Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Oklahoma

Na mapach:35,5°N 98,0°W/35,500000 -98,000000
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też:inne znaczenia.
Oklahoma
State of Oklahoma
stan
46. stan od16 listopada1907
Ilustracja
MiasteczkoPawhuska
PieczęćFlaga
PieczęćFlaga
Dewiza:Labor omnia vincit
Państwo

 Stany Zjednoczone

Stolica

Oklahoma City

KodISO 3166-2

US-OK

Gubernator

Kevin Stitt (R)

Powierzchnia

181 037 km²[1]

Populacja (2024)
• liczba ludności


4 095 393

• gęstość

23,1 os./km²

Strefa czasowa

UTC-06:00

Języki urzędowe

de iure brak
de factoangielski

Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Oklahoma (wymowa:/ˌoʊkləˈhoʊmə/) –stan w Stanach Zjednoczonych leżący w środku południowej części kraju. Graniczy od północy ze stanamiKansas iKolorado, od wschodu ze stanamiMissouri iArkansas, od południa zTeksasem, od zachodu zNowym Meksykiem.

Na terenie stanu dominują rozległe,równinne wyżyny. Równina wznosi się w kierunku zachodnim. Na wschodzie występują niewysokie pasma górskie, znane jakoKraina Ozark, z wyodrębnionym klimatem, także kulturowym.

Oklahoma zajmuje wysokie miejsce w kraju pod względem wartości produkcjipaliw kopalnych, które obejmująropę naftową igaz ziemny[2].

Symbole stanu

[edytuj |edytuj kod]
  • Dewiza:Labor Omnia Vincit (w tłumaczeniu z łaciny: Praca wszystko zwycięża)
  • Przydomek:Sooner State
  • Znaczenie przydomka: od wyścigu do działek przez tzw.Sooners
  • Znaczenie nazwy „Oklahoma”: stan czerwonych ludzi (z języka Czoktawów)
  • Symbole:jemioła,judaszowiec,muchołówka

Historia

[edytuj |edytuj kod]
  • połowa XVI wieku – odkrycie obszaru dzisiejszego stanu przez Hiszpanów.
  • 1682 – terytorium wchodziło w składfrancuskiej Luizjany.
  • 1803 – zakup Luizjany od Francji.
  • 1819 – władze federalne przeznaczały terytorium dzisiejszego stanu dla tak zwanych pięciu cywilizowanych plemion indiańskich z terenów wschodnich (Czirokezi,Czoktawowie,Czikasawowie,Seminole,Krikowie).
  • 1837 – proklamowanieTerytorium Indiańskiego.
  • 1830-1842 – przesiedlanie kolejnych plemion Indian na Terytorium Oklahomy.
  • 23 marca 1889 – prezydentBenjamin Harrison ogłosił, że za 30 dni w południe większa część Terytorium Indiańskiego zostanie otwarta dla białych.
  • 22 kwietnia 1889, godzina 12.00 – nowi osadnicy przekroczyli granicę Terytorium (tzw. "wyścig po ziemię").
  • 1901 – odkrycie pola naftowegoRed Fork Field wyniosło Tulsę do rangi „światowej stolicy ropy naftowej”.
  • 16 listopada 1907 – Oklahoma została przyjęta do Unii jako 46. stan.
  • lata 30. XX wieku – susza. W jej wyniku, oraz z powodu kryzysu gospodarczego, wielu rolników opuściło stan.
  • 19 kwietnia 1995 – największy zamach terrorystyczny na terenie Stanów Zjednoczonych przedatakiem na Nowy Jork i Waszyngton w dniu 11 września 2001 rokuzamach terrorystyczny w Oklahoma City

Polityka

[edytuj |edytuj kod]

Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowaLegislatura Oklahomy, składająca się z liczącego 48 członkówSenatu orazIzby Reprezentantów, w której zasiada 101 deputowanych. Głównym organemwładzy wykonawczej jest pochodzący zwyborów bezpośrednich gubernator, któremu podlegają urzędnicy i instytucje niższego szczebla[3].

Stan jest skrajniekonserwatywny. To jedyny stan, w którymBarack Obama nie wygrał w ani jednym hrabstwie w żadnym ze swoich wyścigów prezydenckich, podczas gdyDonald Trump wygrał we wszystkich hrabstwach w obu swoich startach[4].

Geografia

[edytuj |edytuj kod]

Większość Oklahomy obejmują otwarte równiny i niskie wzgórzaprerii (Wielkie Równiny). Wiele rzek, które przepływają przez Oklahomę, zostało spiętrzonych w celu utworzenia jezior, a stan ma więcejsztucznych jezior niż jakikolwiek inny stan w kraju[5]. Duże obszary leśne, takie jak góryOuachita, są typowe dla wschodniej części stanu.

