Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Rajd Dakar

Przejrzana
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Status wersji strony

To jest wersja przejrzana tej strony

To jest najnowszawersja przejrzana, która zostałaoznaczona18 paź 2025.Od tego czasu wykonano5 zmian, które oczekują na przejrzenie.
Kraje, przez które prowadził rajd Paryż–Dakar (oba miasta zaznaczono czarnymi kwadratami, a na pomarańczowo kraje przebyte w 1992 roku, na trasie rajdu do Kapsztadu w RPA)

Rajd Dakar (dawniejRajd Paryż–Dakar) – dorocznyrajd terenowy organizowany obecnie przezAmaury Sport Organisation na początku roku, dostępny również dla amatorów (którzy stanowią około 80% uczestników).

Jest to rajd terenowy, rozgrywany w o wiele trudniejszych warunkach niżrajdy płaskie – zawodnicy podróżują przez pustynię, a długość odcinków specjalnych sięga kilkuset kilometrów dziennie. Z tego powodu używa się pojazdów terenowych, znacznie wytrzymalszych od tych używanych w rajdach płaskich.

Od początku rajdu zawodnicy ścigają się w dwóch klasach – samochody i motocykle, natomiast w klasie ciężarówki od 1980 r. (bez roku 1989). W 2009 r. zadebiutowała nowa klasa – quady[1][2].

Historia i trasa

[edytuj |edytuj kod]

Historia rajdu sięga roku 1977, kiedy FrancuzThierry Sabine zgubił się na pustyni wLibii podczas rajduAbidżan-Nicea[3]. Urzeczony pustynią uznał, że miejsce to jest idealne do rozgrywania rajdów. Pierwotnie trasa rajdu wiodła zParyża we Francji doDakaru wSenegalu z przeprawą promową przezMorze Śródziemne, jednak ze względu na różne czynniki, w tym zawirowania polityczne, rajd zmieniał lokalizację zarówno startu, jak i mety[2]. Ostatni raz rajd Paryż – Dakar odbył się w 2001 r. Kolejnymi edycjami były rajdy:

RokTrasaDystansOdcinki specjalneLiczba startującychDotarło do metyUwagi
1979FrancjaParyżSenegalDakar10 000 km3 168 km182 pojazdy74 pojazdyTrasa wiodła przezAlgierię,Niger,Mali iBurkina Faso.
1980Francja Paryż –AlgieriaAlgierSenegal Dakar10 000 km4 059 km216 pojazdów81 pojazdówRajd trwał od 1 do 23 stycznia 1980.
1981Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar6 263 km3 357 km291 pojazdów91 pojazdówRajd otrzymał certyfikat FIA.
1982Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar10 000 km5 963 km385 pojazdów127 pojazdów
1983Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar12 000 km5 210 km385 pojazdów123 pojazdy
1984Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar12 000 km5 882 km427 pojazdów148 pojazdów
1985Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar14 000 km7 470 km552 pojazdy146 pojazdów
1986Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar15 000 km7 731 km486 pojazdów100 pojazdówW katastrofie helikoptera zginął Thierry Sabine – główny pomysłodawca i organizator rajdu.
1987Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar13 000 km8 315 km539 pojazdów124 pojazdyPo raz pierwszy w rajdzie wzięli udział polscy zawodnicy (dwie ciężarówki Jelcz).
1988Francja Paryż –Algieria Algier –Senegal Dakar12 874 km6 605 km603 pojazdy151 pojazdówPonad 600 uczestników (rekord). Na jednym z pierwszych etapów odpadła ich rekordowa liczba – ok. 100.
1989Francja Paryż –TunezjaTunisSenegal Dakar10 831 km6 605 km473 pojazdy209 pojazdówTrasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Tunisu.
1990Francja Paryż –LibiaTrypolisSenegal Dakar11 420 km8 564 km465 pojazdów133 pojazdyTrasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Trypolis.
Udział polskiego kierowcy Andrzeja Kopera.
1991Francja Paryż –Libia Trypolis –Senegal Dakar9 186 km6 747 km406 pojazdów174 pojazdy
1992Francja Paryż –Południowa AfrykaKapsztad12 427 km6 263 km332 pojazdy169 pojazdówDuże zmiany w trasie rajdu – za sprawą Gilberta Sabina (ojca Thierriego) prowadziła ona przez Afrykę i skończyła się w RPA (zmiana nazwy „Paryż – Le Cap”).
Po raz pierwszy pojawia się technologia GPS.
1993Francja Paryż –Senegal Dakar8 877 km4 476 km153 pojazdy67 pojazdówKryzys rajdu.
Gilbert Sabine sprzedał prawa do organizacji Amaury Sport Organisation Group (ASO).
1994Francja Paryż –Senegal Dakar –Francja Paryż13 379 km4 446 km259 pojazdów114 pojazdówNowym dyrektorem rajdu został Claude Fenouil, który wytyczył nową trasę rajdu Paryż-Dakar-Paryż. Jeden z odcinków prowadził przez piaszczystą pustynię w Mauretanii, nieprzebytą dotąd przez pojazd mechaniczny. Trasę tę pokonały jedynie dwa Mitsubishi Pajero, co zajęło im 30 godzin. Nie przyniosło im to jednak sukcesu, gdyż odcinek został unieważniony, a wyczerpane załogi Mitsubishi musiały wycofać się z rajdu[4]. Nowy dyrektor Dakaru stracił posadę.
1995HiszpaniaGrenadaSenegal Dakar10 109 km5 725 km205 pojazdów103 pojazdyNowym dyrektorem imprezy został trzykrotny zwycięzca rajdu Hubert Auriol
1996HiszpaniaGrenadaSenegal Dakar7 579 km6 179 km295 pojazdów121 pojazdów
1997Senegal Dakar –NigerAgadezSenegal Dakar8 049 km6 509 km280 pojazdów141 pojazdówDo historii przeszła Jutta Kleinschmidt, wygrywając jako pierwsza kobieta odcinek specjalny i plasując się na wysokim piątym miejscu w końcowej klasyfikacji
1998Francja Paryż –HiszpaniaGrenadaSenegal Dakar10 593 km5 219 km349 pojazdów104 pojazdy
1999HiszpaniaGrenadaSenegal Dakar9 393 km5 638 km297 pojazdów110 pojazdów
2000Senegal Dakar –EgiptKair7 863 km5 012 km401 pojazdów225 pojazdówPo sześciu etapach rajd został wstrzymany na terenie Nigru z powodu zagrożenia terrorystycznego; organizatorzy przerwali rywalizację na pięć dni, za ok. 1,5 mln dolarów zorganizowali most powietrzny do Libii; trzy samoloty transportoweAn-124 Rusłan przerzuciły cały sprzęt i bagaż odbywając 18 dziesięciogodzinnych lotów
2001Francja Paryż –Senegal Dakar10 219 km6 180 km358 pojazdów141 pojazdówRajd wygrywa pierwsza kobieta Jutta Kleinschmidt
2002FrancjaArrasHiszpaniaMadrytSenegal Dakar9 436 km6 486 km425 pojazdów132 pojazdy
2003FrancjaMarsyliaEgiptSzarm el-Szejk8 552 km5 216 km490 pojazdów186 pojazdówNa granicy libijsko-egipskiej pod ciężarówką serwisową zespołu motocyklowego KTM wybuchła mina, ale nikt z załogi nie ucierpiał; kolejne pojazdy zostały zatrzymane, a saperzy przez noc sprawdzili trasę przejazdu na tym odcinku
2004FrancjaClermont-FerrandSenegal Dakar9 507 km4 636 km595 pojazdów163 pojazdy
2005HiszpaniaBarcelonaSenegal Dakar9 039 km5 433 km688 pojazdów215 pojazdów
2006PortugaliaLizbonaSenegal Dakar9 043 km4 813 km474 pojazdy195 pojazdów
2007Portugalia Lizbona –Senegal Dakar7 915 km4 309 km525 pojazdów301 pojazdów
2008Portugalia Lizbona –Senegal Dakar9 273 km5 736 km570 pojazdówodwołany z powodu zagrożenia terrorystycznego
2009ArgentynaBuenos AiresChileValparaísoArgentyna Buenos Aires9 578 km5 591 km530 pojazdów268 pojazdówRajd po raz pierwszy organizowany w Ameryce Południowej
2010Argentyna Buenos Aires –ChileAntofagastaArgentyna Buenos Aires9 030 km (8 937 km)4 810 km (4 717 km)373 pojazdy187 pojazdów
2011Argentyna Buenos Aires –ChileAricaArgentyna Buenos Aires9 605 km (9 470 km)5 007 km (5 020 km)413 pojazdów203 pojazdy
2012ArgentynaMar del PlataChileCopiapóPeruLima8 373 km4 191 km (4 406 km)471 pojazdów246 pojazdówSzósty etap został odwołany z uwagi na śnieżycę w Andach.
2013Peru Lima –ArgentynaSan Miguel de TucumánChileSantiago8 529 km (8 424 km)4 155 km (4 147 km)459 pojazdów302 pojazdy
2014ArgentynaRosarioArgentynaSaltaChileValparaíso9 374 km (8 733 km)5 522 km (5 228 km)431 pojazdów204 pojazdy
2015Argentyna Buenos Aires –ChileIquiqueArgentyna Buenos Aires9 295 km4 752 km406 pojazdów207 pojazdów
2016Argentyna Buenos Aires –ArgentynaSaltaArgentynaRosario347 pojazdów215 pojazdów
2017ParagwajAsunciónBoliwiaLa PazArgentyna Buenos Aires
2018Peru Lima –BoliwiaLa PazArgentynaCordoba8 792 km4 339 km335 pojazdów184 pojazdy
2019Peru Lima –Peru Lima334 pojazdy180 pojazdów
2020Arabia SaudyjskaDżuddaArabia SaudyjskaAl Qiddiya7855 km5096 km332 pojazdyRajd pierwszy raz w Azji
2021Arabia SaudyjskaDżuddaArabia SaudyjskaHa’il310 pojazdów206 pojazdów
2022Arabia SaudyjskaHa’ilArabia SaudyjskaDżudda409 pojazdów320 pojazdów
2023Arabia SaudyjskaJanbuArabia SaudyjskaAd-Dammam370 pojazdów
2024Arabia SaudyjskaAl-UlaArabia SaudyjskaJanbu7670 km4632 km340 pojazdów239 pojazdówPierwszy raz przeprowadzono odcinek w formacie 48h Chrono

