Organizacja (odgr.organon,łac.organum – wyspecjalizowana część pełniąca jakąś funkcję w całości[1]) – wieloznaczne i interdyscyplinarne pojęcie z zakresunauk społecznych.
W ogólnym ujęciu socjologicznym i psychologicznym organizacja to celowagrupa społeczna, która funkcjonuje według pewnych reguł i zasad, współpracująca ze sobą – by osiągnąć określony cel. Istotą organizacji jest świadomość zasad, reguł, misji, celów orazsynergia (dopasowanie, wspomaganie działań innych). WedługKotarbińskiego organizacja totakie współdziałanie części, które przyczynia się do powodzenia całości.
W naukach o zarządzaniu, a przede wszystkim w ich subdyscyplinie nauk o organizacji, pojecie to staje się dookreślone, mogąc przyjmować jedno z trzech poniższych znaczeń[2]:
- organizacja w znaczeniupodmiotowym albo przedmiotowym – jako sformalizowana grupa współdziałających jednostek. W znaczeniu podmiotowym pojęcieorganizacja jest synonimem pojęciapodmiot zbiorowy w naukach prawnych (np. „Taorganizacja zakupiła nieruchomość”.), a w znaczeniu przedmiotowym zbliżone do pojęciainstytucja w naukach o zarządzaniu (np. „Taorganizacja jest wysoce rentowna”.).
- organizacja w znaczeniuczynnościowym – jako zjawisko, proces tworzenia rzeczy złożonej. W tym znaczeniu pojęcieorganizacja jest synonimem pojęciaorganizowanie (np. „Organizacja imprez sportowych to domena działalności naszego komitetu”).
- organizacja w znaczeniuatrybutowym – jako wyróżnik, zespół cech charakterystycznych dla osoby, grupy osób lub rzeczy zorganizowanej. W tym znaczeniu pojęcieorganizacja jest synonimem pojęciazorganizowany (np. „W tym domu panuje doskonałaorganizacja”).
- władza
- kooperacja
- informacja
Na początku XX wieku pojawiła się formaorganizacji biurokratycznej (M.Weber).
- hierarchiczność (szczebel niższy podlega wyższemu, a najwyższy ma władzę nad wszystkimi)
- podział czynności według określonych pionów
- informacja umożliwia kooperację
- specyficzny przepływ informacji – sformalizowany, regulowany – sztywny, służbowy charakter (każdy informuje swojego bezpośredniego przełożonego)
- informacja przebiega głównie pionowo (z dołu do góry), rzadko poziomo (wtedy nieformalna)
- osoby na niższych szczeblach selekcjonują informacje tak, aby przedstawić je w formie dla siebie najkorzystniejszej (informacja przekazywana pionowo jest zmieniona, zafałszowana)
- często osoby na średnim szczeblu nie przekazują informacji w dół, aby uniknąć dodatkowych trudności lub zatrzymują informacje tylko dla siebie, bo informacja to władza
- nieformalne struktury informacyjne (ang.grape-wine) różnią się od formalnych
- istnieją nieformalniliderzy
- kooperacja jest ograniczona do oddzielonych struktur; zadanie jest rozkładane na elementy do wykonania, następnie zostaje scalone; poszczególni członkowie nie wiedzą o funkcjonowaniu i celu całości (co obniżamotywację)
- spłaszczenie struktury organizacji, nacisk na współpracę w poziomie
- restrukturyzacja – redukcja zbędnych struktur,optymalizacja funkcji
- strukturymacierzowe (zarówno podział pionowy – funkcyjny, jak i podział poziomy na grupy zadaniowe)
- zespoły projektowe (powołane na czas pracy nad zadaniem, a następnie rozwiązywane)
- organizacje wirtualne
- organizacje ponadkulturowe (typowe dlaglobalizacji)
Misją organizacji jest powód jej istnienia, wyróżniający ją od wszystkich innych.Misję można opisać w kategoriachwyrobów irynków,usług iklientów. Misję organizacji przekłada się na zadania, które musi wykonać organizacja, by zrealizować cel. Definiowanie misji organizacji jest głównym krokiem w formułowaniu celów.