  • Klimat: podzwrotnikowy, suma opadów zmniejsza się w kierunku zachodnim. Oklahoma znajduje się w pasieAlei Tornad[6]. Występują tutaj długie, gorące lata i krótsze zimy, które są mniej surowe niż te w stanach na północy[5].
  • Główne rzeki:Arkansas,Canadian River,Red River
  • Najwyższy szczyt:Black Mesa (1516 m n.p.m.)
  • Liczba hrabstw: 77 (lista)
  • Największe hrabstwo:Oklahoma
  • Liczba parków stanowych: 51

 

Miasta

[edytuj |edytuj kod]
Największe miasta w stanie Oklahoma, powyżej 40 000 mieszkańców (2021)[7]

Na terenie stanu Oklahoma znajduje się 589 miast (city lubtown), w tym 4 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, 45 powyżej 10 000 mieszkańców, a 209 powyżej 1000 mieszkańców (2021 r.)[7].

Obszar metropolitalny Oklahoma City obejmuje 1,5 mln mieszkańców[8].

Lista miejscowości zamieszkanych przez 5000 lub więcej osób (2021 r.)[7]:

Demografia

[edytuj |edytuj kod]
Gęstość zaludnienia Oklahomy

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Oklahoma liczy 3 959 353 mieszkańców, co oznacza wzrost o 208 002 (5,5%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010[9]. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,5% populacji, 24,1% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,1% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,5% ludności stanu stanowią kobiety[10].

Pandemia COVID-19

[edytuj |edytuj kod]

Populacja Oklahomy wzrosła o 0,85% w 2023 r., co jest najszybszym tempem od 2013 r. Nastąpiło to po dwóch kolejnych latach wzrostu o 0,7% w 2021 i 2022 r. Wzrost populacji napędzony został przez zwiększoną migrację krajową, spowodowaną przezpandemię COVID-19. Obszary metropolitalneOklahoma City iTulsy odnotowały największy wzrost populacji. Osoby przeprowadzające się do Oklahomy w zdecydowanej większości pochodziły ze stanów na zachód od Oklahomy (głównie zKalifornii, gdzie obostrzenia były największe)[11][12]. Przepisy Oklahomy należały do najłagodniejszych w kraju, bez stanowego wymogu noszenia masek. Jako jedyny stan nie zamykał restauracji[13].

Język

[edytuj |edytuj kod]

W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami były[14]:

Rasy i pochodzenie

[edytuj |edytuj kod]

Według danych pięcioletnich z 2023 roku, 66,8% mieszkańców stanowi ludność biała (62,8% nie liczącLatynosów), 12,8% było rasy mieszanej, 7,4% tordzenna ludność Ameryki, 7,1% czarni Amerykanie lubAfroamerykanie, 2,3%Azjaci i 0,19% toHawajczycy i mieszkańcy innych wyspPacyfiku. Latynosi stanowią 12,3% ludności stanu[15].

Do największych grup należą osoby pochodzenianiemieckiego (12,1%),angielskiego (10,6%),irlandzkiego (9,7%),meksykańskiego (9,5%), „amerykańskiego” (6,4%) i afroamerykańskiego. Do innych większych grup należą osoby pochodzeniaszkockiego lub szkocko–irlandzkiego (113,4 tys.), nieokreślonego europejskiego (74,6 tys.),włoskiego (66,9 tys.),francuskiego (65,7 tys.),norweskiego lubszwedzkiego (47,2 tys.) iholenderskiego (38,5 tys.). LiczbęPolaków oszacowano na 29,8 tys. (0,75%)[15].

Oklahoma posiada jeden z najwyższych odsetków populacji Indian w USA. Wśród nich dominująCzirokezi (116,5 tys.),Czoktawowie (48,7 tys.) iKrikowie (26,8 tys.)[15].

Religia

[edytuj |edytuj kod]
Kaplica baptystyczna na kampusie uniwersytetuOklahoma Baptist University

Struktura religijna w 2014 roku[16]:

Wśród większości protestanckiej historycznie przeważalipołudniowi baptyści izjednoczeni metodyści, a polityczny i kulturowy konserwatyzm, który jest wynikiem ich obecności, włącza Oklahomę do tzw.pasa biblijnego. Fundamentalizm tych grup był główną przyczyną utrzymywania przez Oklahomę zakazu sprzedaży alkoholu aż do 1959 roku[18].

W latach 2010-2020 największy wzrost członkostwa odnotowały: bezdenominacyjne zbory (+294 tys.),Kościół katolicki (+95,4 tys.),Kościół Boży (Anderson) (+24,1 tys.),Zbory Boże (+18,8 tys.) iNarodowa Misyjna Konwencja Baptystyczna Ameryki (+16,4 tys.)[19].

Gospodarka

[edytuj |edytuj kod]
Platforma wiertnicza wOklahoma City.
Wędkowanie przy zaporzeEufaula naCanadian River.

Głównymi pracodawcami w Oklahomie są usługi, następnie handel hurtowy i detaliczny, produkcja, finanse, ubezpieczenia i nieruchomości, transport i usługi komunalne, budownictwo i górnictwo[18]. Gospodarka stanu napędzana wzrostem przemysłu wydobywczego, branży sztuki i rozrywki, oraz ogromnym wzrostem populacji, należy do najszybciej rozwijających się w kraju[20].