Pojazdy

[edytuj |edytuj kod]
Beduin – nagroda główna za zwycięstwo w rajdzie

Pięć podstawowych klas, w jakich rywalizują zawodnicy, to:

Od 2021 rywalizacja toczy się także w klasyfikacji Dakar Classic, w której mogą startować samochody i ciężarówki zbudowane przed rokiem 2000.

Wielu producentów traktuje rajd jako poligon doświadczalny dla swoich konstrukcji, starając się dowieść ich wytrzymałości, jednak większość pojazdów jest znacznie zmodyfikowana w porównaniu z egzemplarzami seryjnymi.

W przeszłości dominowały w rajdzie samochody głównie europejskich producentów, takie jakLand Rover,Range Rover,Mercedes-Benz (Klasa G) iPinzgauer. Pozostali producenci wystawiali poważnie zmodyfikowane konstrukcje (Citroën,Porsche, a nawetRolls-Royce). W roku 2002 dominowały takie auta jakMitsubishi (Pajero/Montero),Nissan iHyundai. FrancuzJean-Louis Schlesser zaprojektował i zbudował seriębuggy, na których kilkakrotnie wygrywał rajd.

Wśród ciężarówek występująKamaz,Tatra,MAZ,Iveco,Hino,MAN,DAF orazMercedes-Benz (Unimog).

Najpopularniejszą (i zajmującą czołowe pozycje) marką wśród motocykli jestKTM.BMW produkowało dawniej motocyklenduro nazwany „Dakar”, ale ze względu na dominację KTM wycofało się z zawodów. W rajdzie biorą udział również motocykleYamaha.

Lista zwycięzców

[edytuj |edytuj kod]
RokSamochodyMotocykleCiężarówkiQuadySSV (T4)Challanger (T3)
ZałogaMarkaKierowcaMarkaZałogaMarkaKierowcaMarkaZałogaMarkaZałogaMarka
2025Arabia Saudyjska Yazeed Al-Rajhi

Niemcy Timo Gottschalk

Toyota Hilux OverdriveAustralia Daniel SandersKTM 450 Rally FactoryCzechy Martin Macik

Czechy Frantisek Tomasek

CzechyDavid Svanda

MM Technology PowerstarStany Zjednoczone Brock Heger

Stany Zjednoczone Max Eddy

Polaris RZR PRO RArgentyna Nicolas Cavigliasso

Argentyna Valentina Pertegalini

Taurus T3 Max
2024HiszpaniaCarlos Sainz

HiszpaniaLucas Cruz

Audi RS Q e-tron E2Stany ZjednoczoneRicky BrabecHonda CRF 450 RallyCzechy Martin Macik

Czechy Frantisek Tomasek

CzechyDavid Svanda

Iveco PowerStarArgentynaManuel AndujarYamaha Raptor 700RFrancja Xavier de Soultrait

