obszaru objętego projektem WWF „Zielona wstęga Odra – Nysa” – synteza (mscr.). Lubuski Klub Przyrodników, Świebodzin 1996.
Monika Kilian/Ulrich Knefelkamp (red.):Frankfurt Oder Slubice. Sieben Spaziergänge durch die Stadtgeschichte, Berlin 2003,ISBN 3-931278-06-9.
Ulrich Knefelkamp/ Siegfried Griesa (red.):Frankfurt an der Oder 1253–2003, Verlag für Wissenschaft und Forschung, Berlin 2003.
Jörg Kotterba/ Frank Mangelsdorf (wyd.):Einst und jetzt. Frankfurt (Oder) / Slubice, Culturcon Medien, 2010.
Sebastian Preiss/Uta Hengelhaupt/ Sylwia Groblica/ Almut Wille/ Dominik Oramus:Słubice. Historia – topografia – rozwój, Słubice 2003.
Eckard Reiß/ Magdalena Abraham-Diefenbach (red.):Makom tow – dobre miejsce. O cmentarzu żydowskim w Słubicach i Frankfurcie nad Odrą, Vergangenheits Verlag, Berlin 2012.
Robert Stańko/ Andrzej Jermaczek:Inwentaryzacja i waloryzacja przyrodnicza oraz projekt ochrony przyrody obszarów zalewowych doliny Odry w rejonie Słubic (mscr.) Projekt WWF „Zielona wstęga Odra – Nysa”. Lubuski Klub Przyrodników. Świebodzin 1998.
Michał Szczaniecki/ Stanisława Zajchowska (red.):Ziemia Lubuska, Instytut Zachodni, Poznań 1950.
Ralf-Rüdiger Targiel,Frankfurt (Oder), so wie es war. Fotografierte Zeitgeschichte, Drooste 1994.