Ten artykuł dotyczy amerykańskiej partii politycznej. Zobacz też:Republikanie.Partia Republikańska (ang. Republican Party) – amerykańska konserwatywnapartia polityczna założona w 1854. Jedna z dwóch głównych sił politycznych wStanach Zjednoczonych, obokPartii Demokratycznej. Potocznie: „Grand Old Party” (GOP) lubRepublikanie.
Pierwotnie powstała kilka lat przedwojną secesyjną jako ugrupowanieabolicjonistyczne, w XIX wieku popierali ją mieszkańcy północnej i zachodniej części USA (obecnie Republikanie dominują zaś na Południu). Pierwszym prezydentem z jej ramienia był Abraham Lincoln. Partia Republikańska od XX w. uchodzi za konserwatywną partię Amerykanówrasy białej należących doklasy średniej iklasy wyższej[1], aczkolwiek jeszcze w latach 50. XX w. była progresywna, czego przykładem było zniesieniesegregacji rasowej (Brown kontra urząd edukacji w Topeka)[2].
Współcześni Republikanie sąkonserwatystami w kwestiach społecznych, w ekonomii opowiadają się za minimalną ingerencją państwa w gospodarkę, są bliscyneoliberalizmowi. Partia na ogół określana jest mianemcentroprawicowej, natomiast poataku na Kapitol Stanów Zjednoczonych przez zwolennikówDonalda Trumpa część komentatorów politycznych i członków GOP określiła Partię Republikańską mianemskrajnie prawicowej[3][4][5].
Początki partii sięgają okresu sprzedwojny secesyjnej, kiedy to rósł w siłę ruch przeciwnikówniewolnictwa. Niektórzy z nich szukali metod politycznej walki z tym zjawiskiem. Nie znajdując poparcia u żadnej z liczących się ówcześnie sił politycznych (Partii Demokratycznej iPartii Wigów), założyli w 1840 roku własną Partię Wolności. Wkrótce organizacje przeciwników niewolnictwa zaczęły zwalczać niewolnictwo na terenie samych Stanów Zjednoczonych. Powstała Partia Wolnej Ziemi (Free Soil Party). Podobne organizacje pojawiały się i znikały, prowadziły jednak do wykrystalizowania się postaw i programów.
W latach 50. XIX wieku doszło do upadku systemu politycznego. Zniknęła Partia Wigów i doszło do rozłamu w Partii Demokratycznej[6].
Wskutek sporu wokółUstawy o Kansas i Nebrasce (rok 1854) pojawiła się Partia Republikańska. Ustawa przewidywała bowiem, że kwestia niewolnictwa w tych dwóch stanach zostanie pozostawiona do rozstrzygnięcia mieszkańcom tych stanów. Wywołało to wściekłość abolicjonistów, gdyż łamało postanowienia Układu z 1820 roku, kiedy to ustalono, że niewolnictwo na tych terytoriach będzie zakazane. Przeciwnicy niewolnictwa odbyli w związku z tą sprawą szereg spotkań, które uznawane są za początki Partii Republikańskiej[7].
Początkowo Partia Republikańska gromadziłaprotestantów, robotników, biznesmenów, rolników i powojnie secesyjnej, również czarnych byłych niewolników. W tamtym czasie partia nie cieszyła się dużym poparciem na południu Stanów Zjednoczonych, które przez niezgodę na zniesienie niewolnictwa, częściej wybierali Partię Demokratyczną.
Republikanie już w 1856 roku wystawili swojego kandydata w wyborach prezydenckich.John C. Frémont zdobył 33% głosów.
Cztery lata później Partia Republikańska była jedną z głównych sił politycznych w kraju. Zdobycie tej pozycji ułatwiła jej sytuacja w kraju. Partia Wigów zniknęła ze sceny, a Partia Demokratyczna była głęboko podzielona.
Pierwszym prezydentem z ramienia Partii Republikańskiej zostałAbraham Lincoln, który swoją popularność zawdzięczał między innymi zwycięstwie w wojnie secesyjnej. Po secesji Południa, Republikanie zdobyli większość w rządzie, a po wojnie secesyjnej uzyskali trwałą przewagę i mogli samodzielnie sprawować władzę mniej więcej do końca XIX wieku. PoWielkim kryzysie w 1929 roku, Republikanie stracili większość w Kongresie, a Partia Demokratyczna zyskała przewagę dzięki koalicji poparciaNowego Ładu. Okres ten trwał do 1964 roku.
Po wprowadzeniu ustawy o prawach obywatelskich w 1964 roku, główne poparcie dla Partii Republikańskiej przesunęło się z północy na południe kraju. Wyborcami Republikanów zostali w dużej mierze biali Amerykanie, przywiązani do tradycji i religii, co objawiało się między innymi w poparciu Partii Republikańskiej dlaruchu antyaborcyjnego. Konserwatyzm w partii ugruntowały dodatkowo dwie kadencjeRonalda Reagana.
Od tamtego czasu partia ta pozostaje jedną z dwóch najważniejszych organizacji politycznych w USA. Według badań ankietowychInstytutu Gallupa identyfikację z Partią Republikańską w latach 1988–2013 deklarowało od 25 do 34 proc. Amerykanów[8].
Większość prezydentów w historii Stanów Zjednoczonych pochodziło z Partii Republikańskiej (łącznie 19 prezydentów), wliczając w to obecnego prezydenta USA,Donalda Trumpa. W 2025 roku partia dysponuje większością zarówno w Senacie, jak i Izbie Reprezentantów Stanów Zjednoczonych. Dodatkowo, sześciu z dziewięciu członkówSądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych zostało mianowanych przez prezydentów z ramienia tej partii.
Wśród Republikanów można wyróżnić cztery grupy ideowe: liberałów (w znaczeniu amerykańskim; stanowią oni większość tzw.Republikanów tylko z nazwy),konserwatywnych liberałów,konserwatystów ineokonserwatystów. Od czasów rządów prezydentaRonalda Reagana dominuje ta druga grupa. Republikanie popierają:
- wolny rynek,
- niskie podatki,
- walkę zmonopolami,
- mniej ograniczeń dla wielkich korporacji,
- walkę z przestępczością,
- prawo do posiadania broni palnej dla każdego,
- ograniczenie wydatków na pomoc socjalną,
- rozwójarmii,
- walkę zterroryzmem.
Partia Republikańska bardziej niżPartia Demokratyczna akcentuje przywiązanie do wartości chrześcijańskich, np. Republikanie sprzeciwiają się legalizacjiaborcji,eutanazji,narkotyków czyzwiązków homoseksualnych. Są za tym, żeby powrócić do poprzedniego porządku odnośnie do modlitw w szkołach publicznych, tzn. modlitwy powinny być organizowane przez same szkoły. Republikanie sprzeciwiają się również większemu napływowi nielegalnych imigrantów doUSA. Są też zwolennikami surowego, prostego prawa, np. stosowaniakary śmierci. Uważają, że przestępców należy surowo karać, co ma samo w sobie odstraszać od popełniania przestępstw.
Urzędujący gubernatorzy stanów z ramienia Partii Republikańskiej
[edytuj |edytuj kod]- ↑Partia Republikańska, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-04-17] .
- ↑Kiedyś abolicjoniści, dziś walczą z postępem. Jak zmieniała się amerykańska Partia Republikańska [online], Onet Wiadomości, 31 października 2024 [dostęp 2025-04-16] .
- ↑ElizabethE. Neumann ElizabethE.,Far-right extremists went mainstream under Trump. The Capitol attack cements his legacy. [online], usatoday.com/ [dostęp 2021-02-19] (ang.).
- ↑Burlington GOP chair resigns, says party 'hijacked by far-right extremists’ [online], vtdigger.org, 18 lutego 2021 [dostęp 2021-02-19] (ang.).
- ↑BrianB. Flood BrianB.,‘The View’ co-host Sunny Hostin claims GOP now ‘far-right extremist party,’ ‘the kids-in-a cage party’ [online], foxnews.com, 27 stycznia 2021 [dostęp 2021-02-19] (ang.).
- ↑Paweł Zaremba: Historia Stanów Zjednoczonych. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1992, s. 147–149.ISBN 83-11-07991-9.
- ↑Paweł Zaremba: Historia Stanów Zjednoczonych. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1992, s. 149.ISBN 83-11-07991-9.
- ↑Loren Fulton (red.): The Cook Political Report. The 2014 Political Environment. Cook Political Report, 6 marca 2014. s. 11. [dostęp 2014-03-11]. (ang.).Sprawdź autora:1.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
_(cropped).jpg)
.jpg)
.jpg)
_(cropped).png)
.svg)
.jpg)
.jpg)
_(cropped)_(cropped).jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
_(cropped).jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.png)
