Pielgrzymi przybywający naJasną Górę (Pielgrzymka Wrocławska,2003)Emblematy pieszych pielgrzymek z Płocka do Skępego z lat 1996-2011
Pielgrzymka –podróż podjęta z pobudekreligijnych domiejsc świętych. Motywem podjęcia trudu pielgrzymowania może być chęć zadośćuczynienia za popełnione występki lub też chęć wyrażenia prośby, np. ozdrowie, o pomyślność.Pątnicy pielgrzymują również, ażeby wyrazić wdzięczność, np. za urodzenie dziecka, odzyskanie sprawności fizycznej. Pielgrzymowanie wiąże się też ze składaniemwotum w sanktuarium, do którego się wędrowało, jak to ma np. miejsce wkatolicyzmie.
Pielgrzymki mogą być zbiorowe lub indywidualne. Pielgrzymki zbiorowe organizowane są przez instytucje religijne. Indywidualni pątnicy mogą też przyłączać się do większych grup pielgrzymich.
W zależności od ustaleń organizacyjnych, pielgrzymi otrzymują m.in. kolorowe chusty, certyfikaty uczestnictwa, karty pielgrzyma lub emblematy upamiętniające udział w pielgrzymce.
W niektórych religiach pielgrzymki mają charakter obowiązkowy, np. pielgrzymka doMekki wislamie.
Początkowo pielgrzymowano przede wszystkim do miejsc związanych z życiem i śmierciąJezusa. Tradycja pielgrzymowania rozpoczęła się prawdopodobnie około IV wieku.Itinerarium Burdigalense, datowane na rok 333, jest najstarszym zachowanym opisem pielgrzymki. Anonimowy autor wędrował zBordeaux do dzisiejszejZiemi Świętej[1]. Pielgrzymki były pochwalane przezOjców Kościoła, jak na przykładHieronim ze Strydonu oraz upowszechnione przezŚwiętą Helenę, matkęKonstantyna Wielkiego.
Innymi miejscami pielgrzymkowymi we wczesnym chrześcijaństwie był przede wszystkimRzym oraz miejsca związane zapostołami. Tendencja ta nasiliła się szczególnie popodbojach arabskich, kiedy dotarcie do Ziemi Świętej stało się dużo trudniejsze. Pojawił się wówczas m.in. jeden z najpopularniejszych do dziś ośrodków wSantiago de Compostela, związany z kultemświętego Jakuba.
kompleksCentrum Opatrzności Bożej – Wotum Narodu w Warszawie – w skład kompleksu wchodzi Panteon Wielkich Polaków, Świątynia Opatrzności Bożej oraz Muzeum Jana Pawła i Prymasa Wyszyńskiego,
Pielgrzymka doMekki, zwanahadżdż, stanowi jeden z pięciu filarów islamu i jest obowiązkiem każdego muzułmanina, który jest w stanie ją odbyć pod względem zdrowotnym oraz finansowym (obowiązkowe jest odbycie jej przynajmniej raz w życiu)[6]. Innym popularnym celem pielgrzymkowym świata muzułmańskiego jestMedyna, w której znajduje się grobowiecMahometa[7].
Szyici odbywają pielgrzymki w związku z celebracjąAl-Arba’in, święta upamiętniającego śmierćHusajna ibn Alego. Peregrynacja doKarbali wIraku należy do największych pielgrzymek na świecie. Szacuje się, że bierze w nich udział nawet 40 milionów osób[8].
Innym popularnym celem pielgrzymek jest irańskie miastoMeszhed, w którym znajduje sięsanktuarium wybudowane na miejscu śmierci Imama Rezy, ósmego imama szyizmu. Odwiedza ją nawet 20 milionów pielgrzymów rocznie[9].
Polscy Tatarzy zamiast do Mekki pielgrzymowali najczęściej do Łowczyc i Sieniawic wwojewództwie nowogródzkim, jednak obyczaj ten ustał, gdy miejscowości te znalazły się poza granicami Polski. Obecnie centrami życia religijnego polskich muzułmanów sąBohoniki iKruszyniany[10].