Francja Martin Bonnet

Polaris RZR PRO RHiszpania Cristina Gutierrez

Hiszpania Pablo Moreno

Taurus T3 Max
2023KatarNasser Al-Attiyah

FrancjaMathieu Baumel

Toyota GR DKR HiluxArgentynaKevin BenavidesKTM 450 RallyHolandiaJanus van Kasteren

PolskaDariusz Rodewald

HolandiaMarcel Snijders

Iveco PowerStarFrancjaAlexandre GiroudYamaha Raptor 700PolskaEryk Goczał

HiszpaniaOriol Mena

Can-Am Maverick XRS
2022KatarNasser Al-Attiyah

FrancjaMathieu Baumel

Toyota GR DKR HiluxWielka BrytaniaSam SunderlandGas Gas 450 Rallybrak flagiDmitry Sotnikov

brak flagiRuslan Akhamadeevbrak flagiIlgiz Akhmetzianov

Kamaz 435091FrancjaAlexandre GiroudYamaha YFZ 700Stany ZjednoczoneAustin Jones

BrazyliaGustavo Gugelmin

Can-Am Maverick XRS
2021FrancjaStephane Peterhansel

FrancjaEdouard Boulanger

John Copper Works BuggyArgentynaKevin BenavidesHonda CRF 450 RallyRosjaDmitry Sotnikov

RosjaRuslan AkhamadeevRosjaIlgiz Akhmetzianov

Kamaz 43509ArgentynaManuel AndujarYamaha Raptor 700RChileFrancisco López Contardo

ChileJuan Pablo Latrach Vinagre

Can-Am XRS
2020HiszpaniaCarlos Sainz

HiszpaniaLucas Cruz

John Copper Works BuggyStany ZjednoczoneRicky BrabecHonda CRF 450 RallyRosjaAndriej Karginow

RosjaAndriej Mokiejew

RosjaIgor Leonow

Kamaz 43509ChileIgnacio CasaleYamaha Raptor 700Stany ZjednoczoneCasey Currie

Stany ZjednoczoneSean Berriman

Can-Am Maverick
2019KatarNasser Al-Attiyah

FrancjaMatthieu Baumel

Toyota Hilux DakarAustraliaToby PriceKTM 450 RallyRosjaEduard Nikołajew

RosjaJewgienij JakowlewRosjaWładimir Rybakow

Kamaz 43509ArgentynaNicolas CavigliassoYamahaChileFrancisco López Contardo

ChileAlvaro Juan Leon Quintanilla

Cam-Am
2018HiszpaniaCarlos Sainz

HiszpaniaLucas Cruz

Peugeot 3008 DKR MaxiAustriaMatthias WalknerKTM 450 Rally ReplicaRosjaEduard Nikołajew

RosjaJewgienij JakowlewRosjaWładimir Rybakow

Kamaz 4326ChileIgnacio CasaleYamaha Raptor 700BrazyliaReinaldo Varela

BrazyliaGustavo Gugelmin

Can-Am Maverick X3 Turbo
2017

FrancjaStephane Peterhansel

FrancjaJean Paul Cottret

Peugeot 3008 DKRWielka BrytaniaSam SunderlandKTM 450 RallyeRosjaEduard Nikołajew

RosjaJewgienij JakowlewRosjaWładimir Rybakow

Kamaz 4326RosjaSiergiej KarjakinYamaha Raptor 700BrazyliaLeandro Torres
BrazyliaLourival Roldan
Polaris RZR 1000 XP
2016

FrancjaStephane Peterhansel

FrancjaJean Paul Cottret

Peugeot 2008 DKRAustraliaToby PriceKTM 450 RallyeHolandiaGerard de Rooy

HiszpaniaMoises Torrallardona

PolskaDariusz Rodewald

Iveco PowerStarArgentynaMarcos PatronelliYamaha
2015

KatarNasir al-Atijja

FrancjaMatthieu Baumel

Mini All4 RacingHiszpaniaMarc ComaKTM 450 RallyeRosjaAjrat Mardejew

RosjaAjdar Beljajew

RosjaDimitrij Swistunow

KAMAZ 4326PolskaRafał SonikYamaha 700 Raptor
2014HiszpaniaNani RomaFrancjaMichel PerinMini All4 RacingHiszpaniaMarc ComaKTM 450 RallyeRosjaAndriej Karginow

