 Widok na Wichren | |||
| Kontynent | |||
|---|---|---|---|
| Państwo | |||
| Najwyższy szczyt | Wichren (2914 m n.p.m.) | ||
| Powierzchnia | 2585 km² | ||
 mapa Pirynu | |||
Położenie na mapie Bułgarii  | |||
| 41°46′40″N 23°24′00″E/41,777778 23,400000 | |||
| |||
Piryn (bułg.: Пирин =Pirin) –pasmo górskie w południowo-zachodniejBułgarii. Najwyższym szczytem jestWichren (2914 m n.p.m.) o współrzędnych geograficznych 41°45′50″N 23°25′30″E. Pasmo rozciąga się na przestrzeni ok. 40 km (od północnego zachodu do południowego wschodu). Jego szerokość wynosi ok. 25 km. Większość obszaru objęta jest ochronąParku Narodowego Pirynu. Nazwa gór pochodzi odPeruna (Перун), najwyższego bóstwa panteonu słowiańskiego, bogagrzmotów ipiorunów[1].
Na północnym krańcu Pirynu znajduje się przełęczPredeł, która oddziela te góry odRiły, najwyższego pasma w Bułgarii. Z kolei na południu Piryn styka się z pasmemSławjanka. Zachodnią granicę Pirynu wyznacza dolinaStrumy, a wschodnią – dolina Białej i CzarnejMesty.
Piryn słynie z bogactwaflory ifauny. Większość obszaru jestzalesiona; znajdują się tu najdorodniejszelasy iglaste w Bułgarii, w których występują znaczące populacjebałkańskichendemitów:sosny rumelijskiej,sosny bośniackiej ijodły bułgarskiej. Do spotykanych w tym paśmie zwierząt należąwilk szary iniedźwiedź brunatny.
Na północno-wschodnich zboczach Pirynu leżyBansko, ważny ośrodekturystyki isportów zimowych. Między Pirynem na południu a Riłą na północy w dolinie Razłog znajduje się miasto o tej samej nazwie,Razłog.
Piryn jest drugim co do wysokości pasmem wBułgarii poRile (2925 m n.p.m.) i ósmym w Europie poKaukazie,Alpach,Sierra Nevadzie,Pirenejach, masywieEtny, wspomnianej wyżej Rile i masywieOlimpu (przy założeniu, że każde z nich reprezentowane jest tylko przez najwyższy szczyt). Powierzchnia Pirynu wynosi 2585 km², a średnia wysokość – 1033 m n.p.m. Pasmo położone jest w południowo-zachodniej części kraju między rzekamiStruma iMesta. Na północy przełęcz Predeł (1142 m n.p.m.) oddziela Piryn od Riły, a na południu –przełęcz Pariłska (1170 m n.p.m.) od Sławjanki. Odległość między tymi dwoma punktami sięga 60 km. Maksymalna szerokość pasma mierzona od miastaSandanski do wsiObidim wynosi 40 km. Od zachodu Piryn otaczają pasma:Włachina,Maleszewo,Osogowo iOgrażden, a od wschodu pasmoRodopów.
Ze względu na geologię i położenie geograficzne Piryn dzieli się na trzy części: północną, środkową i południową. Różnią się one wielkością i poziomem atrakcyjności turystycznej.
Pod względem budowy geologicznej Piryn stanowi potężny masyw zbudowany z trzonugranitowego (skały granitowe zajmują 62% powierzchni) pokrytego głównieskałami metamorficznymi. Pasmo zostało wypiętrzone wtrzeciorzędzie.Ruchy górotwórcze przeplatały się z długimi okresami spokoju. Na początkuczwartorzędu miało miejscezlodowacenie. Według niektórych naukowców wystąpiły aż dwa zlodowacenia, podczas których granica wiecznego śniegu znajdowała się na wysokości 2200–2300 m n.p.m. Ich erozyjna działalność doprowadziła do częściowego pokruszenia skał granitowych budujących szczyty, a także do stopniowego powstania pięknych, stromych zboczy o charakterze alpejskim,moren, pionowychurwisk i wielucyrków, większość z których wypełniona jest teraz połyskującymijeziorami polodowcowymi. W tym samym okresie szczyty granitowe uległy obniżeniu, a dominującą pozycję pod względem wysokości zajęły szczyty zbudowane obecnie zeskał marmurowych.
Główny grzbiet Pirynu jest wyraźnie zarysowany. Wije się on zakosami z północnego zachodu na południowy wschód, od granicy z Riłą na przełęczyPredeł do przełęczyPariłska. Łączy w jeden układ oddzielne, mniejsze grzbiety i to w nim znajduje się najwyższy szczyt. Stanowi również dział wodny rozdzielający dorzeczaStrumy iMesty. Odchodzi od niego wiele bocznych grzbietów; cztery z nich są na tyle duże, że sprawiają wrażenie osobnych pasm. Ich nazwy to: Sinanishko, Todorino, Polejansko i Kamenishko.
Dwa szczyty,Wichren iKuteło, mają powyżej 2900 m n.p.m., siedem – powyżej 2800 m n.p.m., 17 – powyżej 2700 m n.p.m., a 40 – powyżej 2500 m n.p.m. Najwyższym szczytem zbudowanym z granitu jestBanderiszki czukar (2732 m n.p.m.).
20 najwyższych szczytów:
Piryn słynie z obfitości w wodę. Bierze tu swój początek wiele rzek. Należą one do dorzeczy Strumy i Mesty. Rzeki te są krótkie, spienione, o wysokim przepływie. Duże nachylenie terenu sprawia, że płyną szybko, pokonując liczne uskoki, mimo to w Pirynie znajduje się tylko jeden znany wodospad, wodospadPopinołaszki, którego wysokość wynosi 12 m. Głównym grzbietem biegnie dział wód rozdzielający wspomniane wyżej dorzecza.
Do najbardziej znanych dopływów Mesty należą:
Do najbardziej znanych dopływów Strumy należą:
Do najbardziej malowniczych elementów piryńskiego krajobrazu należy 176 krystalicznie czystych górskich jezior, nazywanych w bułgarskim folklorze oczami gór. Wszystkie są pochodzenia lodowcowego i wypełniają na ogół dna spektakularnych cyrków otoczonych przez urwiste marmurowe zbocza i ośnieżone szczyty. Największym i najgłębszym jeziorem jest Popovo. Do innych pięknych jezior należą następujące grupy: Banderiszki, Walawiszki, Wasilaszki, Włachini, Kremenski, Samodiwski, a także jezioro Sinaniszko. Jeziora cieszą się ogromną popularnością wśród turystów. Największe z nich jest czwartym co do wielkości i drugim pod względem głębokości w całej Bułgarii. Jezioro położone najwyżej jest najwyższym jeziorem nie tylko w Bułgarii, ale i na całychBałkanach.
Największe i najważniejsze grupy jezior:
Wiele jezior nie jest częścią grup. Są to m.in.:Sinaniszko,Bezboszko iDautowo.
W Golemija Kazan (dosł. w Wielkim Kotle) pod Wichrenem znajduje się malutki lodowiec (lód, który nie topnieje przez cały rok) o wymiarach 90x40 m. Drugi taki lodowczyk można zobaczyć pod Kamenicą.
.JPG)
Piryn charakteryzuje się bogatym i różnorodnym światem roślin i zwierząt. Jak dotąd stwierdzono tu występowanie ponad 1300 gatunków roślin, co stanowi około 1/3 wszystkich gatunków roślin krajowych. Piryn jest środowiskiem życia 320 gatunków porostów i kilkuset gatunków glonów. 18 gatunków roślin uznaje się zaendemity. Należą do nich m.in.mak piriński,pirińska wiązówka błotna itymianek piriński. Występuje tu wiele roślin rzadkich i chronionych, jak budząca powszechny zachwytszarotka alpejska. Zmiana klimatu wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza spowodowała wykształcenie się trzechpięter roślinności:reglowego,subalpejskiego ialpejskiego. W piętru reglowym, sięgającym do 2000 m n.p.m., przeważajądrzewa iglaste, takie jaksosna czarna,sosna zwyczajna,sosna rumelijska,sosna bośniacka,świerk ijodła bułgarska. Do wysokości 2500 m n.p.m. rozciąga się piętro subalpejskie zdominowane przezkosodrzewinę ijałowie, których wielkość maleje wraz ze wzrostem wysokości. Powyżej 2500 m n.p.m. występuje piętro alpejskie porośnięte przeztrawy,mchy iporosty, a także liczne krzewyborówek. Bardziej charakterystyczna jest roślinność wokół strumieni i jezior, w której żyje spora ilościowsików. Najsłynniejszym drzewem w Pirynie jestSosna Bajkuszewa, nazwana tak na cześć leśnika, który ją odkrył. Drzewo ma ponad 1300 lat, co czyni je niemal tak wiekowym jak sama Bułgaria.
W Pirynie występuje ponad 2000 gatunkówbezkręgowców (pajęczaków,pareczników,owadów iślimaków) oraz 250 gatunkówkręgowców, w tym 177 gatunkówptaków, 45 gatunkówssaków i tylko 6 gatunkówryb. Wiele zwierząt jest zagrożonych wyginięciem i wymaga specjalnej ochrony. Zalicza się do nichorła cesarskiego idzięcioła trójpalczastego. Do najliczniejszych kręgowców należą:kozica,niedźwiedź brunatny,wilk,sarna,lis,głuszec,orzeł isokół.
W celu ochrony bogatego świata roślin i zwierząt w 1962 roku utworzonoPark Narodowy Wichrenu. W 1975 roku zmieniono jego nazwę naPark Narodowy Pirynu. Obejmuje on powierzchnię 403,325 km², chroniąc największe w Bułgarii połacie lasu, w których rosną sosny rumelijska i bośniacka, a także wiele innych rzadkich i endemicznych gatunków. 15% powierzchni parku zajmuje kilka rezerwatów przyrody. W 1983 roku Park Narodowy Pirynu został wpisany nalistę światowego dziedzictwa UNESCO.
