Ukończył Eureka College w 1932 i pracował jako komentator radiowy. Po przeprowadzce do Kalifornii w 1937 znalazł pracę jako aktor filmowy i zagrał w kilku dużych produkcjach oraz był aktywnym członkiem aktorskiego związku zawodowego. Na początku lat 60. wstąpił doPartii Republikańskiej. W 1964 wygłosił przemówienie „Czas na wybieranie”, którym zwrócił na siebie uwagę całego kraju. W latach 1966–1974 był gubernatorem Kalifornii, w okresie pełnienia tego stanowiska przekształcił deficyt budżetowy stanu w nadwyżkę, rzucił wyzwanie protestującym naUniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley i rozkazał wkroczyć oddziałomGwardii Narodowej na teren Uniwersytetu, w okresie ruchów protestacyjnych. W 1980 wygrał nominacjęrepublikańską na prezydenta i pokonał urzędującego prezydentaJimmy’ego Cartera.
Wkrótce po objęciu urzędu prezydenta rozpoczął wdrażanie nowych inicjatyw politycznych i gospodarczych. Jegopolityka gospodarcza opowiadała się za obniżeniem stawek podatkowych w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego, deregulacji gospodarczej i redukcji wydatków rządowych. W swojej pierwszej kadencji przeżyłzamach, wznieciłwojnę z narkotykami,najechał Grenadę i walczył ze związkami zawodowymi sektora publicznego. W ciągu dwóch kadencji doprowadził w gospodarce do spadku inflacji z 12,5% do 4,4% i średniego rocznego wzrostu realnego PKB o 3,6%. Obniżył podatki i zwiększył wydatki wojskowe, co przyczyniło się do ogólnego wzrostu długu federalnego. Jego drugą kadencję zdominowały sprawy zagraniczne, w tym bombardowanieLibii,wojna iracko-irańska,afera Iran-Contras i trwającazimna wojna. W czerwcu 1987, cztery lata po tym, jak publicznie określiłZwiązek Radziecki jako „imperium zła”, podczas przemówienia podBramą Brandenburską wezwał sowieckiego sekretarza generalnegoMichaiła Gorbaczowa do „zburzenia tego muru”. Kończył swoją prezydenturę w okresierozpadu ZSRR, który ostatecznie upadł prawie trzy lata po jego odejściu.
Chociaż planował aktywną działalność po prezydenturze, w listopadzie 1994 ujawnił, że zdiagnozowano u niegochorobę Alzheimera. Później jego nieformalne wystąpienia publiczne stawały się coraz rzadsze w miarę postępu choroby.
27 lipca 2000 – w uznaniu za służbę dla narodu – wraz ze swoją żonąNancy Reagan zostali uhonorowaniZłotym Medalem Kongresu, jednym z najwyższych odznaczeń cywilnych w Stanach Zjednoczonych[1].
Ronald Reagan urodził się 6 lutego 1911 wTampico, jako syn sprzedawcy butów Johna Reagana i jego żony Nellie[2]. W 1920 rodzina przeniosła się doDixon, gdzie Ronald uczęszczał do szkół[2]. W szkole średniej występował w kółku teatralnym[2]. W 1928 wstąpił do Eureka College, gdzie był przewodniczącym organizacji studenckiej i kapitanem drużyny pływackiej[2]. Po ukończeniu szkoły pracował jako radiowy komentator sportowy wDavenport iDes Moines[3].
Jako gubernator kładł nacisk na cięcia budżetowe, zmniejszeniepodatków i samoograniczanie się władzy[5]. Obciął wydatki na oświatę i szkolnictwo wyższe, przeciw czemu protestowałClark Kerr,rektorUniwersytetu Kalifornijskiego[5]. Wobec tego Reagan zwolnił Kerra ze stanowiska, podnosząc opłaty za naukę[5]. Cięcia objęły także opiekę społeczną, jednak w wyniku nacisków gubernator musiał pójść na kompromisy i wprowadzić lżejsze reformy od zapowiadanych[5]. Sprzeciwiał się zniesieniukary śmierci, jednak na tym polu także poniósł porażkę[5]. Jego działania miały na celu także ograniczenie wzrostu biurokracji – przez cały okres jego urzędowania zatrudnienie utrzymało się na poziomie 103 tysięcy osób[6]. Obniżył podatki od nieruchomości, podwyższając podatki dochodowe, a także zaostrzył kryteria kwalifikacji do świadczeń społecznych, przez co liczba osób je otrzymujących spadła[6]. W 1972 ubiegał się o drugą kadencję gubernatorską, co udało mu się osiągnąć po pokonaniuJesse’ego Unrucha[5]. Cztery lata później postanowił nie kandydować po raz trzeci, tylko wystartować w wyborach prezydenckich[6]. O nominację Partii Republikańskiej musiał walczyć z urzędującym prezydentemGeraldem Fordem[6]. Nie udało mu się jednak przekonać delegatów partyjnych i nominację otrzymał Ford[6].