RosjaAndriej Mokiejew

RosjaIgor Dewjatkin

KAMAZ 4326ChileIgnacio CasaleYamaha 700 Raptor
2013FrancjaStephane Peterhansel
FrancjaJean Paul Cottret
Mini All4 RacingFrancjaCyril DespresKTM 450 RallyeRosjaEduard Nikołajew
RosjaSiergiej Sawostin
RosjaWładimir Rybakow
KAMAZ 4326ArgentynaMarcos PatronelliYamaha 700 Raptor
2012FrancjaStephane Peterhansel
FrancjaJean Paul Cottret
Mini All4 RacingFrancjaCyril DespresKTM 450 Rally ReplicaHolandiaGerard de Rooy
BelgiaTom Colsoul
PolskaDariusz Rodewald
IVECO PowerstarArgentynaAlejandro PatronelliYamaha 700 Raptor
2011KatarNasir al-Atijja
NiemcyTimo Gottschalk
Volkswagen Race Touareg 3HiszpaniaMarc ComaKTM 450 Rally Factory ReplicaRosjaWładimir Czagin
RosjaSiergiej Sawostin
RosjaIldar Szajsułtanow
KAMAZ 4326-9ArgentynaAlejandro PatronelliYamaha 700 Raptor
2010HiszpaniaCarlos Sainz
HiszpaniaLucas Cruz
Volkswagen TouaregFrancjaCyril DespresKTM 690 Rally ReplicaRosjaWładimir Czagin
RosjaSiergiej Sawostin
RosjaEduard Nikołajew
KAMAZ 4326-9ArgentynaMarcos PatronelliYamaha 700 Raptor
2009Południowa AfrykaGiniel de Villiers
NiemcyDirk von Zitzewitz
Volkswagen TouaregHiszpaniaMarc ComaKTM 690 RALLYERosjaFirdaus Kabirow
RosjaAjdar Bielajew
RosjaAndriej Mokiejew
KAMAZ 4326-9CzechyJosef MachacekYamaha 700 Raptor
2008ODWOŁANY
2007FrancjaStephane Peterhansel
FrancjaJean-Paul Cottret
Mitsubishi PajeroFrancjaCyril DespresKTM 690 RallyHolandiaHans StaceyMAN TGAbrak udziału
2006FrancjaLuc Alphand
FrancjaGilles Picard
Mitsubishi PajeroHiszpaniaMarc ComaKTM LC4 660RRosjaWładimir CzaginKamazbrak udziału
2005FrancjaStephane Peterhansel
FrancjaJean-Paul Cottret
Mitsubishi PajeroFrancjaCyril DespresKTM LC4 660RRosjaFirdaus KabirowKamazbrak udziału
2004FrancjaStephane Peterhansel
FrancjaJean-Paul Cottret
Mitsubishi PajeroHiszpaniaNani RomaKTM LC4 660RRosjaWładimir CzaginKamazbrak udziału
2003JaponiaHiro Masuoka
NiemcyAndreas Schulz
Mitsubishi PajeroFrancjaRichard SainctKTM LC4 660RRosjaWładimir CzaginKamazbrak udziału
2002JaponiaHiro Masuoka
FrancjaPascal Maimon
Mitsubishi PajeroWłochyFabrizio MeoniKTM LC8 950RRosjaWładimir CzaginKamazbrak udziału
2001NiemcyJutta Kleinschmidt
NiemcyAndreas Schulz
Mitsubishi PajeroWłochyFabrizio MeoniKTM LC4 660RCzechyKarel LopraisTatrabrak udziału
2000FrancjaJean-Louis Schlesser
AndoraHenri Magne
Schlesser-Renault BuggyFrancjaRichard SainctBMW F650RRRosjaWładimir CzaginKamazbrak udziału
1999FrancjaJean-Louis Schlesser
FrancjaPhilippe Monnet
Schlesser-Renault BuggyFrancjaRichard SainctBMW F650RRCzechyKarel LopraisTatrabrak udziału
1998FrancjaJean-Pierre Fontenay
FrancjaGilles Picard
Mitsubishi PajeroFrancjaStephane PeterhanselYamaha YZE850TCzechyKarel LopraisTatrabrak udziału
1997JaponiaKenjiro Shinozuka
AndoraHenri Magne
Mitsubishi PajeroFrancjaStephane PeterhanselYamaha YZE850TAustriaPeter ReifHinobrak udziału
1996FrancjaPierre Lartigue
FrancjaMichel Perin
Citroën ZXWłochyEdi OrioliYamaha YZE850TRosjaViktor MoskovskikhKamazbrak udziału
1995FrancjaPierre Lartigue
FrancjaMichel Perin
Citroën ZXFrancjaStephane PeterhanselYamaha YZE850TCzechyKarel LopraisTatrabrak udziału
1994FrancjaPierre Lartigue
FrancjaMichel Perin
Citroën ZXWłochyEdi OrioliCagiva Elefant 900CzechyKarel LopraisTatrabrak udziału
1993FrancjaBruno Saby
FrancjaDominique Seriyes
Mitsubishi PajeroFrancjaStephane PeterhanselYamaha YZE750TWłochyFrancesco PerliniPerlinibrak udziału
1992FrancjaHubert Auriol
FrancjaPhilippe Monnet
Mitsubishi PajeroFrancjaStephane PeterhanselYamaha YZE750TWłochyFrancesco PerliniPerlinibrak udziału
1991FinlandiaAri Vatanen
SzwecjaBruno Berglund
Citroën ZXFrancjaStephane PeterhanselYamaha YZE750TFrancjaJacques HoussatPerlinibrak udziału
1990FinlandiaAri Vatanen
SzwecjaBruno Berglund
Peugeot 405 T16WłochyEdi OrioliCagiva Elefant 900WłochyVillaPerlinibrak udziału
1989FinlandiaAri Vatanen
SzwecjaBruno Berglund
Peugeot 205 T16FrancjaGilles LalayHonda NXR800Vbrak udziałubrak udziału
1988FinlandiaJuha Kankkunen
FinlandiaJuha Piironen
Peugeot 205 T16WłochyEdi OrioliHonda NXR800VCzechyKarel LopraisTatrabrak udziału
1987FinlandiaAri Vatanen
FrancjaBernard Giroux
Peugeot 205 T16FrancjaCyril NeveuHonda NXR750VHolandiaJan de RooyDAFbrak udziału
1986FrancjaRené Metge
FrancjaDominique Lemoyne
Porsche 959FrancjaCyril NeveuHonda NXR750VWłochyGiacomo VismaraMercedes-Benzbrak udziału
1985FrancjaPatrick Zaniroli
FrancjaJean Da Silva
Mitsubishi PajeroBelgiaGaston RahierBMW GS980RNiemcyPierre LalleuMercedes-Benzbrak udziału
1984FrancjaRené Metge
FrancjaDominique Lemoyne
Porsche 911BelgiaGaston RahierBMW GS980RFrancjaPierre LalleuMercedes-Benzbrak udziału
1983BelgiaJacky Ickx
FrancjaClaude Brasseur
Mercedes 280 GFrancjaHubert AuriolBMW GS980RFrancjaGeorges GroineMercedes-Benzbrak udziału
1982FrancjaClaude Marreau
FrancjaBernard Marreau
Renault 20FrancjaCyril NeveuHonda XR550FrancjaGeorges GroineMercedes-Benzbrak udziału
1981FrancjaRené Metge
FrancjaBernard Giroux
Range RoverFrancjaHubert AuriolBMW GS800RFrancjaAdrien VilletteALM/ACMATbrak udziału
1980SzwecjaFreddy Kottulinsky
NiemcyGerd Löffelmann
Volkswagen IltisFrancjaCyril NeveuYamaha XT 500AlgieriaZohra AtaouatSonacomebrak udziału
1979FrancjaAlain Génestier
FrancjaJoseph Terbiaut
Range RoverFrancjaCyril NeveuYamaha XT 500brak udziałubrak udziału

Wypadki

[edytuj |edytuj kod]

Według obliczeń agencji AFP, w organizowanym od 1979 roku rajdzie zginęły do tej pory 54 osoby, w tym 19 uczestników.

W 1979 roku francuski motocyklistaPatrick Dodin zginął w okolicachAgadeszu.

W 1982 rokuMark Thatcher, syn brytyjskiej premierMargaret Thatcher, zaginął na pustyni razem ze swoim pilotem i mechanikiem. Cała trójka została odnaleziona po sześciu dniach cała i zdrowa.

W 1982 roku HolenderBert Oosterhuis, jadący Yamahą, zmarł w wyniku obrażeń doznanych podczas upadku.

W 1983 roku motocyklista FrancuzJean-Noel Pineau, zginął na bardzo szybkim, utwardzonym odcinku trasy w pobliżu Wagadugu.

W 1986 roku na terenie Francji, w pobliżu Sete zginął, potrącony przez samochód na trasie dojazdowej, japoński motocyklistaYasuo Kaneko.

W 1986 roku organizator rajduThierry Sabine zginął w wypadku helikoptera.

W 1988 roku HolenderKees Van Loevezijn, nawigator załogi ciężarówkiDAF zginął, gdy wypadł z kabiny.

W 1988 roku FrancuzPatrick Canado, pilot załogi samochodu terenowego, poniósł śmierć w kolizji z innym autem biorącym udział w rajdzie.

