Polityka (zgr. πολιτικάpolitiká „sprawy miasta, państwa”[1] od πόλιςpolis „miasto-państwo”) – pojęcie z zakresunauk społecznych, rozumiane na wiele sposobów ze względu na swoją wieloaspektowość i złożoność. Definiowane jest na różne sposoby, zależnie od wybranejkoncepcji.
W starożytności i średniowieczu dominowały idealizacja polityki i polityków oraz wywodzenie jej źródeł z praw natury bądź wolisił nadprzyrodzonych, służąca uzasadnianiu nierównoprawnych podziałów na uprzywilejowanych rządzących i podporządkowanych ich interesom poddanych. WPolityceArystoteles wyraża ją jako rodzaj sztuki rządzenia państwem, której celem jestdobro wspólne. Uznawał, żepolitica nie może byćdespotica, alelibera[2].
Dla dyskursu wokół terminu polityki w średniowiecznej Europie znaczący wpływ wywarłśw. Tomasz z Akwinu. Opierał się on na poglądzie, iżnie ma innej władzy jak tylko od Boga pochodzącej[3], jednakże uznawał, że od Boga pochodzi idea władzy, ale nie tyranii - w związku z tym, w przypadku uzurpacji bądź despotyzmu, można odmówić posłuszności takiemu władcy, ponieważbardziej Boga należy słuchać, aniżeli ludzi[4].
W epocerenesansu kluczową rolę odgrywaliŚw. Tomasz More iNiccolo Machiavelli. Pierwszy z nich stworzył traktatUtopia, w którym opisał idealne państwo, ale także atakował zło polityczne i społeczne występujące ówcześnie. Machiavelli wKsięciu opisał jego wskazówki dla monarchów, jak utrzymać się u władzy - jego idee określonomakiawelicznymi zgodnie z postulowanym przez niego poglądem, żecel uświęca środki.
Jako dorobek oświecenia w zakresie polityki określa się dziełoO duchu prawMonteskiusza. Autor wykłada w nim ideęumowy społecznej - państwo powstało w jej wyniku w celu ochrony interesu, bezpieczeństwa i wolności - a takżetrójpodziału i równowagi władz.
Platon
Arystoteles
Św. Tomasz z Akwinu
Św. Tomasz More
Niccolo Machiavelli
Monteskiusz
Jean Jacques Rousseau
Zapoczątkowane w czasach nowożytnych procesy demokratyzacji sprzyjały obiektywizacji poglądów nagenezę i społeczną rolę polityki i polityków. Wyrazem tego jest współczesnadefinicja zakładająca, żepolityka to uzgadnianie zachowań współzależnych społeczeństw o sprzecznych interesach. Jej szersza wykładnia wyjaśnia, iżpolityka to działalność polegająca na przezwyciężaniu sprzeczności interesów i uzgadnianiu zachowań współzależnychgrup społecznych i wewnątrz nich za pomocąperswazji,manipulacji,przymusu iprzemocy,kontestacji,negocjacji ikompromisów, służąca kształtowaniu i ochronieładu społecznego korzystnego dla tych grup stosownie do siły ich ekonomicznej pozycji i politycznych wpływów. Realia dziejów ludzkości i współczesności dowodzą, że polityki korzystnej dla wszystkich po równo zazwyczaj nie ma[5].
Podobnie definiuje politykę Stephen D. Tansey konstatując, że politykaobejmuje szeroki wachlarz sytuacji, w których ludzie kierujący się odmiennymi interesami działają wspólnie dla osiągnięcia celów, które ich łączą, i konkurują ze sobą, gdy cele są sprzeczne. I z tych pozycji zakłada, żewarto raczej krytycznie odnieść się do standardowych akademickich definicji polityki i władzy[6].