Wizja organizacji to ogólny lub szczegółowy obraz przyszłości organizacji, uwzględniający zwykle maksymalnie pięć elementów:
- Domena działalności – podstawowy obszar specjalizacji działalności,
- Odpowiedzialność – (ang.responsibility lubresponsiveness) – wartości realizowane na rzecz interesariuszy,
- Standardy sukcesu – mierniki długookresowego powodzenia,
- Kluczowe kompetencje – umiejętności i technologie służące sukcesowi,
- Organizacja, rozumiana na poziomie wizji jako podstawowe zasady systemu kadrowego i hierarchii.
Cele organizacji wyznaczają jej główny kierunek działania, z uwzględnieniemroli organizacji (miejsce w społeczeństwie, ogólnie określona działalność, którą może wykonywać wśród innych organizacji tego typu),misję (patrz wyżej) izadania. Formułowanie celów organizacji jest etapem w procesieplanowania strategicznego.
Pojęcie celu jest związane z pojęciemstrategii. Czasem organizacja ustanawia cele przed opracowaniem strategii służącej ich osiąganiu, a czasem cele są ustalane ze względu na istniejącą już strategię. Otoczenie wpływa na strategię (i vice versa), ta z kolei wpływa na cele (a one na strategię), a cele wpływają na działania (a działania na cele).
- Cele oficjalne – są zwykle niewyraźne i ogólne; można je znaleźć w statutachspółek, publicznych oświadczeniach dyrektorów i rzeczników prasowych. Są one wyrażane w możliwie najogólniejszy sposób, ponieważ muszą one stanowić centrum uwagi wspólne dla wszystkich jednostek organizacyjnych. Mają także informować i zachęcać strony zainteresowane do przywiązania do organizacji i nadania jejstatusu społecznego.
- Cele operacyjne – to te, do których dąży się za pośrednictwem rzeczywistych programów działań i procedur. Określają one kierunek działań wymagany od poszczególnych jednostek organizacyjnych i osób. Mogą one służyć także jako kryteria oceny wydajności. Cele oficjalne stanowią ramy służące opracowywaniu celów operacyjnych; wpływają więc na działanie organizacji.
- Organizacja jakomaszyna – organizacja biurokratyczna
- Organizacja jakoorganizm
- zaspokajaniepotrzeb
- system otwarty – wpływ otoczenia na organizację i odwrotnie
- homeostaza – samoregulacja, zdolność utrzymywania wewnętrznej stabilności
- ekwifinalność
- entropia ujemna – przezwyciężanie tendencji do upadku
- Organizacje jakomózg
- przetwarzanie informacji
- podejmowanie określonych decyzji
- Organizacja jakokultura
- Organizacja jakosystem polityczny
- Organizacja jako przepływ i transformacja
- Organizacja jako narzędzie dominacji
- Organizacja jako rój
- Organizacja jako wspólnota (fenomenologia zarządzania)
- ↑M. Bielski:Organizacje – istota, struktury, procesy. wyd. II, Wyd. UŁ, Łódź 1997, s. 68 (Rozdział 2: Interpretacje pojęcia organizacji),ISBN 83-7016-925-2.
- ↑Podstawy nauki o organizacji, red. S. Marek, M. Białasiewicz,PWE, Warszawa 2008, s. 15 (ISBN 978-83-208-1737-9).
- Morgan G. (1997):Obrazy organizacji. wyd.PWN.
- Stoner A.F., Wankel C., (1996):Kierowanie. wyd. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
- Hatch M.J., (2001):Teoria organizacji. wyd. PWN.
- Dwojacki P. (1995):Składniki misji – wizja przyszłości. „Przegląd Organizacji”, Nr 12/1995
- Bombała B., (2010):Fenomenologia zarządzania. Przywództwo. wyd. Difin.