W 1991 roku FrancuzCharles Cabannes, kierowca ciężarówki serwisowej, został śmiertelnie postrzelony na terenie Mali.

W 1992 roku koło Sabhy w Libii FrancuziJean-Marie Sounillac iLaurent Le Bourgeois zginęli w kraksie samochodu serwisowego.

W 1992 roku francuski motocyklistaGilles Lalay odniósł śmiertelne obrażenia w kolizji z autem ekipy medycznej rajdu, na trasie dojazdowej.

W 1994 roku motocyklista belgijskiMichel Sansen zginął w wypadku na trasie dojazdowej.

W 1996 roku na trasie z Foum El Hassan do Smara FrancuzLaurent Gueguen zginął w wyniku eksplozji swej ciężarówki.

W 1997 roku motocyklista-amator FrancuzJean-Pierre Leduc zginął na trasie na terenie Mali.

W 2002 roku Francuz Daniel Vergnes, główny mechanik zespołu Toyoty, poniósł śmierć w wypadku drogowym na trasie dojazdowej w Mauretanii.

W 2003 roku pilot załogi Toyoty, 48-letni Francuz Bruno Cauvy zginął w kraksie na trasie dziesiątego etapu rajdu.

W 2005 roku hiszpański motocyklistaJose Manuel Perez zmarł po czterech dniach od upadku na trasie siódmego etapu.

W 2005 roku dwukrotny zwycięzca rajdu, Włoski motocyklistaFabrizio Meoni zmarł w wieku 47 lat w wyniku zatrzymania akcji serca, podczas 11 etapu.

W 2006 roku na trasie zginął motocyklistaAndy Caldecott z Australii. Zajmował wysokie miejsce w klasyfikacji generalnej. Zginął w wyniku upadku na 250 kilometrze dziewiątego etapu, prowadzącego z Nawakszut do Kiffy w Mauretanii.

W 2007 roku w wypadku na trasie 4 etapu zginął 29-letni motocyklista zRPAEmer Symons. Zawodnik debiutował w tej imprezie.

W 2007 roku podczas 14. etapu zmarł tuż przed metą na atak serca francuski motocyklistaEric Aubijoux.

W 2009 roku francuski motocyklistaPascal Terry zaginął podczas 2 etapu i nie można było z nim uzyskać kontaktu. Ciało sportowca odnaleziono na trasie jednego z etapów zSanta Rosa doPuerto Madryn wArgentynie w nocy z 6 na 7 stycznia w odległości 15 metrów od swojego motocykla. Przyczyną śmierci motocyklisty był obrzęk płuc, który doprowadził do zatrzymania pracy serca.

W 2009 roku ciężarówka wioząca ogumienie dla uczestników rajdu zderzyła się czołowo z innym pojazdem, którego dwóch pasażerów zginęło na miejscu. Do wypadku doszło pod miejscowością Peyerreyes, około 400 km na północ od stolicy Chile – Santiago, na trasie dziewiątego etapu.

W 2010 roku zmarła 28-letnia kobieta, która doznała obrażeń po tym, jak samochód niemieckiego kierowcyMirco Schultisa wpadł w pobliżu Cordoby w tłum kibiców na trasie pierwszego etapu 32. Rajdu Dakar.

W 2012 roku argentyński motocyklista Jorge Martinez Boero w wyniku utracenia kontroli nad pojazdem przewrócił się. Pomimo błyskawicznej reanimacji nie udało się go uratować. Później odkryto, że kierowca tuż po katastrofie miał atak serca. Następnego dnia inny motocyklista – Bruno da Costa wjechał w byka. Zwierzę zginęło na miejscu, motocyklista trafił do szpitala.

W 2015 roku podczas trzeciego etapu rajdu śmierć, w wyniku przegrzania organizmu, poniósł polski motocyklista Michał Hernik. Stało się to na 206 km trasy z San Juan do Chilecito, 14 km przed metą, został znaleziony 300 metrów od trasy rajdu.

W 2020 rokuPaulo Gonçalves na 276. kilometrze siódmego etapu w wyniku wypadku i poniesionych obrażeń poniósł śmierć[5].

Na 11 odcinku specjalnym wypadek miał Holenderski motocyklista, Edwin Straver. Zawodnik przewrócił się przy prędkości około 50 km/h i doznał złamania kręgu szyjnego. Dzięki reanimacji po 10 minutach udało się przywrócić funkcje życiowe. Straver w stanie krytycznym trafił od szpitala w Rijadzie, a następnie został przetransportowany do Holandii. Ze względu na rozległe uszkodzenia mózgu, 24 stycznia rodzina zadecydowała o odłączeniu go od aparatury podtrzymującej życie[6].

Polacy w rajdzie

[edytuj |edytuj kod]
Uczestnicy ostatniego rajdu
Piloci
Najlepsze miejsce w danej klasie
KierowcaRokPojazdKategoriaMiejsce na mecie
Tomasz Staniszewski2025Porsche 924Dakar Classic4
Stanisław Postawka2025Porsche 924Dakar Classic4
Bartłomiej Tabin2025Husqvarna 450 Rallymotocykle49/39-Rally2

2-Veteran Trophy

Tomasz Staniszewski2024Porsche 924Dakar Classic43
Stanisław Postawka2024Porsche 924Dakar Classic43
Bartłomiej Tabin2024Husqvarna 450 Rallymotocykle55/39-Rally2

