Ten artykuł dotyczy regionu kulturowego. Zobacz też:inne znaczenia tego słowa.| Państwa | |||
|---|---|---|---|
| Stolica | |||
| Ważniejsze miejscowości | |||
Położenie na mapie | |||
| |||
| |||
 | Zobacz w indeksieSłownika geograficznego Królestwa Polskiego hasłoPodhale |
Podhale –region kulturowygóralski w południowej Polsce u północnego podnóżaTatr, w dorzeczu górnegoDunajca z wyłączeniem obszarów leżących na prawym brzeguBiałki i prawym brzegu Dunajca, poniżej ujścia Białki. Stanowi częśćMałopolski.
Podhale zajmuje środkową częśćKotliny Podhala, na południu wkracza w Tatry[1].
NazwaPodhale upowszechniła się dopiero w XIX wieku i pochodzi od określenia„hale” – wysoko położone górskie pastwiska, z którymi utożsamiano wówczas Tatry. Oznacza tereny położone u stóp masywu Tatr, czyli „pod halami”.Eugeniusz Janota, tłumacząc w 1860 r. w swymPrzewodniku w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin pojęcie „hal” podawał, iż stąd ...wyżyna nowotarska przypierająca do Tatr nazywa się „Podhalem”, a zamieszkujący ją górale zowią się „Podhalanami”[2].
.png)
.jpg)
Północną granicę Podhala stanowiąGorce. W krajobrazie Podhala występują rozległe torfowiska i stożki napływowe.
Południową część Podhala nazywa się czasem „Skalnym Podhalem” – obejmuje ono obszar odBrzegów iBukowiny poZakopane,Kościelisko iWitów. Pozostałą część nazywa się „Niżnym Podhalem”[1].
Największe miejscowości:Nowy Targ (historyczna stolica Podhala),Czarny Dunajec,Ludźmierz,Zakopane,Biały Dunajec,Szaflary,Białka Tatrzańska,Bukowina Tatrzańska,Poronin,Chochołów,Witów,Gronków i inne.
Gminy Podhala:
Zgodnie zeWskazaniamiWładysława Orkana, Podhalem określić można takżeMszanę Dolną wraz zgminą oraz rodzinne strony poety – sąsiedniąGminę Niedźwiedź. Nomenklatura ta jednak jest współcześnie uważana za przestarzałą. Wyżej wspomniane okolice określane i promowane w ramach lokalnej marki są aktualnie jakoZagórzańskie Dziedziny[4].
Osobny artykuł:Podhalanie.Bogata kultura ludowa rozwinęła się wśród wolnej od dawna od powinności pańszczyźnianych ludności góralskiej. Podobnie jak w przypadku ludności kurpiowskiej i łowickiej, miało to związek z jej znaczną swobodą.
Zapisy o początkach osadnictwa historycznego sięgają początku XIII w. Znany jest transumpt z 1251 przywileju księciaHenryka Brodatego z 1234, który zezwalaTeodorowi Gryficie, wojewodzie krakowskiemu, osiedlać kolonistów niemieckich„in silva circa fluvios Ostrowsko, Dunaiecz et Dunaiecz niger, Rogoźnik, Lipietnicza, Słona, Ratainicha, Nedelsc, Stradoma, quantum est de sylva ipsius, dantes eciam sil his pactis et his condicionibus uti, quibus Theutonici Sleser ses in sylvis locati utuntur”[5], tj. książę zezwala, na osadzanie osadników niemieckich (teutońskich Ślązaków) w lasach położonych koło rzek Ostrowsko,Dunajec iCzarny Dunajec,Rogoźnik (prawostronny dopływ Czarnego Dunajca),Lepietnica (lewostronny dopływ Czarnego Dunajca) oraz Słona, Ratajnica, Niedzielsko iStradomka na Beskidzie[6][7][8].
W XVII w. na Podhalu miał miejsce szereg buntów chłopskich:powstanie chłopskie na Podhalu (1630–1633)[9],powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego (1651),powstanie chłopskie na Podhalu (1669–1670)[10].
 | Zobacz kolekcję cytatówna temat Podhala w Wikicytatach |
 | Zobacz multimedia związane z tematem:Podhale |
 | Zobacz hasłoPodhale w Wikisłowniku |
| naPomorzu | |
|---|---|
| wPrusach | |
| naKujawach | |
| wWielkopolsce | |
| naMazowszu | |
| naŚląsku | |
| wMałopolsce | |
| naOrawie | |
| naSpiszu | |
| na pograniczu Małopolski iRusi Czerwonej |
