 Typowy potencjometr jednoobrotowy | |||
| Typ | |||
|---|---|---|---|
| Zasada działania | |||
| Układ wyprowadzeń | U1, U2, Uwyj | ||
Symbol Europejski symbol potencjometru. | |||
| |||
Potencjometr,rezystor nastawny[1] – występujący w postaci pojedynczego elementu, regulowanydzielnik napięcia. Potencjometr posiada trzy wyprowadzenia, odpowiadające wyprowadzeniom dzielnika napięcia. Dwa z nich połączone są ścieżką o stałym oporze. Trzeci połączony jest ze ślizgaczem, którego położenie na ścieżce można regulować. Ścieżkę oporową wykonuje się zwęgla,cermetu,tworzyw sztucznych lub zwojów drutu oporowego.
Potencjometr działa na zasadzie klasycznegodzielnika napięcia. Typowym zastosowaniem potencjometrów jest regulacja prądu lub napięcia wurządzeniach elektrycznych np. głośności w sprzęcie audio, ale także w przemyśle i komunikacji (regulacja prędkości obrotowejsilników, na przykładtramwajowych).
Wykonuje się także potencjometry sprzężone podwójne (dwa identyczne elektrycznie potencjometry na wspólnej osi – przydatne szczególnie przy urządzeniachstereofonicznych), potencjometry sprzężone współosiowe (dwa różne potencjometry, jeden uruchamiany osią wewnętrzną, drugi uruchamiany współosiową tuleją – takie potencjometry wykorzystywane bywają w urządzeniach audio, kiedy podwójną gałką reguluje się np. siłę głosu i barwę głosu) oraz wieloobrotowe (precyzyjne). Do potencjometru bywa także czasem zamocowanywyłącznik elektryczny, uruchamianykrzywką przykręconą do osi potencjometru. Takie rozwiązanie umożliwia włączanie i wyłączanie urządzenia elektronicznego w skrajnym położeniu obrotu osi potencjometru – najczęściej w takim, w którym siła głosu jest minimalna. Podobnie, kiedy potencjometrem płynnie steruje się obrotami silnika elektrycznego – wówczas wyłączanie silnika odbywa się przy skrajnie małych jego obrotach.
Ze względu na zależnośćoporu od położenia ślizgacza wyróżnia się potencjometryliniowe, gdzie opór liniowo zależy od położenia suwaka,logarytmiczne o zależności wykładniczej, ze względu na logarytmiczną czułość ucha (w ten sposób człowiek ma wrażenie, żegłośność regulowana jest w sposób liniowy) stosowane do regulacji głośności, oraz o charakterystycelogarytmicznej. Oznaczenia literowe nie mają ścisłego związku z charakterystyką potencjometru. Litery te są stosowane zamienne, oraz wielu producentów oznacza nimi również inne parametry potencjometru, np. tolerancję rezystancji, czy tolerancję odchyłu od normatywnej charakterystyki. W oznaczeniach potencjometrów można spotkać litery: A, B, C, D, E, F, G, H, S, T, Y, W, V, jak i oznaczenia składające się z cyfr i liter. Aby jednoznacznie określić charakterystykę potencjometru, należy sprawdzić kod oznaczeń w katalogu producenta, danego modelu potencjometru.
Różnego rodzaju regulatory. Stosuje je się jako np. regulator wzmacniacza dźwięku.
W roku1986 wUSA firma Milpitas zapoczątkowała produkcję potencjometrów sterowanych cyfrowo. Na monolitycznej płytce układu oznaczonego E2POT znajdowała się sieć rezystorów i pamięćEPROM. Rezystancja potencjometru była sterowana sygnałem z mikroprocesora i mogła zmieniać się od 10 kΩ do 1 MΩ. Potencjometr kosztował 10dolarów[2].
Amerykańska firma Xicor wyprodukowała pierwsze potencjometry EEPOT w roku1987 wykorzystując technologięNMOS. Pomimo dużego poboru energii, znalazły szereg zastosowań i przyjęły się na rynku. W roku1992 wprowadzono drugą generacjępotencjometrów elektronicznych, wykonanych w technologiiCMOS, co pozwoliło na znaczne zmniejszenie poboru prądu. W roku1995 pojawiły się układy o niskim napięciu zasilania (3V). Dalszym krokiem było pojawienie się układów trzeciejgeneracji, charakteryzujących się mniejszymi szumami i jeszcze mniejszym poborem mocy[3].
Współczesny potencjometr cyfrowy jest w rzeczywistości zespołem wielu (np. 100)rezystorów i przełącznikówCMOS.Logiczne układy sterujące włączają odpowiednie klucze odpowiednio do zawartościlicznika. W praktyce w strukturze znajduje się od 16 do 256 przełączników, a rezystorów zawsze o jeden mniej. Jeśli wszystkie rezystory składowe są jednakowe, uzyskuje się potencjometr o charakterystyce liniowej. Do regulacji głośności w urządzeniach audio lepiej nadają się układy, w których rezystory mają różne wartości, a wypadkowa charakterystyka regulacji ma charakter logarytmiczny (ściślej wykładniczy)[3].
Przewaga układu cyfrowego nad tradycyjnym potencjometrem, polega na braku jakichkolwiek trzasków, zakłóceń lub szumów charakterystycznych dla potencjometrów mechanicznych, szczególnie tych tanich, o nie najlepszej jakości. Ponadto potencjometr cyfrowy zapewnia idealną powtarzalność ustawień, jednak za cenę ograniczenia płynności regulacji do skończonej liczbykroków.
Układ potencjometru cyfrowego znajduje zastosowanie wsprzęcie elektroakustycznym, takim jak wzmacniacze lub miksery.
 | Zobacz multimedia związane z tematem:Potencjometr |