5-Veteran trophy

Adam Małysz2015SMG Buggysamochodynie ukończył (2 etap)
2014Toyota Hiluxsamochody13
2013Toyota Hiluxsamochody15
2012Mitsubishi Pajerosamochody37
Aleksander Sachanbiński2010TOYOTA KDJ120samochodydyskwalifikacja (3 etap)
2009Land Rover TOM CATsamochodynie ukończył (1 etap)
Albert Gryszczuk2012Mitsubishi Pajerosamochodynie ukończył (11 etap)
2007Land Roversamochody95
Andrzej Dziurka2001Toyotasamochody35
Arkadiusz Rabiega2010TOYOTA KDJ120samochodydyskwalifikacja (3 etap)
2009Land Rover TOM CATsamochodynie ukończył (1 etap)
Bartłomiej Boba2014Mitsubishi Pajerosamochodynie ukończył
Dariusz Rodewald2023IVECO Powerstarciężarówki1
2016IVECO Powerstarciężarówki1
2012IVECO Powerstarciężarówki1
2011IVECO Trakker EVO IIciężarówkinie ukończył (1 etap)
2010IVECO Trakker EVO IIciężarówkinie ukończył (12 etap)
Dariusz Piątek2000KTM LC4-E 660motocykle
Jakub Piątek2015KTM EXC450Fmotocyklenie ukończył (8 etap)
Dariusz Żyła2013samochody73
Grzegorz Baran2012MAN TGA480ciężarówki36
2011MAN TGS 18.480ciężarówki25
2010MAN TGS 18.480ciężarówki20
2009MAN TGS 18.480ciężarówkinie ukończył (9 etap)
2004Mercedesciężarówki28
Grzegorz Czarnecki2014Mitsubishi Pajerosamochodynie ukończył
Grzegorz Simon2009MAN TGS 18.480ciężarówkinie ukończył (9 etap)
Izabela Szwagrzyk2009MAN TGS 18.480ciężarówkinie ukończył (9 etap)
Jacek Czachor2014Toyota Hiluxsamochody7
2013KTM 450 Rally Replicamotocykle22
2012KTM 450 Replicamotocykle13
2011KTM 450 Rally Replicamotocykle11
2010KTM LC4 690 Rallymotocykle16
2009KTM LC4 660 Rallymotocykle20
2007KTM LC4 660 Rallymotocykle10
2006KTM LC4 660 Rallymotocykle14
2005KTM LC4 660 Rallymotocykle12
2004KTM LC4 660 Rallymotocykle10
2003KTM LC4 660 Rallymotocykle13
2002KTM 660 Rally Replicamotocykle20
2001HONDA XRR 650motocykle24
2000YAMAHA WR 400Fmotocykle46
Jacek Lisicki2012BMW X5 CCsamochody52
Jakub Przygoński2015KTMmotocykle18
2014KTMmotocykle6
2013KTM 450 Replicamotocykle11
2012KTM 450 Replicamotocyklenie ukończył (3 etap)
2010KTM LC4 690 Rallymotocykle8
2009KTM LC4 660 Rallymotocykle11
Jarosław Kazberuk2014Tatraciężarówkinie ukończył
2012Mercedes Unimog U400ciężarówki30
2010MITSUBISHI Pajerosamochody35
2007Land Roversamochody95
2003Mercedesciężarówki16
2002Toyotasamochody44
Józef Cabała2012LIAZ 111.154ciężarówkinie ukończył (5 etap)
Krzysztof Hołowczyc2015Mini All4 Racingsamochody3
2014Mini All 4 Racingsamochody6
2013Mini All 4 Racingsamochodynie ukończył
2012Mini All 4 Racingsamochody9
2011BMW X3 CCsamochody5
2010Nissan Navara T1 Super Productionsamochodynie ukończył (9 etap)
2009Nissan Navara T1 Super Productionsamochody5
2007Nissan Navarasamochodynie ukończył (13 etap)
2006Nissan Pickupsamochodynie ukończył (4 etap)
2005Mitsubishi Pajerosamochody60
Krzysztof Jarmuż2010HONDA CRF 450motocykle27
2009HONDA CRF 450motocykle22
Łukasz Kędzierski2004KTMmotocykle38
Łukasz Komornicki2004Mitsubishisamochody14
2003Mitsubishi Pajerosamochodynie ukończył
2002Toyota Land Cruisersamochodynie ukończył
Łukasz Łaskawiec2013Yamaha Raptor 700quady13
2012Yamaha Raptor 700quadywykluczony
2011Yamaha Raptor 700quady3
Maciej Berdysz2015motocyklenie ukończył
Maciej Dominiak2003Jeep Grand Cherokeesamochodynie ukończył (po 7 etapie)
Maciej Majchrzak2003Jeep Grand Cherokeesamochodynie ukończył (po 7 etapie)
Maciej Marton2014Tatraciężarówkinie ukończył
Maciej Stańco2001Toyota Land Cruisersamochody35
Marek Dąbrowski2015Toyota Hiluxsamochody23
2014Toyota Hiluxsamochody7
2013KTM 450 Rally Replicamotocykle80
2012KTM 450 Rally Replicamotocykle29
2011KTM 690 Rally Replicamotocykle16
2010KTM LC4 690 Rallymotocykle33
2009KTM LC4 660 Rallymotocyklenie ukończył (5 etap)
2007KTM LC4 660 Rallymotocykle24
2006KTM LC4 660 Rallymotocyklenie ukończył (5 etap)
2005KTM LC4 660 Rallymotocykle11
2003KTM LC4 660 Rallymotocykle9
2002KTM 660 Rally Replicamotocykle21
2001Honda XR 650motocyklenie ukończył (10 etap)
2000YAMAHA WR 400Fmotocykle52
Martin Kaczmarski2014Mini All 4 Racingsamochody9
Martyna Wojciechowska2002Toyotasamochody44
Michał Hernik2015motocyklenie ukończył
Michał Krawczyk2012Mitsubishi Pajerosamochodynie ukończył (12 etap)
Paweł Grot2014MAN TG 4x4ciężarówki
Paweł Stasiaczek2015motocyklenie ukończył
Paweł Zborowski2010MAN TGS 18.480ciężarówki20
Piotr Beaupre2012BMW X5 CCsamochody52
Piotr Więckowski2000KTM LC4-E 660motocykle
Rafał Marton2015SMG Buggysamochodynie ukończył
2014Toyota Hiluxsamochody13
2013Toyota Hiluxsamochody15
2012Mitsubishi Pajerosamochody37
2011MAN TGS 18.480ciężarówki25
2010MAN TGS 18.480ciężarówki20
2007Mercedes Unimogciężarówkinie ukończył
2004Mitsubishisamochody14
2003Mitsubishi Pajerosamochodynie ukończył
2002Toyota Land Cruisersamochodynie ukończył
Rafał Sonik2015Yamaha Raptor 700quady1
2014Yamaha Raptor 700quady2
2013Yamaha Raptor 700quady3
2012Yamaha Raptor 700quady4
2011Yamaha Raptor 1100quadynie ukończył (1 etap)
2010Yamaha Raptor 900quady5
2009Yamaha Raptor 700quady3
Robert Jachacy2013MAN TG 4x4ciężarówki40
Robert Szustkowski2012Mercedes Unimog U400ciężarówki30
2010MITSUBISHI Pajerosamochody35
Robert Jan Szustkowski2012Mercedes Unimog U400ciężarówki30
Szymon Ruta2013Toyota Hiluxsamochodynie ukończył
Wojciech Białowąs2012MAN TGA480ciężarówki36
Wojciech Rencz2001KTMmotocyklenie ukończył (5 etap)

Pozostali Polacy:

Polacy zwycięzcy

[edytuj |edytuj kod]

Pierwszym Polakiem zwycięzcą został w 2012 rokuDariusz Rodewald, który jest wielokrotnym zwycięzcą.Zawodnik kategoriiciężarówek, pilot zespołu holenderskiegoPetronas Team de RooyIVECO[9]. Urodzony wLublińcu, emigrant doHolandii, uczestniczący na holenderskiej licencji rajdowej[10]. Zespół w składzie:Gerard de Rooy NL –kierowca, Dariusz Rodewald NL (PL) – pilot,Tom Colsoul BE – mechanik, zespół ścigał się samochodem IVECO Strator – Torpedo nr wozu 502[11][12][13]. Drugim Polakiem zwycięzcą jestRafał Sonik w kategoriiATV, wygrał w 2015 roku jadącYamahą Raptor 700[14]. Trzecim jestEryk Goczał naUTV, w 2023 roku[15].

