Purim[1][2],Purym[2] (פורים –hebr.losy; nazwa pochodzi odakad. „pur” –los,przeznaczenie;jid.purym),Święto Losów (Losowania)[1] – radosneświęto żydowskie, które powstało w gminach żydowskich wschodniejdiaspory (być może wSuzie)[1] w połowie II wieku p.n.e[3]. Święto upamiętnia biblijną historię opisaną wKsiędze Estery. Historia ta prawdopodobnie miała miejsce w połowie V w. p.n.e. – wyswobodzenie Żydów z rąkHamana, dążącego do zgładzenia ich w całej Persji. Haman miał wyznaczyć termin zagłady Żydów poprzez losowanie[1], aEstera doprowadziła do uwolnienia swego narodu z opresji i wymierzenia kary prześladowcom[4]. W tej biblijnej historii nie jest wymieniane imię Boga[5], jednak jest onafigurą ucisku i prześladowania, z którego naród żydowski jest wybawiany przez interwencję Boga. Święto obchodzone jest w ostatnią pełnię księżyca przed wiosenną równonocą[3][6], która przypada 14 dnia miesiącaadar. W roku przestępnym Purim obchodzone jest w „drugim adar” – miesiącuadar szeni[1]. W takim roku 14 dnia adar obchodzone jest pomniejsze święto, zwanePurim Katan („Mały Purim”). Nie ma szczególnych zasad dotyczących tego dodatkowego święta, jednak ono także winno być przestrzegane przez wyznawcówjudaizmu, a w dniu tym także nie należy pościć ani obchodzić żałoby[7]. Purim jest jednym z dwóch świąt żydowskich (obokChanuki) ustanowionych przez rabinów, a niewymienionych wTorze[8].
Przebierańcy w czasie święta Purim,Philologus Hebræo-Mixtus, 1657Hamantasze – purimowe ciasteczkaPurim w kibucu Givat Haim Meuchad, lata 40. XX wieku
Historia zawarta w Księdze Estery opowiada oHamanie, który był wysokim rangąwezyrem lub pierwszym ministrem króla Medów i Persów[1]Kserksesa I (wBT występuje pod imieniem Aswerus, które jest łacińską transkrypcją hebr. formy Achaszwerosz)[9][10], o samym królu Achaszweroszu (Kserkses I), królowejEsterze (Hadassa[8]) i jej przybranym ojcuMardocheuszu (Mordechaj). Żyd Mardocheusz wbrew poleceniu króla nie oddawał pokłonu Hamanowi (z powodów religijnych); dlatego Haman postanowił skazać na zagładę wszystkich Żydów. Los wskazał na 13[11] lub 14 dzień adar jako datę zagłady[12]. Dowiedziawszy się o tym planie, Estera rozpoczęła post i modlitwy[13], a gdy skończyła, poprosiła króla o wyprawienie uczty, na którą zaproszony byłby tylko Haman[14]. Na uczcie przedstawiła Hamana jako osobę, która nastaje na nią i jej lud, po czym zwróciła się do króla z prośbą o łaskę, a na samego Hamana padło królewskie oskarżenie o próbę gwałtu na Esterze[4]. W konsekwencji Haman został powieszony, dziesięciu jego synów spotkała śmierć, zaś w całej Persji Żydzi zabili 75 000 ludzi (Est 9,16). Powstanie święta opisujebiblijnaKsięga Estery –Megilat Ester (Est 9,25–32)[15].
W przeddzień święta, 13 dnia miesiąca adar[1], wyznawców obowiązuje trwający od wschodu do zachodu słońca post[3], zwany „Postem Estery”[1]. Wieczorem tego dnia oraz podczas porannych modłów (szacharit) w dniu święta w synagogach odczytywana jest spisana w zwoju pergaminowym (Megilla)Księga Estery (hebr.Megillat Ester)[1][8][16][6]. Sam zwój bywa składany jak list, co ma stanowić nawiązanie do wiadomości rozsyłanych przez Esterę i Mardocheusza do współwyznawców[16].Megillat Ester może publicznie czytać każdy wyznawca z wyłączeniem kobiet, upośledzonych i niepełnoletnich. Kobiety mają obowiązek wysłuchania Megilli. Gdy odczytywane jest imię Hamana, zebrani podnoszą wrzawę i kołaczą specjalnymi grzechotkami i kołatkami (jid.grager), zaś imiona dziesięciu synów Hamana są odczytywane jednym tchem, by podkreślić, że zginęli równocześnie[1][6].
14 dnia adar, w sam dzień święta, zakazane są post i publiczna żałoba. Do modlitwy „Osiemnaście błogosławieństw” (Szmone esrej) i modlitwy po posiłku dodaje się jeszczeAl ha-nissim („Za cuda”)[1]. Po południu spożywany jest specjalny posiłek, podczas którego nadużywanie alkoholu (adlojada) jest traktowane jakomicwa (religijny obowiązek)[17], przez które podkreślana ma być radość z wywyższeniaMardocheusza i śmierciHamana[1][8]. Świętu towarzyszą tańce, maskarady i zabawy dla dzieci. W czasie świętowania podawane są trójkątne ciastka, zwane „hamantaszami”, dzieci dostają ciasteczka i „purimowe pieniądze” (jid.purim-gełt), urządzane są widowiska zwane „purimszpilami”. Do zwyczaju należy rozdawanie jałmużny ubogim i wzajemne obdarowywanie się purimowymi prezentami. Żydowskikarnawał purimowy nie omija takżejesziw, w których przebrani młodzieńcy („purimowi rabini”) wygłaszają żartobliwe wykłady[1][6]. Podczas święta urządzane są przedstawienia, bale przebierańców, parodie, konkursy piękności[7]. Zasady świętowania opisane są w traktacie talmudycznym „Megilla”[1][6].
W niektórychkahałach ustanowiono specjalne obchody (tzw. Specjalny Purim) związane z jakimś ważnym wydarzeniem, które pozwoliło danej społeczności ocaleć[1][7]. Kahał wKownie obchodził siódmego dnia miesiąca adar szeni lokalny „Kowieński Purim”, który stanowił wspomnienie nadania społeczności w 1783 roku przez królaStanisława Augusta Poniatowskiego praw, które uwolniły lokalnych Żydów od doświadczanych cierpień i nieszczęść[1].
.jpg)
