Zobacz też:Reportaż (zespół muzyczny).
Reportaż (fr. reportage) – gatunek z pograniczapublicystyki,literatury faktu iliteratury pięknej (przez wczesną krytykę zwany przewrotnie „bękartem literatury pięknej ibrukowejpopołudniówki”)[1].
Reportaż wykształcił się w drugiej połowie XIX w., co wiązało się z dynamicznym rozwojemprasy w tym czasie. Obejmuje utwory, które stanowią relację z określonych wydarzeń, a których naocznym świadkiem był sam autor. Ze względu na stopień autorskiego zaangażowania reportaż przybrać może formę czysto informacyjną, relacjonującą bądź też przedstawiająco-sceniczną.
Ze względu na poruszaną tematykę wyróżnia się różne odmiany gatunkowe:
Gatunek publicystyczno-literacki, przedstawia rzeczywiste zdarzenie i towarzyszące mu okoliczności. Autor reportażu opowiada o zdarzeniach, których był świadkiem lub których przebieg zna z relacji świadków, dokumentów lub innych źródeł. Ze względu na tematykę wyróżnia się reportaże: społeczno-obyczajowe, podróżnicze, wojenne, sądowe, polityczne, popularnonaukowe. Ze względu na formę publikacji i związane z nią środki ekspresji mówi się o reportażuliterackim,radiowym,telewizyjnym,filmowym ifotoreportażu.
W zakresie sposobu prezentacji wydarzeń reportaż powinien cechować się obiektywizmem, rzetelnością i wiernością wobec przedmiotunarracji. Z drugiej strony reportaż jest subiektywny, zawiera ocenę, opinie autora na dany temat (niekiedy jedynie sugestie).Reportaż może zawieraćcytaty, wypowiedzi świadków zdarzenia, tematem reportażu może być wszystko, co przykuwa uwagę, ważni są problem i bohater. Reportaż można pisać w czasie teraźniejszym, co nadaje tempa relacji, wywołuje w czytelniku wrażenie obserwacji opisywanego wydarzenia (relacja unaoczniająca).
Mimo iż reportaż opiera się na materiale autentycznym i zasadniczo unika fikcji literackiej, to częstokroć uformowany jest na wzórepickiejfabuły, niekiedy przybierając postać wyrazistejakcji. Wybitni twórcy reportażu, prócz typowego sprawozdania, włączają doń różnorodne formy narracyjne:opis, rozbudowanącharakterystykę postaci,poetycką narrację,wspomnienie, a takżewywiad,dialog.
Jako odrębny gatunek wykształcił się w wieku XIX. Jednym z jego prekursorów był zamieszkały wPradze, lecz tworzący w języku niemieckimEgon Erwin Kisch („Szalejący reporter”). Za klasyka nowoczesnego reportażu uważa się teżJohna Reeda.
.jpg)
Wliteraturze polskiej reportaż uprawiało wielu znanych publicystów ipisarzy, ale za mistrzów gatunku uważa się:Melchiora Wańkowicza (Szczenięce lata,Na tropach Smętka),Arkadego Fiedlera (Ryby śpiewają w Ukajali,Kanada pachnąca żywicą), czyKsawerego Pruszyńskiego (W czerwonej Hiszpanii)[2].
PoII wojnie światowej należy wymienić:Mariana Brandysa (1912–1998, autora m.in.O królach i kapuście),Kazimierza Dziewanowskiego (1930–1998),Wiesława Górnickiego (1931–1996),Krzysztofa Kąkolewskiego (ur. 1930, autora m.in.Trzy złote za słowo,Co u pana słychać?),Józefa Kuśmierka (1927–1992, autora m.in.Uwaga człowiek),Edmunda Jana Osmańczyka (1913–1989, m.in. autora korespondencji wojennych zbitwy o Berlin,konferencji poczdamskiej oraz relacji zprocesu zbrodniarzy hitlerowskich w Norymberdze),Lucjana Wolanowskiego (1920–2006, m.in. autora reportaży śledczych z „ProcesuMazurkiewicza”, książek:Klejnot korony. Reporter w Hongkongu w godzinie zarazy,Upał i gorączka. Reporter wędruje szlakiem cierpienia,Poczta do Nigdy-Nigdy. Reporter w kraju Koala i białego człowieka) i innych.
Wielu powojennych dziennikarzy i reporterów rozpoczynało swą etatową pracę zawodową, bądź publikowało cyklicznie wtygodniku „Świat” (wychodzącym w latach 1951–1969), będącym nieformalną kuźnią wielu talentów reporterskich po 1945 r.
