Ten artykuł dotyczy pryncypialnych zasad politykiImperium Rosyjskiego. Zobacz też:rusyfikacja Polaków w okresie zaborów.
_Obwieszczenie_o_zakazie_rozmawiania_po_polsku%2c_Pud%25C5%2582o_663%2c_s_121.png)
Rusyfikacja – proces dobrowolnego lub przymusowego przyswajaniajęzyka rosyjskiego ikultury rosyjskiej przez osoby lub zbiorowości funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur.
Od średniowiecza rusyfikacja stanowiła naturalny (tj. niebędący konsekwencją nacisków administracyjnych) proces, jakiemu podlegały m.in.plemiona ugrofińskie, podbite przezRusinów (np.Mieszczeranie iMuromcy).
Od końca XVIII wieku władzerosyjskie (analogicznie jak władze wielu ówczesnych europejskich państw), rozpoczęły proceswynarodowiania mniejszości narodowych zamieszkującychImperium Rosyjskie, wykorzystując do tego celu różne formy przymusu administracyjnego oraz system oświaty. Rusyfikacja była nasilona szczególnie na obszarach, zamieszkanych przez narody, które uznawane były za potencjalnie buntownicze, lubdążące do oderwania się od Rosji.
W celu rusyfikacji narodu poddawanego temu procesowi, ograniczano (lub wręcz uniemożliwiano) naukę wjęzyku ojczystym, a także wprowadzano obowiązek załatwiania spraw urzędowych wyłącznie w języku rosyjskim. Ponadto częste było przesiedlanie osób uznawanych za zagrożenie dla władzy na obszary etniczne rosyjskie lub naSyberię, przy jednoczesnym propagowaniu rosyjskiego osadnictwa na danym obszarze.
W początkowym okresie istnieniaZwiązku Radzieckiego, jako odróżnienie od ciemiężącego mniejszości narodowecaratu, wprowadzono politykękorienizacji (tj. powrotu do korzeni), w ramach której mniejszości narodowe otrzymywały większy lub mniejszy zakres autonomii (kulturowej i językowej), począwszy od własnegookręgu narodowościowego (a czasem nawet rejonu narodowościowego – np.Polski Rejon Narodowy im. Feliksa Dzierżyńskiego), przezobwód autonomiczny irepublikę autonomiczną, aż porepublikę związkową.
Od ok. 1940 nastąpiła zasadnicza zmiana polityki w odniesieniu do mniejszości narodowych, które zaczęto postrzegać (niekiedy słusznie) jako potencjalne zagrożenie dla jedności państwa i zaczęto ponownie stosować politykę rusyfikacji[potrzebny przypis] (przynajmniej na poziomie języka, gdyż propagowana przez ZSRR kultura tylko w ograniczonym zakresie była zbieżna z kulturą rosyjską, opartą m.in. naprawosławiu). Jakkolwiek autonomiczne jednostki podziału polityczno-administracyjnego zostały zachowane (a czasem wręcz wzrastała ich ranga, np. ze statusu obwodu autonomicznego do rangi republiki), rusyfikacja przejawiała się m.in. w oświacie, gdzie rosyjski był jedynym językiem wykładowym powyżej poziomu podstawowego. Promowano również osiedlanie się Rosjan na terenie innych republik związkowych, zaś przedstawicieli mniejszości – wRosyjskiej FSRR, m.in. za pomocą systemu stypendiów.Józef Stalin osobiście określałnaród rosyjski jako siłę przewodnią ZSRR[1].
Mimo że obecnie władze rosyjskie nie prowadzą w sposób celowy polityki rusyfikacji, proces ten, m.in. poprzez media, następuje, zwłaszcza w odniesieniu do mniejszości, które od Rosjan odróżniają głównie kwestie językowe, nie zaś kulturowe. Jakkolwiek kulturowo odmienne, bo wyznająceislam mniejszości np.czeczeńska czytatarska skutecznie opierają się rusyfikacji i ich liczebność wzrasta, to np. liczba związanych zprawosławiemugrofińskichMordwinów spadła z 1154 tys. w 1989 r. (i 1192 tys. w 1979) do niespełna 800 tys. (w 2010 r.). Podobnie liczba osób deklarujących narodowośćmaryjską zmniejszyła się z 671 tys. w 1989 r. do nieco ponad 550 tys. w 2010 r., zaśturkojęzycznychCzuwaszów – z 1.842 tys. w 1989 r. do 1.450 tys. w 2010. Najbardziej na rusyfikację narażone są mniejszości liczące relatywnie niewielu członków, np.Wepsowie, których liczba spadła z ponad 12 tys. w 1989 r. do niespełna 6 tys. w 2010 (a jeszcze w 1926 r. było ich prawie 33 tys.) czy wymierający jużIżorowie, których populacja w 2010 r. liczyła zaledwie 266 osób, wobec 820 w 1989 r. i ponad 16 tys. w 1926 r.