Polacy w latach 1987–1989

[edytuj |edytuj kod]

W roku 1987 nastąpił pierwszy start Polaków i polskich samochodów. Były toJelcze S442. Prolog rajdu w Serge-Pontoise, który został zaliczony do I etapu, obie załogi ukończyły w pierwszej 10 samochodów ciężarowych, tj. załoga z numerem 619 zajęła 10. miejsce, a z numerem 618 zajęła 8. miejsce. Problemy techniczne pojawiły się na II etapie w samochodzie Gacy. Naprawiono usterki, na mecie II etapu załoga Gacy zajęła 37. miejsce. Załoga Chmielewskiego zajęła 42. miejsce. Podczas ostatniego europejskiego, III etapu załogi umiejscowiły się w okolicach 40, z numerem 619 zajęła 37. miejsce, a z numerem 618 zajęła 42. miejsce. Znaczne problemy zaczęły się na początku afrykańskiego odcinka rajdu. Oba samochody uległy poważnemu uszkodzeniu. Najpierw w Jelczu z numerem 619 nastąpiło uszkodzenie pierwszegomostu. Załoga zdecydowała się jechać dalej z napędem wyłącznie na tylną oś. Mimo znacznego opóźnienia udało im się dogonić końcówkę kolumny. Obie załogi dotarły do końca IV etapu, umiejscawiając się na 29 miejscu (nr 618) i 66 miejscu (nr 619). Okazało się, że przedni most uległ uszkodzeniu także w drugim Jelczu. Naprawa w warunkach rajdu okazała się być niemożliwa, wobec tego powzięto decyzję o wycofaniu się z kolejnych etapów. Głównym sponsorem startu (a także startów Polaków w 1988) było francuskie przedsiębiorstwoCommerce International-Technologie Applique w Paryżu (CITA), które zajmowało się zbytem polskich wyrobów spożywczych na rynku afrykańskim. Istniała możliwość wejścia na rynek afrykański samochodów produkowanych przez JZS „Jelcz”. Umowę z CITA podpisano w 1986 roku. CITA zobowiązała się do zapewnienia włoskich pilotów oraz opłacenia kosztów dewizowych od przekroczenia granicy Niemiec Wschodnich z Niemcami Zachodnimi. Start w rajdzie w 1987, podobnie jak rok późniejszy, pozwolił na wprowadzenie do seryjnie produkowanych samochodów ciężarowych licznych zmian i ulepszeń. Start w roku 1987 w 4 dniach rajdu był praktycznym sprawdzianem możliwości, na którego w warunkach laboratoryjnych potrzebowanoby 2 lata.

W roku 1988 Polacy ponownie wzięli udział w rajdzie na samochodach Jelcz.Jelczańskie Zakłady Samochodowe „Jelcz” wJelczu koło Oławy dokonały wielu udoskonaleń w rajdowych samochodach Jelcz S442. Załogi otrzymały numery startowe takie same jak w roku poprzednim, tj. 618 i 619. Podczas prologu załogi zajęły 36 i 41 miejsce na 115 samochodów ciężarowych. Część europejską oraz I etap afrykański Jelcze pokonały bez przeszkód. II etap afrykański także został ukończony przez obie załogi bez większych przeszkód, lecz z karą za przekroczenie limitu czasu na odcinku specjalnym. Na kolejnym odcinku samochód z numerem 618 uległ poważnemu uszkodzeniu. Pomimo prób nie udało się go przywrócić do jazdy. Pozostał na trasie rajdu, a załoga wycofała się. Załoga w samochodzie z numerem 619 kontynuowała rajd. Kolejny etap (doTamanrasset) ukończyła jednak ze znacznym opóźnieniem. Załoga teoretycznie mogła jechać dalej, jednak pod warunkiem że do mety dojechałaby w czasie urzędowania komisji startowej. Po uzgodnieniach podjęto decyzję o wycofaniu się z rajdu, zważywszy że umowa pomiędzyCentralą Handlu Zagranicznego „Pol-Mot” a sponsorującą firmą CITA nie przewidywała tzw. honorowej jazdy po czasie kwalifikacji. Po drodze odnaleziono samochód z numerem 618 i zholowano go. Planowano start w rajdzie także w 1989 roku. Oprócz dwóch dotychczasowych samochodów Jelcz S442 (po zmianach) planowano wystawić trzeci, nowy model. Do startu nie doszło z powodu zmiany części przepisów dotyczących rajdu (np. zakaz startu modeli prototypowych), które uniemożliwiły Jelczowi start[16][17][18][19][20].

Star 266R który wziął udział w Rajdzie Paryż-Dakar. Eksponat w Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach

W roku 1988 oprócz załogi Jelcza do rajdu stanęły dwie załogi Stara na samochodach ciężarowychStar 266 w wersji cywilnej, które z uwagi na modyfikacje przystosowawcze do rajdu otrzymały oznaczenie 266R. Załogi dojechały na metę.Jerzy Mazur iJulian Obrocki byli pierwszymi Polakami, którzy dojechali do mety. Początkowo załoga Stara znajdowała się w pierwszej 40 klasyfikacji zawodów. Załogę Jerzego Mazura i Juliana Obrockiego na jednej z prób zatrzymała bardzo duża wydma. 6-godzinnej straty nie udało się nadrobić. Gdyby nie ten przypadek załoga znalazłaby się w czołówce. Ostatecznie załoga dojechała do mety, jednak poza limitem czasowym na opóźnienia i nie została sklasyfikowana. Na 109 samochodów ciężarowych, które stanęły do startu Rajdu Paryż – Dakar 1988, do mety dotarły 22 samochody, w tym 14 poza limitem. Polska załoga w składzie Jerzy Mazur i Julian Obrocki dojechała do mety jako 15, przekraczając limit czasu o kilkanaście minut – ok. 2 godziny. Druga załoga dojechała później i ostatecznie w klasyfikacji generalnej zajęła 39 miejsce. Do mety nie dojechały samochody ciężarowe następujących marek: Mercedes (37), Tatra (11), Liaz (5), Daf (4), Pegaso (4), Renault (4), Iveco (2), Man (2), Perlini (2), Jelcz (2), Ford (1), Magirus (1), Unimog (1), Volkswagen (1). Samochody Star 266R były jak dotąd jedynymi polskimi pojazdami, które dojechały do mety. Wszystko pomimo znacznie mniejszego wsparcia w porównaniu do innych drużyn. W 1989 roku planowano także start, tym razem na dwóch nowych samochodach Star 266c „Unistar” 4x4, jednak nie doszło do tego z powodu kłopotówFabryki Samochodów Ciężarowych „Star” im. Feliksa Dzierżyńskiego wStarachowicach i zmiany przepisów rajdu[21][22][23][24].

