Movatterモバイル変換

[0]ホーム
URL:

Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Oryks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Oryks
Oryx
de Blainville, 1816[1]
Ilustracja
Oryks szablorogi (O. dammah)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

parzystokopytne

Podrząd

przeżuwacze

Infrarząd

Pecora

Nadrodzina

Bovoidea

Rodzina

wołowate

Podrodzina

antylopy

Plemię

antylopowce

Rodzaj

oryks

Typ nomenklatoryczny

Antilope oryxPallas, 1777 (=Capra gazellaLinnaeus, 1758)

Synonimy
Gatunki

8 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Oryks[7] (Oryx) –rodzajssaków zpodrodzinyantylop (Antilopinae) w obrębierodzinywołowatych (Bovidae). Oryksy znane były jużstarożytnym Egipcjanom, którzy często przedstawiali ich wizerunki nareliefach.

Rozmieszczenie geograficzne

[edytuj |edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące wAfryce i naPółwyspie Arabskim[8][9][10].

Morfologia

[edytuj |edytuj kod]

Długość ciała 153–235 cm, długość ogona 37–60 cm, długość ucha 197–23 cm, długość tylnej stopy 47–52 cm,wysokość w kłębie 81–125 cm; długość rogów 70–150 cm; masa ciałasamic 54–210 kg,samców 65–240 kg[9][11]. Wzór zębowy:I03{\displaystyle {\tfrac {0}{3}}} C01{\displaystyle {\tfrac {0}{1}}} P33{\displaystyle {\tfrac {3}{3}}} M33{\displaystyle {\tfrac {3}{3}}} (x2) = 44[9].

Systematyka

[edytuj |edytuj kod]

Rodzaj zdefiniował w 1816 roku francuskizoolog ianatomHenri Marie Ducrotay de Blainville w artykule zatytułowanymO kilku gatunkach ssaków z rzędu przeżuwaczy, opublikowanym w czasopiśmie „Bulletin de la Société philomathique de Paris”[1]. De Blainville wymienił kilka gatunków –Antilope gazellaPallas, 1766,Antilope equinaÉ. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803, †Antilope leucophaeaPallas, 1766,Antilope oryxPallas, 1777 (=Capra gazellaLinnaeus, 1758) iAntilope leucoryxPallas, 1777 – z którychgatunkiem typowym jest (absolutnatautonimia)Antilope oryxPallas, 1777 (oryks południowy).

Etymologia

[edytuj |edytuj kod]
  • Oryx (Onyx):gr. ορυξorux, ορυγοςorugos ‘antylopa o spiczastych rogach’[12].
  • Aegoryx: gr. αιξaix, αιγοςaigos ‘koza, kozioł’[13]; ορυξorux, ορυγοςorugos ‘antylopa o spiczastych rogach’[14]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie):Cemas algazelOken, 1816 (=Antilope dammahCretzschmar, 1827).
  • Sivoryx: Siwalik, Indie[15]; rodzajOryxde Blainville, 1816. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Sivoryx cautleyiPilgrim, 1939 (= †Antilope sivalensisLydekker, 1878).
  • Praedamalis:łac. prae ‘zanim, przed’[16]; rodzajDamalisJ.E. Gray, 1846 (sasebi). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Praedamalis deturiDietrich, 1950.
  • Aeotragus: gr. αιωνaiōn ‘okres istnienia, generacja’[17]; τραγοςtragos ‘kozioł’[18]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Aeotragus garussiDietrich, 1950 (= †Praedamalis deturiDietrich, 1950).

Podział systematyczny

[edytuj |edytuj kod]

W zależności od ujęcia systematycznego do rodzaju zalicza się 4[19][11] lub 6 (wyodrębnione zO. beisa –O. gallarum iO. callotis)[9][8] występujących współcześnie gatunków; tutaj klasyfikacja zaMammals Diversity Database iAll the Mammals of the World (2023)[19][11]:

GrafikaGatunekAutor i rok opisuNazwa zwyczajowa[7]Podgatunki[9][8][11]Rozmieszczenie geograficzne[9][8][11]Podstawowe wymiary[9][11][b]Status
IUCN[20]
Oryx beisa(Rüppell, 1835)oryks pręgoboki3 podgatunkiobecnie występuje głównie wEtiopii, północnej i wschodniejKenii, północno-wschodniejTanzanii i niewielka populacja wSudanie Południowym (Park Narodowy Boma); zakres wysokości: 0–1700 mn.p.m.DC: 153–170 cm
DO: 45–50 cm
MC: 116–209 kg		 EN 
Oryx gazella(Linnaeus, 1758)oryks południowygatunek monotypowystrefa sucha wNamibii, większościBotswany,Południowej Afryce (Prowincja Przylądkowa Północna, nieznacznie dalej na wschód i południe),Zimbabwe oraz południowo-zachodniejAngoli (gdzie prawdopodobnie wymarł)DC: 180–195 cm
DO: 48–52 cm
MC: 190–240 kg		 LC 
Oryx dammah(Cretzschmar, 1827)oryks szablorogigatunek monotypowypierwotnie występował na północnym i południowym krańcu pustyniSahara;reintrodukowany wCzadzie,Tunezji iSenegaluDC: 159–175 cm
DO: 37–44 cm
MC: 180–200 kg		 EN 
Oryx leucoryx(Pallas, 1777)oryks arabskigatunek monotypowywymarły na wolności do 1972 r.; wolno żyjące zwierzęta zostały ponownie wprowadzone wIzraelu,Jordanii, południowo-zachodniejArabii Saudyjskiej,Zjednoczonych Emiratach Arabskich i środkowo-zachodnimOmanieDC: 153–235 cm
DO: 45–60 cm
MC: 54–75 kg		 VU 

Kategorie IUCN: LC  –gatunek najmniejszej troski, VU  –gatunek narażony, EN  –gatunek zagrożony.

Opisano również kilka gatunków wymarłych:

Uwagi

[edytuj |edytuj kod]
  1. ↑Niepoprawna późniejsza pisowniaOryxde Blainville, 1816.
  2. ↑DC – długość ciała;DO – długość ogona;MC – masa ciała

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. ↑abH.M.D. de Blainville. Sur plusieurs espèces d’animaux mammifères, de l’ordre des ruminans. „Bulletin de la Société philomathique de Paris”. Année 1816, s. 75, 1816. (fr.). 
  2. ↑J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 307, 1821. (ang.). 
  3. ↑R.I. Pocock. On some External Characters of Ruminant Artiodactyla. — Part III. The Bubalinæ and Oryginæ. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 2, s. 221, 1918. (ang.). 
  4. ↑G.E. Pilgrim. The fossil Bovidae of India. „Memoirs of the Geological Survey of India, Palaeontologia Indica”. 26, s. 73, 1939. (ang.). 
  5. ↑abDietrich 1950 ↓, s. 30.
  6. ↑Dietrich 1950 ↓, s. 38.
  7. ↑abNazwy zwyczajowe za:W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 181.ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  8. ↑abcdC.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 350.ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  9. ↑abcdefgC. Groves, D. Leslie, B. Huffman, R. Valdez, K. Habibi, P. Weinberg, J. Burton, P. Jarman & W. Robichaud: Family Bovidae (Hollow-horned Ruminants). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 689–692.ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
  10. ↑D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): GenusOryx. [w:]Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-02]. (ang.).
  11. ↑abcdefClass Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 614.ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  12. ↑T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 485, 1904. (ang.). 
  13. ↑Jaeger 1959 ↓, s. 8.
  14. ↑Jaeger 1959 ↓, s. 178.
  15. ↑Jaeger 1959 ↓, s. 240.
  16. ↑Jaeger 1959 ↓, s. 206.
  17. ↑Jaeger 1959 ↓, s. 11.
  18. ↑Jaeger 1959 ↓, s. 269.
  19. ↑abN. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:]ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2024-07-27]. (ang.).
  20. ↑TaxonomyOryx – Ganus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-27]. (ang.).
  21. ↑C. Arambourg: Vertébrés villafranchiens d’Afrique du Nord (artiodactyles, carnivores, primates, reptiles, oiseaux). Paris: Fondation Singer-Polignac, 1979, s. 82.ISBN 978-29-00-92704-5. (fr.).
  22. ↑E.S. Vrba & J. Gatesy. New antelope fossils from Awash, Ethiopia, and phylogenetic analysis of Hippotragini (Bovidae, Mammalia). „Palaeontologia africana”. 31, s. 60, 1994. (ang.). 
  23. ↑R. Lydekker: Indian tertiary and post-tertiary vertebrata. Siwalik and Narbada Proboscidia. W: Geological Survey of India: Indian Tertiary and post Tertiary Vertebrata. T. 3. Cz. 1. Calcutta: Geological Survey Office, 1878, s. 154, seria: Memoirs of the Geological Survey of India, Palaeontologia Indica. (ang.).

Bibliografia

[edytuj |edytuj kod]
Identyfikatory zewnętrzne:
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oryks&oldid=77556991”
Kategoria:
[8]ページ先頭
©2009-2026 Movatter.jp