Osobny artykuł:Rusyfikacja Polaków w okresie zaborów.Samowola wielkiego księciaKonstantego oraz łamanieKonstytucji Królestwa Polskiego przyczyniły się do powstawania tajnych związków, a potem do wybuchupowstania listopadowego (1830-1831). Gwałtowne zaostrzenie rusyfikacji nastąpiło po upadku wcześniej wspomnianego powstania co doprowadziło do zniesienia konstytucji z 1815 roku, która zapewniałaKrólestwu Polskiemu odrębność państwową. W 1833 roku wprowadzonostan wojenny. W 1841 wprowadzono rosyjski system monetarny. Ponowne zaostrzenie rusyfikacji nastąpiło po upadkupowstania styczniowego: wprowadzono ciągłystan wojenny, zrusyfikowano administrację i szkolnictwo, zlikwidowanoKościół unicki, wysiedlano i wywłaszczano Polaków.
Bardziej radykalne metody rusyfikacyjne zastosowano naziemiach I Rzeczypospolitej zajętych przez Imperium Rosyjskie podczas rozbiorów i wcielonych bezpośrednio do państwa rosyjskiego. ZamkniętoUniwersytet Wileński iLiceum Krzemienieckie, jako karę za udział jej studentów i uczonych w powstaniu listopadowym. Ukazem caraMikołaja I w latach 1832–1834 z terenówWołynia iPodola zostało wysiedlonych w głąb Rosji kilkanaście tysięcy polskich rodzin.
W wyniku trwającej od 2014wojny rosyjsko-ukraińskiej, a szczególnie od czasu rozpoczętej w 2022inwazji Rosji na Ukrainę, część terytorium ukraińskiego znalazła się pod okupacją Federacji Rosyjskiej. Według ukraińskich partyzantów na zajętych terenach Rosjanie podejmują liczne działania wymierzone w ludność ukraińską, np. tworzą instytucje ukierunkowane na propagowanie wstępowania do armii, podnoszą wiek rekrutów z 27 na 30 lat, kierują dzieci na obozy rusyfikacyjne na terytorium Rosji, tworzą materiały pokazujące alternatywną wersję historii regionu, a także podejmują działania, które wymuszają na Ukraińcach przyjmowanie rosyjskiego obywatelstwa, np. pod groźbą utraty nieruchomości[2]. Z kolei sprawa deportacji ukraińskich dzieci na terytorium rosyjskie stała się przedmiotem zainteresowania ze stronyMiędzynarodowego Trybunału Karnego. W rezultacie w marcu 2023 MTK wydał nakaz aresztowaniaWładimira Putina orazMarii Lwowej-Biełowej[3].
Polityka rusyfikacji poważnie zniekształciła architekturę krajów podbitych przez Rosję, wykraczając poza język i kulturę. W XVIII i XIX wieku, w epoce Imperium Rosyjskiego, ograniczało się to głównie do budynków religijnych, ale w XX wieku, w czasach totalitarnego Związku Radzieckiego, wpłynęło to na wszystkie budowle, w tym budynki mieszkalne. Aż 80% przedstawicieli wielu narodów, których ziemie etniczne znajdowały się pod panowaniem Imperium Rosyjskiego, w tym sami Rosjanie, mieszkało w glinianych lub drewnianych chatach krytych słomą, które, jak zauważył znany rosyjski pisarzMaksym Gorki w swoim artykule „O rosyjskim chłopstwie” (Ros. О русском крестьянстве, zakazane w ZSRR i Rosji) uległy samozniszczeniu w ciągu życia kilku pokoleń ludzi. Z tego powodu dziedzictwo architektoniczne Imperium Rosyjskiego zachowało się wyłącznie w miastach, a w zasadzie wszystkie jego przejawy odtworzyli zaproszeni architekci europejscy[4][5].
4 listopada 1955 roku Komunistyczna Partia przyjęła rezolucję „O eliminacji nadmiaru w projektowaniu i budownictwie” (Ros. Об устранении излишеств в проектировании и строительстве), na mocy której wszystkie domy we wszystkich miastach miały być identyczne. Wiele arcydzieł architektury zostało zniszczonych, szczególnie w czasach Stalina, a w ich miejsce wznoszono masowo identyczne 5- i 9-piętrowe budynki we wszystkich osadach Związku Radzieckiego i krajówbloku wschodniego, aby stłumić wszelką indywidualność. Powstał nawet humorystyczny filmSzczęśliwego Nowego Roku, w którym bohater przypadkowo trafia do mieszkania w innym mieście, identycznego jak jego własne, ponieważ wszystko, łącznie z meblami, było takie samo. Takie decyzje architektoniczne podejmowano za zgodą władz, aby podporządkować psychikę ludzi. Ponieważ system ten nie był w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb ludzi, jego upadek był nieunikniony[6][7][8].
._%25D0%2591%25D1%258B%25D1%2585%25D0%25B0%25D1%259E.jpg)
| Informacje w projektach siostrzanych |
 Multimedia wWikimedia Commons |
 Cytaty wWikicytatach |
 Definicje słownikowe wWikisłowniku |
| Przez terytoria okupowane | |
|---|---|
| Organizatorzy rusyfikacji | |
| Aktywiści przeciwko rusyfikacji | |
| Inne |