Energia i przemysł

[edytuj |edytuj kod]

Oklahoma należy do piątki stanów USA o największej produkcjiropy naftowej igazu ziemnego. Chociaż pola naftowe przeważają we wschodniej części stanu, a pola gazu ziemnego na zachodzie, to szyby naftowe znajdują się na obszarze całego stanu. Wschodnia Oklahoma to także region wydobywczywęgla bitumicznego[5].

Ponad połowaenergii elektrycznej w Oklahomie wytwarzana jest przez elektrownie opalane gazem, a ponad jedna trzecia przezenergię z wiatru. Stan zajmuje drugie miejsce w kraju, pod względem wytwarzania energii elektrycznej z wiatru. Z racji kilku rzek i dużych zbiorników posiada także znaczne zasobyenergii wodnej. Stan nie posiadaelektrowni jądrowych[5].

Oklahoma jest jedynym stanem w USA, który produkujejod i jednym z trzech, które produkująhel[6]. Wparku stanowym Alabaster Caverns w pobliżuFreedom znajdują się największe na świecie złożaalabastru[21].

Rolnictwo

[edytuj |edytuj kod]

Trzy czwarte powierzchni stanu zajmują pola uprawne[6]. W stanie znajduje się 86 tysięcy gospodarstw (4. miejsce w kraju) o powierzchni 35,1 mln akrów[22].

Informacje uzupełniające

[edytuj |edytuj kod]

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates. U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09]. (ang.).
  2. Oklahoma - Economy, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-02-08] (ang.).
  3. Oklahoma Government State Capital Oklahoma City Governor Mary Fallin Oklahoma State Motto [online], netstate.com [dostęp 2023-04-18] .
  4. ScottS. Ellsworth ScottS.,Where There’s a Trump Highway but Not Many Trump Flags [online], New York Times, 14 czerwca 2024 [dostęp 2024-12-19] (ang.).
  5. abcdOklahoma - State Energy Profile Analysis - U.S. Energy Information Administration (EIA) [online], eia.gov [dostęp 2019-02-01] .
  6. abcSarahS. Clarke SarahS.,10 Things to Know About Oklahoma [online], US News, 2019 [dostęp 2020-06-24] (ang.).
  7. abcCity and Town Population Totals: 2020–2021. U.S. Census Bureau. [dostęp 2023-04-26]. (ang.).
  8. JeffJ. Rohde JeffJ.,15 areas in Oklahoma City to find great investment properties [online], learn.roofstock.com [dostęp 2022-06-09] (ang.).
  9. Change in Resident Population of the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 1910 to 2020 [online], 2020 Census Apportionment Results [dostęp 2021-08-17] .
  10. U.S. Census Bureau QuickFacts: Oklahoma; United States [online], census.gov [dostęp 2021-08-17] (ang.).
  11. Population Boom: Where are Oklahoma’s newest residents living and working? [online], www.kansascityfed.org, 4 marca 2024 [dostęp 2024-12-13] (ang.).
  12. From Brain Drain to Brain Gain, Oklahoma’s Population on the Rise [online], www.kansascityfed.org, 9 stycznia 2024 [dostęp 2024-12-13] (ang.).
  13. MichaelM. Kinney MichaelM.,Oklahoma among states with fewest COVID rules [online], Southwest Ledger [dostęp 2024-12-13] (ang.).
  14. Data Center Results [online], apps.mla.org [dostęp 2019-01-31] .
  15. abc2023: ACS 5-Year Estimates Data Profiles (DP05/DP02) [online], data.census.gov [dostęp 2024-12-13] (ang.).
  16. Adults in Oklahoma. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-16].
  17. abW nawiasie zaznaczono grupy mające ponad 100 tys. członków.
  18. abOklahoma, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-02-08] (ang.).
  19. Congregational Membership Reports | US Religion [online], www.thearda.com [dostęp 2024-12-13] .
  20. Oklahoma Dept. Of Commerce Says State Is Among Fastest Growing Economies In The Nation [online], Griffin Media [dostęp 2024-12-13] (ang.).
  21. 100 amazing facts about Oklahoma [online], The Oklahoman [dostęp 2022-04-30] (ang.).
  22. Oklahoma Agriculture at a Glance [online], Oklahoma Farm Bureau Foundation for Agriculture [dostęp 2020-06-24] (ang.).
  23. RachelR. Bertone RachelR.,Oklahoma's Top 10 Agriculture Products [online], Farm Flavor, 1 lipca 2018 [dostęp 2019-02-01] (ang.).

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Podział administracyjny Stanów Zjednoczonych
Stany
Dystrykt federalny
Terytoria zależne
Nieinkorporowaneterytoria stowarzyszone
Nieinkorporowaneterytoria zorganizowane
Nieinkorporowaneterytoria niezorganizowane
Inkorporowane terytorium niezorganizowane:

Flaga Stanów Zjednoczonych

Hrabstwa stanu Oklahoma

Flag of Oklahoma

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oklahoma&oldid=78326964
Kategorie:
Ukryte kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp