Pallad
| rod← pallad →srebro |
|
| Wygląd |
| srebrzysty |
|
Widmo emisyjne palladu |
| Ogólne informacje |
| Nazwa, symbol,l.a. | pallad, Pd, 46
(łac.palladium) |
|---|
| Grupa, okres, blok | 10 (VIIIB),5,d |
|---|
| Stopień utlenienia | 0, I,II,IV |
|---|
| Właściwości metaliczne | metal przejściowy |
|---|
| Właściwościtlenków | średnio zasadowe |
|---|
| Masa atomowa | 106,42 ± 0,01[a][3] |
|---|
| Stan skupienia | stały |
|---|
| Gęstość | 12023kg/m³ |
|---|
| Temperatura topnienia | 1554,8 °C[1] |
|---|
| Temperatura wrzenia | 2963 °C[1] |
|---|
|
| Numer CAS | 7440-05-3 |
|---|
| PubChem | 23938 |
|---|
|
|
| Najbardziej stabilne izotopy |
|---|
| |
|
|
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa) |
|
|
Pallad (Pd,łac.palladium) –pierwiastek chemiczny z grupyniklowców wukładzie okresowym, należący do triadyplatynowców lekkich.
Pallad występuje w skorupie ziemskiej w ilości 150ppb[4] głównie jako zanieczyszczenierudmiedzi icynku. Posiada 25 znanychizotopów z przedziału mas 96–116, z czego trwałe są izotopy102Pd,104Pd,105Pd,106Pd,108Pd i110Pd, tworzące naturalny skład izotopowy tego pierwiastka.
Został odkryty w 1803 roku przezWilliama Hyde'a Wollastona wLondynie. Nazwa pochodzi od greckiej bogini Pallas, czyliAteny, i została nadana w związku z niedawnym (1802) odkryciem planetoidyPallas[5]. Jako pierwszy polską nazwępallad zaproponowałFilip Walter.
W stanie podstawowym ma on nietypowąkonfigurację elektronową – jako jedyny pierwiastek z 5 okresu nie posiada elektronów na 5powłoce elektronowej, ze względu na podwójnąpromocję.
W postaci czystej jest to lśniący, srebrzystoszary metal, kowalny i ciągliwy. Swoim wyglądem do złudzenia przypominaplatynę[6]. Nie reaguje z wodą i powietrzem.Roztwarza się w silnychkwasach i zasadach. Silnie absorbuje gazowywodór, w stosunku objętościowym 1:850[7]. Z tego względu jest stosowany jako tzw.gąbka wodorowa. Właściwość ta miała także kluczową rolę weksperymencie Ponsa–Fleischmanna w roku 1989. Wodór zaabsorbowany w palladzie jest w postaci atomowej, a nie cząsteczkowej[7]. Zjawisko absorpcji gazów znajduje wykorzystanie w katalizatorach spalin pojazdów z silnikami benzynowymi, a także hybrydowymi[6].
W roku 1939 pallad został uznany zametal szlachetny[6].
Nie ma istotnegoznaczenia biologicznego.
Większość wydobywanego na świecie palladu pochłaniaprzemysł samochodowy, który wykorzystuje ten metal do produkcjikatalizatorów[8]. Oprócz tego palladu używa się wprzemyśle elektrotechnicznym i elektronicznym do produkcjipaneli fotowoltaicznych,układów scalonych ielektrod[9].
Od lat 30. XX w. pallad znajduje zastosowanie wjubilerstwie jako surowiec do wyrobubiżuterii. Był też wykorzystywany do wytwarzaniabiałego złota[10].
Pallad traktowany jest także jako metal inwestycyjny, z którego wybija sięmonety bulionowe oraz sztabki[11]. Palladowi nadany został międzynarodowy kod walutowyISO 4217 – XPD[12].
Tworzy związki nastopniach utlenienia 0, I, II i IV, wśród nich licznezwiązki kompleksowe, m.in.tetrakis(trifenylofosfina)pallad(0)(inne języki), [Pd(PPh3)4][13], często stosowany jakokatalizator różnychreakcji sprzęgania[14].
- ↑ Znane są próbki geologiczne, w których pierwiastek ten ma skład izotopowy odbiegający od występującego w większości źródeł naturalnych. Masa atomowa pierwiastka w tych próbkach może więc różnić się od podanej w stopniu większym niż wskazana niepewność. Zob.Prohaska i in. 2021 ↓, s. 584.
- ↑abDavid R.D.R. Lide David R.D.R. (red.),CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s.4-25,ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
- ↑Palladium (nr 203939) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-05].(przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ThomasT. Prohaska ThomasT. i inni,Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report), „Pure and Applied Chemistry”, 94 (5), 2021, s. 573–600,DOI: 10.1515/pac-2019-0603 (ang.).
- ↑palladium, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-03] (ang.).
- ↑Mark Winter: Palladium. WebElements. [dostęp 2013-03-03].
- ↑abcRomanR. Cieciuch RomanR.,Czym jest pallad? [online]
- ↑abAdam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 951.ISBN 83-01-13654-5.
- ↑Pallad – najdroższy metal szlachetny. mennicaeuropejska.pl. [dostęp 2024-05-15]. (pol.).
- ↑Zastosowanie palladu – gdzie wykorzystuje się ten metal szlachetny?. ascoin.pl. [dostęp 2024-05-15]. (pol.).
- ↑Pallad – kompendium wiedzy o palladzie. sklepjubilerski.com. [dostęp 2024-05-15]. (pol.).
- ↑Michał Żuławiński: Inwestowanie w złoto, srebro i inne metale szlachetne – Poradnik. sii.org.pl, 09.04.2024. [dostęp 2024-05-15]. (pol.).
- ↑XPD ISO 4217. exchangerate.com. [dostęp 2024-05-15]. (ang.).
- ↑AdamA. Bielański AdamA.,Podstawy chemii nieorganicznej, wyd. 5, Warszawa:PWN, 2002, s. 952–957,ISBN 83-01-13654-5 .
- ↑Tetrakis(triphenylphosphine)palladium, [w:]PubChem [online],United States National Library of Medicine, CID: 11979704 [dostęp 2024-04-03] (ang.).