W1980 ponownie postanowił ubiegać się o prezydenturę[7]. Wziął udział we wszystkich zorganizowanych prawyborach, aby zapewnić sobie poparcie delegatów[7]. Jego głównymi kontrkandydatami byliGeorge H.W. Bush,Howard Baker,John Anderson iJohn Connally[7][8][9]. Po marcowych prawyborach wKarolinie Południowej, z wyścigu wycofał się Connally, który udzielił swojego poparcia Reaganowi[7]. W tym samym czasie prezydent Ford oznajmił, że nie będzie ubiegał się o ponowną prezydenturę[7]. W maju Bush podjął decyzję o niekandydowaniu i wsparł Reagana, twierdząc, że głównym celem Partii Republikańskiej jest odsunięcie od władzyJimmy’ego Cartera[10]. Na lipcowej konwencji republikanów wDetroit, Reagan uzyskał nominację w pierwszym głosowaniu[10]. Początkowo zaproponował wiceprezydenturę Fordowi, jednak były prezydent chciał zwiększenia kompetencji drugiej osoby w państwie[10]. Reagan nie chciał się na to zgodzić, wobec czego Ford nie przyjął propozycji[10]. Wówczas nominat złożył ofertę Bushowi, która została zaakceptowana[10]. W głosowaniu powszechnym Reagan otrzymał prawie 44 mln głosów, wobec ponad 35 mln dla Cartera i 5,7 mln dla Andersona[11]. WKolegium Elektorskim na republikanina głosowało 489 elektorów, podczas gdy na demokratę – 49[11]. Reagan został zaprzysiężony 20 stycznia 1981[10].
Jednym z pierwszych wydarzeń w czasie pierwszej kadencji byłapróba dokonania zamachu na Reagana[12]. 30 marca 1981 przed hotelem Washington HiltonJohn Hinckley kilkukrotnie strzelił w kierunku Reagana, raniąc go, a ponadto rzecznika prasowego Białego DomuJamesa Brady’ego, agentaSecret Service Timothy’ego McCarthy’ego i policjanta Thomasa Delahanty’ego[12]. Ranny prezydent został niezwłocznie przetransportowany do szpitala, gdzie został zoperowany[12]. 4 kwietnia był już w stanie rozmawiać ze współpracownikami, a osiem dni później został wypisany ze szpitala[12].
Od początku prezydentury prowadził konserwatywną politykę gospodarczą (tzw.reaganomika), zagraniczną i wojskową[13]. Silna opozycja wobecsocjalizmu, zwalczanie lewicowych rządów i pomoc proamerykańskim reżimom spowodowały liczne napięcia w stosunkach zeZwiązkiem Radzieckim[13]. Gdy w grudniu 1981 wPolskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadzonostan wojenny, prezydent USA ogłosił sankcje wobec władz PRL[14]. Stwierdził, że pomoc humanitarna będzie kontynuowana, lecz tylko pod warunkiem pewności, że żywność dociera do potrzebujących[14]. Ponadto Reagan zawiesił uprawnienia linii lotniczychLOT w komunikacji pomiędzy PRL i USA, wstrzymał odnowienie zabezpieczeń kredytowych z Banku Eksportowo-Importowego i zaapelował do państw sojuszniczych o ograniczenie dostaw nowoczesnych technologii do Polski[14]. Ponadto wstrzymano wymiany naukowe i medyczne, a także zaprzestano przyznawaćwizy dla Polaków udających się do Stanów Zjednoczonych[15]. GdySejm PRL przyjął uchwałę ozwiązkach zawodowych w październiku 1982, USA cofnęły klauzulę najwyższego uprzywilejowania[15]. Podwyżka stawek celnych miała pozbawić PRL 30–40 miliardówdolarów dochodów z eksportu[15]. Sankcjami został objęty także ZSRR[16]. 29 grudnia 1981 wstrzymano licencje na dostawy sprzętu elektronicznego, dostawy zbóż, zawieszono rokowania dotyczące nowego układu rozbrojeniowego, wstrzymano lotyAerofłotu i nie odnowiono układu o wymianie naukowej[14]. Wszelkie restrykcje zostały zniesione dopiero w 1987[17].
W 1981 podejmował także wysiłki na rzecz ustabilizowania sytuacji naBliskim Wschodzie[16]. 1 września przedstawił plan, zakładający wstrzymanie budowy osiedli izraelskich naZachodnim BrzeguJordanu i wstrefie Gazy, wybór autonomicznej władzyPalestyny i przekazanie władzy na pięć lat palestyńskim mieszkańcom tychże terenów[16]. Prezydent sprzeciwiał się powołaniuautonomicznego państwa palestyńskiego, jednak postulował stowarzyszenie terenów Cisjordanii i Gazy zJordanią i niepodzielnośćJerozolimy[16].Polityka antykomunistyczna znalazła także odzwierciedlenie w stosunkach z sojusznikami – na początku czerwca 1982 Reagan udał się doParyża, aby spotkać się zprezydentem FrancjiFrançois Mitterrandem i przywódcami sześciu innych krajów[13]. Prezydent Stanów Zjednoczonych chciał, by państwa sojusznicze ograniczyły kredyty dla ZSRR i innych krajów socjalistycznych, jednak nie uzyskano w tej kwestii konsensusu[13]. Liderzy ustalili jednak, że kredyty będą oprocentowane na poziomie co najmniej 12,5%[13]. Reagan bezskutecznie domagał się zatrzymania budowygazociągu z Syberii do Europy Zachodniej[14]. 8 czerwca wizytował wLondynie, dzień później wBonn, a 11 czerwca wBerlinie Zachodnim[13]. We wszystkich trzech miejscach nawoływał do bardziej zdecydowanej opozycji wobec Związku Radzieckiego i przyjęcia amerykańskiego programu kontroli zbrojeń[13].
W czasie trwania pierwszej kadencji przeznaczył ponad 1,5 bln dolarów na zbrojenie i nie podejmował próby wznowienia rozmów na temat rozbrojenia[13]. W 1983 zdecydował o rozmieszczeniu rakiet średniego zasięguMGM-31B Pershing II w krajachEuropy Zachodniej[13].
Jesienią 1983 utworzono komitet na rzecz reelekcji Reagana[15]. Oficjalnie prezydent ogłosił decyzję o starcie wwyborach 29 stycznia 1984[15]. Delegaci Partii Republikańskiej, udzielili mu jednomyślnego poparcia na konwencji wDallas w dniach 20–23 sierpnia[15]. Z ramienia demokratów jego przeciwnikiem byłWalter Mondale[18]. W głosowaniu powszechnym urzędujący prezydent uzyskał ponad 54 mln głosów, przy ponad 37 milionach dla Mondale’a[18]. W Kolegium Elektorów Reagan otrzymał 525 głosów, wobec 13 dla kandydata Partii Demokratycznej[18].
W 1985 rozpoczął rokowania rozbrojeniowe ze Związkiem Radzieckim, pomimo zapowiedzi utrzymania tempa zbrojeń amerykańskich[19]. Jednocześnie oskarżyłLibię,Koreę Północną,Nikaraguę iKubę o przynależność do państw terrorystycznych[19], stwierdzając jednocześnie, że współpracują one z ZSRR[20]. 8 kwietniasekretarz generalny KPZRMichaił Gorbaczow oświadczył, że chce się spotkać z amerykańskim prezydentem[21]. Przywódca Związku Radzieckiego wprowadziłmoratorium na rozmieszczanie rakiet w Europie i przeprowadzanie podziemnychprób jądrowych[21]. Reagan jednak nie poszedł za przykładem Gorbaczowa i kontynuował zbrojenia[21].Spotkanie obu przywódców(inne języki) odbyło się od 19 do 21 listopada 1985 wGenewie[21]. Zawarto tam wówczas porozumienia dotyczące regularnych spotkań sekretarza stanu iministra spraw zagranicznych, wznowienia komunikacji lotniczej i wymiany naukowo-oświatowej, otwarcia konsulatów wKijowie iNowym Jorku oraz o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska i wynalezienia lekarstwa na raka[21].
