Olej rycynowy, olej rącznikowy (łac.Oleum Ricini, Oleum Palmae Christi) –olej roślinny otrzymywany z nasionrącznika pospolitego poprzeztłoczenie na zimno i wygotowywanie z wodą. Takie postępowanie pozwala na rozkład toksycznejrycyny (toksoalbuminy), której obecność w nasionach sprawia, że ich zażycie może wywołać śmiertelne zatrucie.
Olej rycynowy, w temperaturze pokojowej, jest cieczą o dużej lepkości i barwie białej do jasnożółtej[2]. Gęstość mieści się w przedziale 0,947–0,970 g/cm³[1]. Niemal nierozpuszczalny w wodzie. Zamarza w temperaturze -24 °C[2].
Rocznie 270 000 – 360 000 ton oleju rycynowego jest produkowane do różnych zastosowań[3].
Olej rycynowy i jego pochodne są wykorzystywane w produkcji mydeł, smarów, płynów hydraulicznych i hamulcowych, farb, farb drukarskich, odpornych na zimno tworzyw sztucznych, wosków i past, nylonu, farmaceutyków i perfum[3]. Do tego znajduje zastosowanie jakoplastyfikator wlakierach nitrocelulozowych, w wyrobie maści, kremów, detergentów[1], barwników oraz środków nawilżających[2].
W przemyśle spożywczym, olej rycynowy (spożywczy) stosuje się jako dodatek do żywności[4], środków aromatyzujących oraz słodyczy (na przykład,polirycynooleinian poliglicerolu w czekoladzie)[5] jako inhibitor pleśni oraz w opakowaniu. Polioksyetylenowany olej rycynowy również jest stosowany w przemyśle spożywczym[6]. W Indiach, Pakistanie, Nepalu i Bangladeszu ziarna spożywcze są konserwowane poprzez zastosowanie oleju rycynowego. Powstrzymuje ryż, pszenicę i strączkowe przed psuciem się. Na przykład powszechnie dostępnanikla indyjska (hinditoor dal) pokrywana jest olejem dla wydłużenia okresu przechowywania.
Od czasów starożytnych olej rycynowy jest używany jakośrodek przeczyszczający (wykorzystywany również w weterynarii[2]). AmerykańskaAgencja Żywności i Leków uznała olej rycynowy za środek przeczyszczający „ogólnie znany jako bezpieczny i skuteczny” do stosowania bez recepty, o głównym miejscu działania wjelicie cienkim, gdzie strawieniu ulegakwas rycynolowy[7].
Pomimo że olej rycynowy jest szeroko stosowany w celu rozpoczęcia porodu u ciężarnych, nie przeprowadzono wystarczających badań w celu wykazania jego skuteczności[8].
Olej rycynowy lub jego pochodne, jak Kolliphor EL (polietoksylowany olej rycynowy – niejonowy środek powierzchniowo czynny) dodaje się do wielu nowoczesnych leków, w tym:
paklitaksel, inhibitor mitotyczny stosowany w chemioterapii nowotworów[11],
cyklosporyna, lek immunosupresyjny powszechnie stosowany w związku z przeszczepem narządu w celu zmniejszenia aktywności układu immunologicznego pacjenta[12],
Wnaturopatii olej rycynowy promowany jest jako środek leczniczy w różnych przypadłościach. Istnieje opinia, że nakładanie oleju rycynowego na skórę może pomóc w leczeniu raka. Zauważyć należy, że według Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego (American Cancer Society)dostępne dowody naukowe nie potwierdzają tezy, że olej rycynowy stosowany na skórę leczy nowotwory lub jakąkolwiek inną chorobę[17].
Ponieważ dzieci zazwyczaj bardzo nie lubią smaku oleju rycynowego, w niektórych rejonach świata rodzice karali je podając niewielką dawkę oleju[19][20]. Lekarze potępiali takie praktyki, uznając za niedopuszczalne stosowanie leku w celu wymierzenia kary[21].
Duże dawki oleju rycynowego były w przeszłości stosowane jako upokarzające kary dla osób dorosłych, szczególnie dysydentów politycznych. Urzędnicy kolonialni stosowali go wIndiach Brytyjskich jako środek represyjny wobec opornych pracowników[22].
Znanym przykładem stosowania oleju rycynowego jako narzędzia kary i tortur są działaniaCzarnych koszul w faszystowskich Włoszech pod rządamiBenito Mussoliniego. Olej był wykorzystywany przez milicję do upokorzenia przeciwników[23][24][25]. Mówi się, że władza Mussoliniego była wspierana przez „pałki i olej rycynowy”[26]. Dysydenci polityczni byli zmuszani przez oddziały faszystowskie do spożycia dużych ilości oleju rycynowego. Uważa się, że technika ta została zapoczątkowana przezGabriele D’Annunzio. Ofiary takiej praktyki doświadczały zagrażającej życiu odwadniającej biegunki, często komplikowanej przez skutki równoczesnego bicia. Ponosiły upokarzające skutki przeczyszczające wynikające z nadmiernego użycia leku[27]. Metodę tę nadal stosowano naBliskim Wschodzie w pierwszej dekadzie XXI wieku[28].
