Prawa dziecka – przedmiot działalnościOrganizacji Narodów Zjednoczonych, której efektem jest przyjęcie źródeł międzynarodowej ochrony praw dziecka, m.in.Deklaracji Praw Dziecka z 1959 roku oraztraktatów międzynarodowych, w szczególnościKonwencji o prawach dziecka z 1989 roku[1].
W 2000 roku utworzono w Polsce urządRzecznika Praw Dziecka.
- osobiste, umożliwiające rozwój dziecka. Są to: prawo do życia, prawo do tożsamości, prawo do wychowania wrodzinie i do kontaktów z nią w przypadku rozłączenia, prawo doadopcji, prawo do wyrażania własnych poglądów, prawo do informacji, prawo do rozwoju, prawo do własnego zdania oraz prawo do ochrony przed poniżającym traktowaniem (prawo donietykalności osobistej);
- polityczne lub publiczne, dzięki którym dziecko wyraża swoje poglądy i uczestniczy w życiu swojej grupy, społeczności, państwa. Są to prawa: prawo do posiadaniaobywatelstwa, prawo do wyrażania własnych poglądów, swobody wyznania, prawo do uczestniczenia w stowarzyszeniach;
- socjalne, które są obowiązkami państwa i dorosłych do stworzenia odpowiednich warunków do rozwoju umysłowego i fizycznego dziecka. Są to: prawo do godnych warunków życia i odpowiedniego poziomu życia, prawo doopieki zdrowotnej, prawo doodpoczynku;
- ekonomiczne, umożliwiające dziecku przygotowywanie się do niezależności materialnej od innych. Najważniejszym jestprawo do nauki; ponadto ochronaprawa pracy podejmowanej, czy to w ramach obowiązku nauki czy wakacyjnego zarobku.
- kulturalne, obejmujące prawo dooświaty, nauki,kultury i wypoczynku, a także sprzężone z nimi obowiązki państw do stworzenia warunków dla korzystania z tych dziedzin.
W związku z postępem naukowo-technicznym, w szczególności postępującą cyfryzacji różnych obszarów życia społeczno-gospodarczego (m.in. edukacji, kultury czy pracy) powyższe prawa powinny być interpretowane przez pryzmat szans i wyzwań, jakie dla rozwoju dziecka stwarza środowisko cyfrowe[2].
Oświeceniowa refleksja nad prawami człowieka[potrzebny przypis] w ogóle zapoczątkowała refleksję nad miejscem dziecka w społeczeństwie i podjęcie działań na rzecz jego ochrony[potrzebny przypis]. Przykładem tego może być brytyjskiChildren Act z 1908 roku, zabraniający zatrudniania małych dzieci w kopalniach, fabrykach i rolnictwie[potrzebny przypis].
Ruch obrony praw dziecka stopniowo rósł w siłę[potrzebny przypis]. Od przedsięwzięć edukacyjno-filantropijnych, podejmujących starania na rzecz dzieci opuszczonych i wyzyskiwanych, przeszedł do zorganizowanych działań na rzecz zapewnienia ochrony prawnej dzieci przez państwo. Inicjatywy podejmowane na płaszczyźnie międzynarodowej na początku XX w. zaowocowały powołaniem w 1920 roku Międzynarodowego Związku Pomocy Dzieciom (UISE) z siedzibą w Genewie. Początkowo gromadził on fundusze na rzecz pomocy dzieciom – ofiarom wojny, stopniowo podejmując starania w celu międzynarodowego uregulowania prawnego ochrony dzieci. W 1924, dzięki jego staraniom, ZgromadzenieLigi Narodów przyjęło Deklarację Praw Dziecka, zwaną Genewską[3].
Ochroną dzieci od chwili swego powstania zajmuje się stowarzyszona wpierw z Ligą Narodów[potrzebny przypis], następnie z ONZ,Międzynarodowa Organizacja Pracy, (p.praca dzieci)[potrzebny przypis].
Na dalszą ewolucję praw dziecka wpływ miały również nowoczesne koncepcje pedagogiczne[potrzebny przypis], wśród których warto wspomnieć postulaty polskiego pedagogaJanusza Korczaka[potrzebny przypis]. W 1920 roku opublikował on pracę "Magna Charta Libertatis", w której za podstawę praw dziecka uznał poszanowanie osoby dziecka[potrzebny przypis]. Jego postulat poszanowania dziecka na równi z dorosłym ("Nie ma dziecka, jest człowiek") wyprzedził znacznie swoją epokę[potrzebny przypis].
Pracę na rzecz promocji praw dziecka po wojnie przejęłaOrganizacja Narodów Zjednoczonych wraz z utworzoną w 1945 roku agendąUNESCO. Celem UNESCO jest niesienie pomocy dzieciom na całym świecie.
W 1946 roku na wniosek Polski powstałFundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci.
Po wieloletnich pracachZgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło w 1959 rokuDeklarację Praw Dziecka. Z uwagi na charakter prawny nie uzyskała ona mocy obowiązującej. W 1989 roku w ramachONZ została uchwalonaKonwencja o Prawach Dziecka. W 1996 rokuRada Europy zainicjowałaKonwencję o wykonywaniu praw dzieci która nabrała mocy w 2000 roku[4].
WPolsce aktami prawnymi, gwarantującymi prawa dziecka, są:
- ↑DawidD. Michalski DawidD.,Źródła międzynarodowej ochrony praw dziecka w Organizacji Narodów Zjednoczonych, „Aequitas” (1), 2013, s. 46-60,ISSN2300-7656 .
- ↑HannaH. Suchocka HannaH.,ŁukaszŁ. Szoszkiewicz ŁukaszŁ.,Prawa dzieci w środowisku cyfrowym - istniejące wyzwania i próby ich regulacji, „Fenomen tego, co nadchodzi”, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2020 . Brak numerów stron w czasopiśmie
- ↑Geneva Declaration of the Rights of the Child Adopted 26 September 1924, tekst polski w:Prawa dziecka. Akty prawne
- ↑European Convention on the Exercise of Children's Rights,Europejska konwencja o wykonywaniu praw dzieci z 25 stycznia 1996 (Dz. U. z 2000 r. Nr 107, poz. 1128)