Miesiąc po rozmowach naIslandii, w Stanach Zjednoczonych wybuchłaafera Iran-Contras[23].Libańskitygodnik „Al Shiraa” ujawnił, że były doradca ds. bezpieczeństwa narodowegoRobert McFarlane, wraz z trzema współpracownikami, we wrześniu 1986 przybył doTeheranu i wręczył prezenty tamtejszym oficjelom[24]. Ponadto ujawniono, że USA dostarczało potajemnie brońIranowi, w zamian za uwolnienie kilku amerykańskich zakładników z rąkHezbollahu[24]. Reagan wielokrotnie wcześniej zapewniał, że nie będzie pertraktować z porywaczami i nakłaniał sojuszników do przestrzegania nałożonego wcześniej na Iran embarga na broń[24]. Opinia publiczna i prasa zaczęły wówczas ostro atakować prezydenta, zarzucając mu hipokryzję[24]. 13 listopada Reagan wygłosił oświadczenie, w którym zaprzeczył informacjom tygodnika dotyczącym negocjacji z terrorystami, jednak przyznał, że niewielkie ilości broni były dostarczane, tłumacząc to interesem narodowym kraju[24]. Potwierdził także, że McFarlane był tajnym wysłannikiem USA, mającym nawiązać stosunki z władzami irańskimi, ale nie został przyjęty przezajatollahaRuhollaha Chomejniego[24]. Prezydent nie uznawał swojej winy i nie zamierzał dymisjonować sekretarza stanuGeorge’a Shultza[24]. 25 listopada prokurator generalnyEdwin Meese upublicznił, że pieniądze uzyskane ze sprzedaży broni zostały przelane na szwajcarskie konto, z którego potem czerpalikontrrewolucjoniści nikaraguańscy[25]. Zaznaczył jednak, że prezydent nie był o tym informowany[25]. W wyniku tych wydarzeń, doradca ds. bezpieczeństwa narodowego,John Poindexter i jego zastępcaOliver North, złożyli rezygnacje[25]. Na początku 1987 powołano trzyosobową komisję, pod przewodnictwemJohna Towera, która 25 lutego przedłożyła raport[26].Komisja Towera orzekła, że Reagan nie był świadomy wszystkich działań w aferze Iran-Contras, jednakże bardzo krytycznie oceniła pozostałe działania prezydenta[26]. W wyniku raportu Reagan postanowił powołać nowego szefa personelu Białego Domu, po rezygnacji Donalda Regana[27]. Kilku polityków odmówiło, nie chcąc się wiązać z administracją znajdującą się w kryzysie wizerunkowym, jednak ostatecznie ofertę posady przyjął lider republikanów wSenacie – Howard Baker[27]. Ponadto 4 marca prezydent wygłosił orędzie, w którym przyznał się do błędu i wziął na siebie pełną odpowiedzialność[27]. W międzyczasie powołano także komisjeIzby Reprezentantów i Senatu, które opublikowały swój raport 18 listopada 1987[28]. W raporcie stwierdzają, że prezydent wiedział o działaniach Krajowej Rady Bezpieczeństwa, a jeśli nie wiedział, to niedostatecznie panował nad podległymi mu organami[28].
Na początku czerwca 1987 udał się doWenecji na konferencję liderów państwkapitalistycznych[28]. Rozmowy dotyczyły współpracy na linii Wschód-Zachód, zacieśnienia współpracy państw zachodnich, redukcji zbrojeń i przestrzegania praw człowieka[28]. Ponadto dyskutowano na tematterroryzmu, bezpieczeństwa wZatoce Perskiej i epidemiiAIDS[29]. Przy okazji wizyty we Włoszech, Reagan spotkał się także zpapieżemJanem Pawłem II wWatykanie[29]. Było to trzecie takie spotkanie, podczas których omawiano problemy wyścigu zbrojeń, stosunków krajów kapitalistycznych z socjalistycznymi i programów pomocy humanitarnej[29]. Na drugim ze spotkań (w czerwcu 1984 roku) Stany Zjednoczone iStolica Apostolska po 117-letniej przerwie ponownie nawiązały stosunki dyplomatyczne[29].Ambasadorem USA przy Stolicy Apostolskiej zostałWilliam Wilson[29].