Za podstawę nowożytnych definicji polityki uchodzą teorieMaksa Webera, twierdzącego, że polityka todążenie do udziału wewładzy lub do wywierania wpływu na podział władzy, czy to międzypaństwami, czy też w obrębie państwa, między grupami ludzi, jakie to państwo tworzą[7]. I uściślającego wcześniejsze definicje konstatacją, iż istotną właściwością polityki jest „odwoływanie się do przemocy”, bo w sferzestosunków politycznych „groźba przemocy i, ewentualnie, jej zastosowanie jest jednak swoistym środkiem, a zawszeultima ratio, gdy inne środki zawiodą”[8]. Definicja ta jest o tyle uniwersalna, że akcentuje dwa wymiary polityki: wewnętrzny (wewnątrzpaństwowy) i zewnętrzny (międzypaństwowy). Ze względu na upływ czasu od powstania tej definicji (1. połowa XX wieku), dziś należałoby ją uzupełnić o stosunkipaństw narodowych zorganizacjami międzynarodowymi oraz o stosunki między tymi organizacjami i w ich obrębie (zwłaszcza w kontekścieUnii Europejskiej).
W amerykańskiej literaturze współcześnie popularne jest definiowanie polityki jako sztuki bycia wybieranym (zdobywaniawładzy). Inne definicje zakładają, iż "Polityka" to stosunek między tym, corząd próbuje robić, a tym, co się naprawdę dzieje[9]. Andrzej Jabłoński wLeksykonie politologii pod redakcją Andrzeja Antoszewskiego i Ryszarda Herbuta [wyd. V, Wrocław 1999] ukazuje pięć ujęć polityki;
- że jest to orientacja formalnoprawna, czyli polityka to działalnośćinstytucjipaństwowych (aparatu państwowego),
- podejście behawioralne, czyli dowolny układstosunków społecznych, w których występuje wyraźna obecność kontroli, wpływu, władzy lub autorytetu (za: R.A. Dahl,Modern Political Analysis, Prentice Hall 1991),
- orientacja funkcjonalna rozumiana jako funkcjasystemu społecznego zapewniająca jego rozwój poprzez rozwiązywanie konfliktów,
- podejście racjonalne, podejmowanie decyzji w ramach procesu sprawowania władzy i gry o władzę, w którym biorą udział rozmaite podmioty,
- stanowisko postbehawioralne przez które polityka rozumiana jest jako służba dążąca do zmniejszenia, czy też usuwania ograniczeń w zaspokajaniu potrzeb ludzi.
Definicja profesora Kazimierza Opałka:Działalność wytyczona przez ośrodek decyzji sformalizowanej grupy społecznej (organizacji), zmierzająca do realizacji ustalonych celów za pomocą określonych środków[10].
- ↑polityka, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-07-14] .
- ↑Konstanty A.K.A. Wojtaszczyk Konstanty A.K.A.,WojciechW. Jakubowski WojciechW.,Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych., 2003 . Brak numerów stron w książce
- ↑List do Rzymian 13,1 - Biblia (Nowy Testament)
- ↑Dzieje 5:29, Pismo Święte (Nowy Testament)
- ↑Mariusz Gulczyński:Nauka o polityce, Wydawnictwo Druktur, Warszawa 2007,ISBN 978-83-60197-49-3
- ↑Stephen D. Tansey:Nauki polityczne, Poznań 1957
- ↑Max Weber:Polityka jako zawód i powołanie, Kraków 1998
- ↑Max Weber:Gospodarka i społeczeństwo, Warszawa 2002
- ↑według Michaela Roskina, Roberta Corda, Jamesa Medeirosa i Waltera JonesaPolitical Science. An Introduction wyd. amerykańskie 1997, wyd. polskie pt.Wprowadzenie do nauk politycznych, Poznań 2001.
- ↑KazimierzK. Opałek KazimierzK.,Zagadnienia teorii prawa i teorii polityki, Warszawa: PWN, 1986,ISBN 83-01-06171-5,OCLC 835892617 . Brak numerów stron w książce
.jpg)