W mniejszych ilościach, olej rycynowy był również używany jako instrument zastraszania, na przykład aby zniechęcić cywilów i żołnierzy, którzy symulują choroby w zakładzie pracy lub wojsku. Był on również szeroko stosowany w szpitalach u kobiet w ciąży, pacjentów w podeszłym wieku lub psychicznie chorych w fałszywym przekonaniu, że jego użycie nie wywołuje negatywnych efektów ubocznych. Dzisiaj włoskie zwrotymanganello orazolio di ricino, nawet używane oddzielnie, wciąż posiadają silne konotacje polityczne (zwłaszcza ten drugi). Słowa te są nadal używane w karykaturowaniu polityków lub autorów niepopularnych aktów prawnych i powinny być stosowane ostrożnie podczas rozmowy. ZwrotyUsare l’olio di ricino (pol. użyć oleju rycynowego) orazusare il manganello (pol. użyć pałki) oznaczają „zmusić” lub „prześladować” i mogą zostać źle zrozumiane w przypadku braku odpowiedniego kontekstu[29].
↑abHaticeH.MutluHaticeH.,Michael A.R.M.A.R.MeierMichael A.R.M.A.R.,Castor oil as a renewable resource for the chemical industry, „European Journal of Lipid Science and Technology”, 112 (1),2010, s. 10–30,DOI: 10.1002/ejlt.200900138 [dostęp 2024-03-24](ang.).
↑Castor Oil Facts. kristinasoil.com. [zarchiwizowane ztego adresu (2006-11-01)]., dostęp przez web.archive.org 27.03.2015.
↑R.R.WilsonR.R.,B.J. vanB.J.SchieB.J. vanB.J.,D.D.HowesD.D.,Overview of the Preparation, Use and Biological Studies on Polyglycerol Polyricinoleate (PGPR), „Food and Chemical Toxicology”, 36 (9),1998, s. 711–718,DOI: 10.1016/s0278-6915(98)00057-x,PMID: 9737417.
↑CleversonC.BussoCleversonC.,Marialba A.A.M.A.A.Castro-PradoMarialba A.A.M.A.A.,Cremophor EL stimulates mitotic recombination in uvsH//uvsH diploid strain of Aspergillus nidulans, „Anais da Academia Brasileira de Ciências”, 76 (1),2004, s. 49–55,DOI: 10.1590/s0001-37652004000100005,ISSN0001-3765,PMID: 15048194.
↑„Ingredient List A-C”. fda.gov. [zarchiwizowane ztego adresu (2006-12-17)].. FDA (strona 52). Zarchiwizowane na web.archive.org 17.12.2007 dostęp 2015-03-27.
↑Anthony JA.J.KellyAnthony JA.J.,JosephineJ.KavanaghJosephineJ.,JaneJ.ThomasJaneJ.,Castor oil, bath and/or enema for cervical priming and induction of labour, „Cochrane Database of Systematic Reviews”,2013,DOI: 10.1002/14651858.CD003099.pub2 [dostęp 2024-03-24](ang.).
↑LeRoy C.L.C.MarmionLeRoy C.L.C.,Kenneth B.K.B.DesserKenneth B.K.B.,Ralph B.R.B.LillyRalph B.R.B.,David A.D.A.StevensDavid A.D.A.,Reversible Thrombocytosis and Anemia Due to Miconazole Therapy, „Antimicrobial Agents and Chemotherapy”, 10 (3),1976, s. 447–449,DOI: 10.1128/aac.10.3.447,ISSN0066-4804,PMID: 984785,PMCID: PMC429768 [dostęp 2017-06-04](ang.). Strona 1: Methods and Materials.
↑R.A.R.A.FromtlingR.A.R.A.,Overview of medically important antifungal azole derivatives, „Clinical Microbiology Reviews”, 1 (2),1988, s. 187–217,ISSN0893-8512,PMID: 3069196,PMCID: PMC358042. See page 6, /192, Clinical studies.
↑John P.J.P.MichaJohn P.J.P.,Bram H.B.H.GoldsteinBram H.B.H.,Connie L.C.L.BirkConnie L.C.L.,Mark A.M.A.RettenmaierMark A.M.A.,John V.J.V.BrownJohn V.J.V.,Abraxane in the treatment of ovarian cancer: The absence of hypersensitivity reactions, „Gynecologic Oncology”, 100 (2),2006, s. 437–438,DOI: 10.1016/j.ygyno.2005.09.012,ISSN0090-8258,PMID: 16226797(ang.).
↑„Sandimmune ingredients”. dailymed.nlm.nih.gov. [zarchiwizowane ztego adresu (2011-02-05)].. DailyMed. dostęp przez web.archive,org 27.03.2015.
↑Kanyin E.K.E.ZhangKanyin E.K.E. i inni,Circulating Metabolites of the Human Immunodeficiency Virus Protease Inhibitor Nelfinavir in Humans: Structural Identification, Levels in Plasma, and Antiviral Activities, „Antimicrobial Agents and Chemotherapy”, 45 (4),2001, s. 1086–1093,DOI: 10.1128/aac.45.4.1086-1093.2001,ISSN0066-4804,PMID: 11257019,PMCID: PMC90428(ang.).
↑Janice M.J.M.BeitzJanice M.J.M.,Heparin-induced thrombocytopenia syndrome bullous lesions treated with trypsin-balsam of peru-castor oil ointment: a case study, „Ostomy/Wound Management”, 51 (6),2005, s. 52–54, 56–58,ISSN0889-5899,PMID: 16014993.
↑Italy, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-03] [zarchiwizowane zadresu 2007-05-28](ang.)..Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica. 2007. dostęp przez archive.org 27.03.2015.
↑„Benito’s Birthday”. Time, in partnership with CNN. 6 sierpnia 1923. dostęp 2015-03-27.
↑Bosworth, R. J. B. (2002).Mussolini. New York: Arnold/Oxford Univ. Press.ISBN 0-340-73144-3.
_collected_from_Bolarum_Bazar.jpg)
Nie mylić z:Olej rydzowy.