W listopadzie 1987 w Genewie toczyły się rokowania sekretarza stanu George’a Shultza i ministra spraw zagranicznychEduarda Szewardnadzego[30]. W czasie tych rozmów uzgodniono treść traktatu dotyczącego całkowitej likwidacji rakiet krótkiego i średniego zasięgu[30]. Przedmiotowa umowa, zwanatraktatem INF, została podpisana 8 grudnia wWaszyngtonie przez Gorbaczowa i Reagana[30]. Skutkami tej umowy były rezygnacja Stanów Zjednoczonych z utrzymywania rakiet krótkiego i średniego zasięgu w Europie oraz zapewnienie niestosowania takich środków w przyszłości[30]. Tydzień później Reagan spotkał się z senatorami, aby złożyć wyjaśnienia w sprawie traktatu[30].
Na początku 1988 zapowiedział chęć 50% redukcji zbrojeń USA i ZSRR[31]. Utrzymywał jednak swoje zdecydowane poparcie dlaSDI oraz kontrrewolucjonistów nikaraguańskich[31]. Mimo to 3 lutego Izba Reprezentantów odrzuciła wniosek o wsparcie dla Contras. Z kolei Senat tego samego dnia obalił prezydenckie weto wobec ustawy o zaostrzeniu walki zdyskryminacją rasową ireligijną[31].
Ronald Reagan i Margaret Thatcher, 1988
Na przełomie maja i czerwca odbyło się czwarte spotkanie Reagana z Gorbaczowem[31]. Tym razem rokowania miały miejsce wMoskwie[31]. Pod koniec maja Senat amerykański zaaprobował układ INF, dzięki czemu Reagan mógł wymienić akty ratyfikacyjne[31]. Ponadto obaj uzgodnili wzajemne informowanie o ewentualnym wystrzeleniu rakiet balistycznych i stopniowym redukowaniu broni ofensywnej[32]. Dodatkowo postanowili o wspólnym przeprowadzeniu eksperymentu w dziedzinie kontroli podziemnych wybuchów jądrowych napoligonach doświadczalnych[32].
W lecie 1988 odbywała się kampania wyborcza przedwyborami prezydenckimi, w której Reagan udzielił stanowczego poparcia swojemu wiceprezydentowi – George’owi Bushowi[33]. Bush uzyskał nominację Partii Republikańskiej i odniósł zwycięstwo w wyborach powszechnych oraz w głosowaniu Kolegium Elektorów nad kandydatem Partii DemokratycznejMichaelem Dukakisem[33].
Po opuszczeniuBiałego Domu przeniósł się z żoną do Kalifornii[34]. Na emeryturze zajmował się wygłaszaniem wykładów i pisaniem pamiętników[34]. Czasami udawał się w podróże, m.in. doJaponii w 1989 i doPolski w 1990[34]. Jesienią 1991 odbyło się uroczyste otwarcie Biblioteki Prezydenckiej wSimi Valley[34]. W czasach administracji George’a Busha udzielał rad prezydentowi, natomiast krytykował gabinetBilla Clintona[34].
Ronald i Nancy Reaganowie oraz William Holden i Brenda Marshall (1952)
Na planie filmuBrother Rat poznał swoją pierwszą żonę,Jane Wyman[3], z którą miał córki: Maureen (1941–2001) i Christine (zmarłą krótko po urodzeniu w 1947), a także wychowywał adoptowanego Michaela (1945–2026[40])[3]. Drugą żonę,Nancy, poznał na planie filmuHellcats of the Navy[3]. Miał z nią córkęPatricię Ann (ur. 1952) i syna Ronalda Prescotta (ur. 1958)[3].
13 lipca 1985 przeszedł kilka operacji, które były spowodowanezłośliwymi zmianami nowotworowymi[43]. Usunięto mupolipy i fragmentjelita[43]. 30 lipca zoperowano jego nos, w celu usunięcia podrażnionej tkanki, a 10 października usunięto stamtąd kolejne komórki nowotworowe[43]. W czasie jego absencji, obowiązki prezydenta sprawował wiceprezydent George Bush[43]. 5 listopada 1994 podał do wiadomości publicznej, że cierpi nachorobę Alzheimera[35]. Według jego syna Michaela, pierwsze objawy schorzenia pojawiły się u byłego prezydenta w 1992[35].
.svg)