Samochód Star z numerem startowym 630 jest zachowany jako eksponat wMuzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura w Starachowicach[25]. Los drugiego z samochodów z numerem startowym 629 jest nieznany, prawdopodobne po likwidacji Fabryki Samochodów Ciężarowych został sprzedany. W prywatnymMuzeum Górnictwa i Sportów Motorowych w Wałbrzychu, prowadzonym przez kierowcę Jerzego Mazura, znajduje się replika samochodu z numerem 629 zbudowana na podstawie samochodu wycofanego zWojsk Lądowych[26].

Samochody Jelcz zostały sprzedane. W 2016 roku posiadało je prywatne Przedsiębiorstwo Budowlane „Cako” wPolanicy-Zdroju po przeróbkach do innych celów[27][28].

Media

[edytuj |edytuj kod]

Rajd zyskał dużą popularność w mediach, szczególnie we Francji, gdzie transmisje telewizyjne są bardzo obszerne, z licznymi wejściami na żywo. W Polsce relacje z rajdu prowadzą m.in.Eurosport i TVN.

Rajd Dakar w 2013 roku relację prowadziły[29]:

Sponsorzy

[edytuj |edytuj kod]
  • Total / ELF (koncerny naftowe)
  • Euromaster (opony)
  • Telefónica

Zobacz też

[edytuj |edytuj kod]
Zobacz multimedia związane z tematem:Rajd Dakar
Zobacz kolekcję cytatówRajd Dakar w Wikicytatach

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. All Motorsports events - ASO.fr [online], www.aso.fr [dostęp 2020-09-20] (ang.).
  2. abHistory [online], www.dakar.com [dostęp 2020-09-20] (ang.).
  3. Rajd Dakar, czyli najtrudniejszy wyścig świata [online], www.betfan.pl [dostęp 2020-09-20] .
  4. 1994 Paris - Dakar - Paris [online], www.mitsubishi-motors.co.jp [zarchiwizowane zadresu 2014-01-08] (ang.).
  5. Rajd Dakar: Paulo Goncalves zmarł na trasie siódmego etapu [online], Onet Sport, 12 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-13] .
  6. Rajd Dakar: Zmarł Edwin Straver [online], motorsport.pl, 12 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-13] .
  7. Wioletta Sobieraj, Paweł Kołodziejski:Najcenniejsze obiekty muzealnej kolekcji ciężarówek (Broszura Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach) [dostęp 2023-12-27]
  8. Publish Online [online], indd.adobe.com [dostęp 2024-01-08] (ang.).
  9. Rajd Dakar 2012. Historyczny triumf Polaka omal niezauważony Sport [online], sport.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
  10. Polskie Radio 24 [online], polskieradio.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
  11. [Derooy026.jpg (1500x1000 pixels)], dakar-derooy.com [zarchiwizowane 2013-04-25] .
  12. http://www.nieuwsdumper.nl/ufotos/2012/01/1627_bba10a_l.jpg
  13. http://www.nieuwsdumper.nl/nieuws/624/de-rooy-wint-dakar-2012-met-iveco-strator.html
  14. Accueil - Site officiel du rallye raid Dakar (ex Paris-Dakar) [online], dakar.com [dostęp 2024-04-25] (fr.).
  15. Eryk Goczał wygrał Rajd Dakar - Czwórka - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
  16. Ćwierć wieku temu polskie jelcze ścigały się w Rajdzie Dakar [online], www.wroclaw.sport.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  17. Czy wiesz, że: pierwsi Polacy na trasach Rajdu Paryż-Dakar [online], www.sportowahistoria.pl [dostęp 2020-07-09] .
  18. Gratulacje! Twoja domena została zarejestrowana w OVH! [online], www.squadolsztyn.pl [dostęp 2020-07-09] [zarchiwizowane zadresu 2016-03-05] (pol.).
  19. Droga przez piekło, [w:]Trybuna Robotnicza nr 28 (14.408), 4.02.1988, s. 1 i 6.
  20. Świątek Tomasz,Jelcz w rajdzie Paryż-Dakar, [w:]AUTO-Technika Motoryzacyjna, nr 6/1987, s. 29–30.
  21. Big Star Jerzego Mazura | Magazyn Rajdowy WRC [online], net.pl [dostęp 2024-04-25] [zarchiwizowane zadresu 2015-04-02] (pol.).
  22. RAJD DAKAR - Relacje, zdjęcia i ciekawostki z rajdu Dakar [online], dakar.pl [dostęp 2020-07-09] [zarchiwizowane zadresu 2016-08-19] (pol.).
  23. Telewizja Starachowice - Uczestnicy Rajdu Paryż - Dakar w 27 rocznicę startu spotkali się w Starachowicach [online], starachowice.pl [dostęp 2024-04-25] [zarchiwizowane zadresu 2015-04-02] (pol.).
  24. Rajd Dakar. Jerzy Mazur: to wyzwanie mnie zahartowało [online], sport.pl [dostęp 2024-04-25] [zarchiwizowane zadresu 2015-03-01] .
  25. Technika samochodowa | Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura w Starachowicach [online], ekomuzeum.pl [dostęp 2017-12-19] [zarchiwizowane zadresu 2017-09-30] (pol.).
  26. Odbudował Stara 266 z Rajdu Paryż-Dakar (ZDJĘCIA) – NaszeMiasto.pl [online], walbrzych.naszemiasto.pl [dostęp 2017-12-19] (pol.).
  27. Transport Database and Photogallery - Phototrans.eu [online], trucks.phototrans.eu [dostęp 2017-12-19] (ang.).
  28. Dakarowy Jelcz 442 4x4 wrasta w ziemię gdzieś na południu Polski, a 30 lat temu był wspaniałą maszyną | 40ton.net – motoryzacja dla profesjonalistów [online], 40ton.net [dostęp 2017-12-19] (pol.).
  29. Mateusz Misza: Polacy w Rajdzie Dakar. f1zone.pl, 2012-12-26. [dostęp 2012-12-26]. [zarchiwizowane ztego adresu (2015-01-09)].

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Rajd Dakar

*Skreśleniem oznaczono rajdy, które się nie odbyły

Kontrola autorytatywna (powtarzające się wydarzenie sportowe):
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rajd_Dakar&oldid=77463641
Kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp