Paschalis II (łac. Paschalius II, właśc.RainierusOSB; ur. ok. 1053/55[1] wBieda di Galeata, zm.21 stycznia1118 wRzymie[2]) –papież w okresie od 13 sierpnia 1099 do 21 stycznia 1118[3].
Rainiero urodził się w Bieda w Romanii około połowy XI stulecia. W młodości wstąpił do zakonu benedyktynów, jednak jego macierzysty klasztor nie jest znany. Przypuszczalnie był to dom zakonny należący dokongregacji kluniackiej[3]. Następnie przybył do Rzymu, gdzie papieżGrzegorz VII mianował gokardynałem prezbiterem od św. Klemensa (ok. 1078)[a]; wcześniej był opatem klasztoru od św. Wawrzyńca za Murami[2]. W czasie schizmyantypapieża Klemensa III (1084–1100) stał po stronie prawowitych papieży Grzegorza VII,Wiktora III (1087) iUrbana II. Brał udział wpapieskiej elekcji 1088 jako reprezentant kardynałów prezbiterów. W latach 1089–1090 działał jako legat Urbana II w południowej Francji i Hiszpanii[2]. Jego imię widnieje wśród sygnatariuszy bulli papieskiej z dnia 6 lutego 1094.
Po śmierci Urbana II (29 lipca 1099) Rainiero zorganizował w swoim kościele tytularnympapieską elekcję 1099, w wyniku której 13 sierpnia 1099 został wybrany na papieża. Przyjął imię Paschalis II i następnego dnia został konsekrowany przez kardynałabiskupa Ostii,Odona.
Sytuacja Paschalisa II na początku pontyfikatu była dość trudna, bowiem wciąż żył antypapież Klemens III, którego popierał cesarzHenryk IV Salicki. Z pomocą Normanów z południa Włoch zdołał jednak usunąć Klemensa III z Rzymu[2]. Antypapież zmarł we wrześniu 1100 roku, a jego dwaj następcyTeodoryk (1100–1101) iAlbert (1102) nie zyskali większego poparcia i zostali szybko schwytani i uwięzieni[3]. Nadal jednak trwał konflikt z Henrykiem IV, gdyż Paschalis II ponowił zakazinwestytury świeckiej, czemu cesarz nie chciał się podporządkować[3]. Dodatkowo w celu wzmocnienia rywalizującej z CesarstwemDanii usamodzielnił kościół skandynawski tworząc w1104[4] arcybiskupstwo wLund. Wcześniej Kościół w Skandynawii podlegał arcybiskupstwuBremy.
W 1105 Henryk IV został zmuszony do abdykacji na rzecz swego synaHenryka V[3]. Mniej więcej w tym samym czasie przedstawiciele procesarskiej frakcji wśród arystokracji rzymskiej obwołali nowegoantypapieżaSylwestra IV, jednakże bunt ten został szybko zdławiony i antypapież musiał uciekać z Rzymu. Z uwagi na problemy wewnętrzne Henryk V początkowo skłaniał się ku ugodzie z papieżem, jednak po uporaniu się z opozycją powrócił do polityki ojca[3]. Paschalis II na kolejnych synodach wGuastalla (1106), Benewencie (1107) i na Lateranie (1110) odmawiał mu prawa do inwestytury świeckiej, wobec czego Henryk zdecydował się w końcu na zbrojną wyprawę na Rzym celem uzyskania korony cesarskiej i prawa do inwestytury[2].
9 lutego 1111 papież i Henryk potajemnie doszli do porozumienia[2]. Henryk V zrezygnował z prawa do inwestytury i zgodził się na wolny wybór biskupów, a w zamian biskupi i opaci niemieccy musieli zwrócić wszystkieregalia, które otrzymali od monarchów od czasówKarola Wielkiego[2]. Kiedy trzy dni później, postanowienia ugody zostały odczytane w trakcie uroczystości koronacyjnych w bazylice watykańskiej, niemieccy duchowni i świeccy zaprotestowali, wskutek czego uroczystości przerwano, a układu nie ratyfikowano[2]. Doszło do rozruchów, w wyniku których wojska niemieckie opanowały miasto. Paschalis II i jego 16 kardynałów zostało uwięzionych[3] i przewiezionych doAlbano. Tam Henryk V zagroził papieżowi depozycją i uznaniem zapomnianego już wówczas antypapieża Sylwestra IV, który od wygnania z Rzymu w 1105 żył pod opieką hrabiegoWernera z Ankony i nigdy nie wyrzekł się roszczeń do papiestwa[2]. W tym stanie rzeczy Paschalis II uznał roszczenia cesarza i 12 kwietnia 1111 roku doszło do zawarcia układu wPonte Mammolo[2]. W zamian za uznanie prawa cesarza do inwestytury Henryk uwolnił papieża i kardynałów z niewoli i zmusił do abdykacji Sylwestra IV. 13 kwietnia 1111 Paschalis II koronował Henryka na cesarza[2].
Układ z Ponte Mammolo został jednogłośnie potępiony przez zwolenników reformy gregoriańskiej jako zdrada interesów Kościoła i zaprzepaszczenie przez Paschalisa działań jego poprzedników; sprzeciwiło mu się także wielu kardynałów[2]. W tym stanie rzeczy Paschalis II na synodzie laterańskim w marcu 1112 roku potępił układ i uznał go za zawarty pod przymusem, a zatem nieważny[2]. Jednak dwóch kardynałów najmocniej krytykujących papieża za ten układ (Robert de Paris iGregorio de Ceccano) zostało pozbawionych swych godności, a kilku innych odsunięto od pracy w kurii papieskiej. Cztery lata później Paschalis ponownie potępił inwestyturę świecką. Na synodzie wVienne, papież obłożyłekskomuniką Henryka V[3].
Henryk V początkowo nie mógł zareagować na zerwanie układu z Ponte Mammolo, gdyż miał problemy z opozycją wewnątrz Niemiec, której przewodził książę saskiLotar III, jednak w 1116 podjął ponowną wyprawę do Rzymu. Cesarz chciał zapobiec także wykonaniu testamentuMatyldy Toskańskiej (zm. 1115), która zapisała swoje ziemie Kościołowi. W 1117 Rzym ponownie znalazł się pod okupacją niemiecką, jednak Paschalis II zdążył go wcześniej opuścić i udał się doBenewentu[3]. Do Rzymu powrócił dopiero kilka dni przed śmiercią[3].
Spór z cesarzem o inwestyturę odbijał się dużym echem także we Francji i Anglii. Początkowo władcy tych krajów próbowali podążać śladami cesarza, jednak dość szybko doszło tam do zawarcia kompromisu (Francja 1104, Anglia 1107).
Krótko po wyborze, do Paschalisa II dotarła wiadomość o zdobyciuJerozolimy przez wojskaI krucjaty; papież przez cały swój pontyfikat wspierał ruch krucjatowy[3]. Zatwierdził regułęJoannitów,bullą z 15 lutego 1113 roku. Mianował co najmniej 67nowych kardynałów.
Papież Paschalis II powrócił zBenewentu do Rzymu, 14 stycznia 1118 roku i zmarł tydzień później wZamku św. Anioła[2]. Pochowano go wbazylice laterańskiej.
- ↑Poprzedni kardynał tego kościołaHugo Candidus został ekskomunikowany przez papieża w marcu 1078.
- ↑Pasquale II. Enciclopedia dei Papi (2000). [dostęp 2013-01-14]. (wł.).
- ↑abcdefghijklmnJohn N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 224-226.ISBN 83-06-02633-0.
- ↑abcdefghijkRudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 79--81.ISBN 83-7006-437-X.
- ↑MaciejM. Salamon MaciejM. (red.),Wielka Historia Świata, t. 4.Kształtowanie średniowiecza, Kraków: Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 442,ISBN 83-85719-85-7 .
- K. Dopierała,Księga papieży,Wyd. Pallotinum, Poznań 1996
- H.W. Klewitz,Reformpapsttum und Kardinalkolleg, Darmstadt 1957
- I.S. Robinson,The Papacy 1073-1198. Continuity and Innovations, Cambridge University Press 1990
- R. Hüls,Kardinäle, Klerus und Kirchen Roms: 1049-1130, Tybinga 1977
- Pope Paschal II. Catholic Encyclopedia. [dostęp 2012-12-01]. (ang.).
