Psametych I[potrzebny przypis] (Psametyk I[1]) –faraon, władcastarożytnego Egiptu, założycielXXVI dynastii, zwanej Saicką. Prawdopodobnie panował w latach 664–610 p.n.e.
Psametych I wywodził się z rodziny panującej wSais wDelcie. Ród z Sais sięgnął po koronę królewską dzięki najazdomAsarhaddona iAszurbanipala, władcówAsyrii. Asarhaddon zmusił do ucieczki z EgiptuTaharkę, przedostatniego władcęXXV dynastii, wywodzącej się zNubii. KsiążętaSais stale i konsekwentnie sprzeciwali się panowaniu Nubijczyków i trwali w przymierzu zAsyrią. Ojciec PsametychaNecho I zginął w walce z następcą Taharki,Tanutamonem, który próbował, nie bez powodzenia, odzyskać panowanie nad Egiptem. Jedynym jego przeciwnikiem pozostał wówczas Psametych, któremu poparcia, także militarnego, udzielił Aszurbanipal, następca Asarhaddona. Asyryjczycy złupiliTeby i wycofali się, pozostawiając władzę Psametychowi. Nowy król szybko uniezależnił się od protektorów, wykorzystując ich zaangażowanie na innych frontach, a około roku 653 p.n.e. być może zadał im militarną klęskę (wspomina o niejHerodot, lecz niektórzy badacze kwestionują wiarygodność tej informacji). Pogłębiający się kryzys imperium asyryjskiego pozwolił Psametychowi odbudować mocarstwową pozycję Egiptu w regionie (choć Egipt nie odzyska już siły, jaką miał w czasachNowego Państwa). W ostatnich latach panowania to Psametych będzie udzielał pomocy Asyrii, której nie uratuje jednak przed ostatecznym upadkiem.
Kontrolę nad Górnym Egiptem Psametych I zapewnił sobie, wysyłając swoją córkęNitokris do Teb i wymuszając jej adopcję przez rządzące tamboskie małżonki Amona:Szepenupet II iAmenardis II - siostrę i córkęTaharki. Opowieść o tym wydarzeniu uwieczniono na tzw.steli adopcyjnej. Psametycha I uznał potężnyMontuemhat, gubernator Teb z nubijskiego jeszcze mianowania. Zapewne dzięki temu Montuemhat zachował swą pozycję i mógł przygotować sobie monumentalny grobowiec u wejścia do kotlinyDeir el-Bahari w Tebach Zachodnich.
Psametych I zasłynął jako władca filohelleński - życzliwie nastawiony doGreków. Wiele miejsca poświęca muHerodot w swych "Dziejach" (ks. II). Król rozbudowywał armię, sprowadzając najemników zGrecji i osiedlając ich w koloniach na terenieDelty. Od jego panowania rozpoczyna się zainteresowanie greckich elit Egiptem. Obok greckiego Psametych I wspierał również osadnictwożydowskie. Żydzi utworzyli liczną kolonię naElefantynie, niezwykle interesującą ze względu na dokonane tam przekształceniajudaizmu. Polityka króla doprowadziła do otwarcia Egiptu na świat śródziemnomorski, wzmożenia kontaktów handlowych i w efekcie rozkwitu ekonomicznego.
Ekonomiczne i militarne otwarcie Egiptu Psametych I łączył z konserwatyzmem w kwestiach religii i działalności artystycznej. W sztuce i ideologii Psametych I i jego następcy z XXVI dynastii podkreślać będą swe związki z tradycją wielkich epok w dziejach Egiptu. Stąd ich panowanie określa się mianemrenesansu saickiego. Władcy saiccy będą imitować, bardzo udatnie, stylStarego Państwa. W ramach odradzania czystej tradycji egipskiej Psametych I zwalczał obcekulty (a przy okazji kult egipskiego bogaSeta, wiązanego z Azją). Za panowania XXVI dynastii rozpowszechnił się na ogromną skalę kult zwierzęcych wcieleń bóstw, obecny w religii egipskiej od zawsze, lecz nigdy tak nie eksponowany. Psametych I rozpoczął rozbudowę katakumb dla świętych byków -Serapeum wSakkarze.
Poza wymienionymi znane jest kilkanaście odmiennych form zapisu imion Psametyka[6][3].
- ↑Psametyk I, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2015-04-14] .
- ↑abcdeRonald J.R.J. Leprohon Ronald J.R.J.,Denise M.D.M. Doxey Denise M.D.M.,The great name: ancient Egyptian royal titulary, Atlanta: Society of Biblical Literatures, 2013 (Writings from the ancient world), s. 165,ISBN 978-1-58983-767-6 [dostęp 2023-05-25] .
- ↑abcdefPeterP. Lundström PeterP.,Psamtik I in hieroglyphics [online], Pharaoh.se [dostęp 2023-05-28] (ang.).
- ↑abBogusławB. Kwiatkowski BogusławB.,Poczet faraonów. Życie. Legenda. Odkrycia, wyd. 2, Iskry, 2021, s. 783,ISBN 978-83-244-1042-2 .
- ↑abEgipt Starożytny - XXVI Dynastia [online], www.narmer.pl [dostęp 2023-05-29] .
- ↑Jürgen vonJ. Beckerath Jürgen vonJ.,Handbuch der ägyptischen Königsnamen, München ägyptologische Studien, München: Deutscher Kunstverlag, 1984, s. 274,ISBN 978-3-422-00832-8 [dostęp 2023-05-27] (niem.).
- Alex Axelrod, Charles PhillipsWładcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000, s. 501-502.
Od okresu predynastycznego do Pierwszego Przejściowego (przed ok. 3150–2133)
| Okres | |
|---|
Predynastyczny
(przed ok. 3150) | |
|---|
Wczesnodynastyczny
(ok. 3150–2686) | |
|---|
Stare Państwo
(ok. 2686–2181) | |
|---|
1. Przejściowy
(ok. 2181–2133) | | VII | - Neferkare (młodszy)
- Neferkare Nebi
- Dżedkare Szemai
- Neferkare Chendu
- Merienhor Neferkamin
- Nikare
- Neferkare Tereru
- Neferkahor
|
|---|
| VIII | - Uadżkare Pepisonbe
- Neferkamin Anu
- Kakare Ibi
- Neferkare
- Neferkauhor Kapuibi
- Neferirkare
|
|---|
| IX | - Meribre Cheti I
- Neferkare Nebkaure
- Cheti II
- Setut
|
|---|
| X | - Merihathor
- Neferkare
- Uachare Cheti III
- Merikare
- Nebkaure Cheti IV
|
|---|
|
|---|
Średnie Państwo i Drugi Okres Przejściowy (ok. 2133–1567)
Nowe Państwo i Trzeci Okres Przejściowy (ok. 1567–730)
Od Epoki Późnej do panowania rzymskiego (od 730)