W latach 1945–1989 obserwuje się m.in. niezwykły rozkwit „reportażu podróżniczego”, np. wydawanej przez kilkadziesiąt lat przezWydawnictwo Iskry (pod red.Krystyny Goldbergowej iZbigniewa Stolarka) serii książkowej „Naokoło świata” (z charakterystyczną białą okładką z paskiem; wśród autorów:Krzysztof Baranowski,Roman Bratny,Olgierd Budrewicz,Alina iCzesław Centkiewiczowie,Witold Chromiński,Kazimierz Dziewanowski,Antonio Halik,Ryszard Kapuściński,Wacław Korabiewicz,Maciej Kuczyński,Mieczysław Lepecki,Tadeusz Piotrowski,Jerzy Ros,Zbigniew Stolarek,Ewa Szumańska,Melchior Wańkowicz,Lucjan Wolanowski,Janusz Wolniewicz,Stanisław Zieliński).
Inne książkowe serie reporterskie, ukazujące się poII wojnie światowej, to m.in. „Biblioteka - Kraje Ludzie Obyczaje” (Wiedza Powszechna), „Biblioteka Literatury Faktu” (seria wspólna, kilku wydawców), „Biblioteka przygód i podróży” (Wiedza Powszechna), „Łowcy sensacji” (Wyd. „Iskry”), „Przygody Podróże” (Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej), „Świat się zmienia” (Wyd. „Iskry”), „Z reporterskich wędrówek” (Krajowa Agencja Wydawnicza), czy „Z żaglem” (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”). Popularnością cieszyły się również dziennikarskie cykle wydawnicze książek poświęconych tematyce morskiej, m.in. „Człowiek na morzu” (Krajowa Agencja Wydawnicza), „Miniatury Morskie” (Wydawnictwo Morskie), czy „Sławni Żeglarze” (Wydawnictwo Morskie, tu m.in. wspomnieniaLeonida Teligi pt.Samotny rejs „Opty”).
Wydawano także reprezentatywne antologie polskiego reportażu, m.in.:Wejście w kraj. Wybór reportaży z lat 1944-1964 (t. I/II; wybrał i opracowałZbigniew Stolarek;Państwowe Wydawnictwo Iskry1964,1967),Spotkania z Polską. Zbiór opowiadań i reportaży (oprac.Stanisław Aleksandrzak iMarian Brandys; Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych1968),A to Polska właśnie. Wybór reportaży z lat 1944-1969 (wybór i opracowanieStefan Kozicki,Kazimierz Koźniewski iBarbara Seidler;Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”1969),Tu zaszła zmiana (autor wyboruKrystyna Goldbergowa;Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”1975),Klucze do zdarzeń. Wybór reportaży z Polski i o Polsce (wybór i opracowanieKrystyna Goldbergowa iZbigniew Stolarek;Państwowe Wydawnictwo Iskry1976),Losy nie wymyślone (wybór i opracowanieKrystyna Goldbergowa;Państwowe Wydawnictwo Iskry1980). Przez wiele lat ukazywał się równieżperiodyk pt. „Ekspres Reporterów” (wyd.Krajowa Agencja Wydawnicza).
Z kolejnego, młodszego pokolenia reporterskiego (urodzonego w latach 30. i 40. XX w.) należy wymienić:Wojciecha Adamieckiego (1934–2007),Wojciecha Giełżyńskiego (1930–2015),Hannę Krall (ur. 1935),Krzysztofa Mroziewicza (ur. 1945),Małgorzatę Szejnert (ur. 1936),Teresę Torańską (1944–2013) iRyszarda Kapuścińskiego (1932–2007) – wieloletniego korespondentaPAP w Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej, autora głośnych książek reportażowych:Chrystus z karabinem na ramieniu,Wojna futbolowa,Cesarz orazImperium. Kapuściński pokusił się o dokonanie zapisu przełomowego wydarzenia schyłku XX w. – upadkusystemu komunistycznego w Rosji i bolesnego procesu transformacji mentalności „człowieka radzieckiego” (homo sovieticus).
Najmłodsze pokolenie reporterów, to dziennikarze zgromadzeni przeważnie (w różnym okresie) wokół „Gazety Wyborczej”:Anna Fostakowska,Magdalena Grochowska,Magdalena Grzebałkowska,Wojciech Jagielski,Jacek Hugo-Bader,Rafał Kalukin,Michał Matys,Irena Morawska,Włodzimierz Nowak,Lidia Ostałowska,Beata Pawlak,Monika Piątkowska,Paweł Smoleński,Katarzyna Surmiak-Domańska,Witold Szabłowski,Mariusz Szczygieł,Artur Domosławski czyWojciech Tochman.
We współczesnym reportażu istnieją dwie tendencje –dziennikarstwo śledcze oraz tzw.human interest journalism. Reportaże podróżnicze natomiast są efektem wielu wypraw autora książekWojciecha Cejrowskiego[1].
 | Zobacz hasłoreportaż w Wikisłowniku |
 | Zobacz kolekcję cytatówo reportażu w Wikicytatach |
 | Zobacz wWikiźródłach kategorię Reportaże |
 | Zobacz multimedia związane z tematem:Reportaż |
