Ośrodek Zapasowy Wołyńskiej Brygady Kawalerii (OZ Wołyńskiej BK) –oddziałkawaleriiWojska Polskiego.

Ośrodek Zapasowy Wołyńskiej Brygady Kawalerii nie istniał worganizacji pokojowej Wojska Polskiego. ByłJednostką mobilizowaną zgodnie zplanem mobilizacyjnym „W”, w I rzucie mobilizacji powszechnej przez2 pułk strzelców konnych w Hrubieszowie. W niektórych publikacjach używano też nazwy Ośrodek Zapasowy Kawalerii „Hrubieszów”^[1].

Mobilizację Ośrodka Zapasowego Wołyńskiej Brygady Kawalerii rozpoczęto z chwilą ogłoszenia mobilizacji powszechnej 31 sierpnia 1939 w Hrubieszowie w koszarach 2 pułku strzelców konnych.

 Osobny artykuł:Koszary w Hrubieszowie.

Ośrodek miał być formowany według organizacji wojennej L.3027/mob.org., ukompletowany zgodnie z zestawieniem specjalności L.3027/mob.AR oraz uzbrojony i wyposażony zgodnie z wojennymi należnościami materiałowymi L.3027/mob.mat.^[2]. W skład ośrodka miały wejść Oddziały Zbierania Nadwyżek 2 pułku strzelców konnych,19 pułku ułanów i21 pułku ułanów oraz dywizjon szkolny kawalerii KOP „Niewirków”, zmobilizowane w swoich macierzystych garnizonach po wyjeździe pułków Wołyńskiej Brygady Kawalerii na zachodnią granicę do składuArmii „Łódź”. Ośrodek miał za zadanie uzupełniać składy osobowe 19 puł., 21 puł., 2 psk oraz wszystkich pododdziałów kawalerii ze składu Wołyńskiej BK: 4 szwadronu kolarzy, 4 szwadronu łączności i8 szwadronu pionierów. Dodatkowo miał zadanie formować uzupełnienia dla szwadronów kawalerii dywizyjnej nr 13, 27 i 3 i szwadronów kawalerii KOP ze środkowo wschodniej części kraju. Stanowił też bazę mobilizacyjną dla szwadronu „krakusów” Rejonu PW Konnego Hrubieszów^[3][a][b].

Od chwili wejścia w życie mobilizacji powszechnej 31 sierpnia 1939, do siedziby ośrodka w koszarach 2 psk w Hrubieszowie przybywali mający karty mobilizacyjne oficerowie, podchorążowie, podoficerowie i szeregowi rezerwy. Wieczorem 1 września przybył przewidziany na dowódcę OZ Wołyńskiej BK ppłk Kazimierz Halicki i na bazie kadry 2 psk pozostałej w garnizonie rozpoczął mobilizację ośrodka.

Planowany skład ośrodka:

• dowództwo,
• szwadron gospodarczy,
• 4 szwadrony liniowe,
• szwadron km,
• pluton pionierów,
• pluton łączności,
• pluton kolarzy^[1].

Dowództwo Ośrodka Zapasowego Wołyńskiej Brygady Kawalerii:

• dowódca - ppłkKazimierz Halicki
• zastępca dowódcy - mjr Wacław Szepietowski
• kwatermistrz - rtm. Michał Radzimiński^[4],
• oficer materiałowy - rtm. Piotr Wielgosz,
• oficer gospodarczy - kpt. int. Jan Antoni Łyzoń^[5].

W okresie od 31 sierpnia do 7 września, w skład ośrodka ze zmobilizowanych żołnierzy 2 psk weszło z oddziału nadwyżek ponad 500 szeregowych i ok. 700 koni. Ze szwadronu zapasowego 2 psk ok. 100 strzelców i 150 koni. Z oddziałów nadwyżek 19 i 21 puł. dotarło do ośrodka łącznie 24 oficerów, 950 szeregowych uzbrojonych i umundurowanych i 320 koni. Tylko ze szwadronu zapasowego 21 puł. przybyło 600 umundurowanych i uzbrojonych ułanów i 200 koni pod dowództwem mjr. Eugeniusza Wiszniowskiego^[6]. Do ośrodka dołączono również szwadrony marszowe 2 psk, 19 i 21 puł., a ponadto uzupełnienia marszowe szwadronu kolarzy nr 4, plutonu km i nadwyżki dwóch szwadronów kawalerii dywizyjnej nr 13 i nr 27^[c] oraz szwadronu pionierów nr 8 (po plutonie) wyposażone i uzbrojone^[8]. W dyspozycji dowódcy ośrodka pozostawały dwie kolumny taborowe. Do chwili pobytu ośrodka w Hrubieszowie w dalszym ciągu napływali rezerwiści łącznie przybyło 70 oficerów, 70 podchorążych i do 1500 szeregowych. W koszarach 2 psk z magazynów pozyskano 2 ckm wz. 08 i 1 ckm wz. 30, 3 rkm i 20 kbk nowe. Ponadto 900 kbk użytku bieżącego, 500 szabel i 100 lanc oraz sprzęt ćwiczebnego plutonu łączności. Wydano amunicję 2000 szt. na każdy ckm i rkm i 200 szt. na każdy kbk. Szwadrony marszowe posiadały nowe umundurowanie i wyposażenie. Dla nadwyżek mobilizacyjnych i napływających rezerwistów, wydano z magazynów 2000 szt. umundurowania sukiennego z użytku bieżącego, 2000 szt. płaszczy z użytku bieżącego i 1000 szt. umundurowania drelichowego z użytku bieżącego. Dodatkowo było 700 szt. rzędów końskich różnych wzorów i ok. 200 szt. niekompletnych. Z kompletnymi ambulansami medycznym i weterynaryjnym i 6 kuchniami polowymi w złym stanie technicznym. Z 19 puł. przybyło (szwadron zapasowy i nadwyżki mobilizacyjne) 10 oficerów i 600 szeregowych uzbrojonych i wyposażonych z 200 końmi. z 21 puł. (szwadron zapasowy i nadwyżki mob.) 14 oficerów i 350 szeregowych oraz 120 koni. Z 8 szwadronu pionierów 1 oficer, 40 szeregowych uzbrojonych, wyposażonych i ze sprzętem ćwiczebnym szwadronu. Dodatkowo z każdym z pułków przybył samochód ciężarowym w dobrym stanie. Z Rejonu Przysposobienia Wojskowego Krakusów, sformowano szwadron kawalerii rtm. Tomasza Wdziękońskiego, który wszedł w skład OZ Wołyńskiej BK. Po 5 września ze składów OK II pobrano brakujące uzbrojenie i amunicję. Ze względu na brak siodeł do 10 września zarekwirowano w Hrubieszowie i okolicy 350 rowerów dla dwóch szwadronów i plutonu łączności. Sformowane pododdziały ze względu na bombardowania rozśrodkowano do pobliskich wsi^[9].

Ogółem do 10 września sformowano więcej szwadronów niż przewidywał ramowy etat OZKaw. 10 września o godz. 18.00 ppłk Kazimierz Halicki został podporządkowany dowódcyGrupy „Włodzimierz” gen. bryg.Kazimierzowi Sawickiemu, który postawił dowódcy OZ Wołyńskiej BK zadanie obrony Sokala, poprzez zamknięcie dróg Sokal-Poryck i Horochów-Łuck grupą bojową „Sokal”. Ponadto oddziałem wydzielonym miał zamknąć przeprawę promową na Bugu w Kryłowie. W tym celu dokonał reorganizacji swojego ośrodka. Wydzielił z niego w pełni uzbrojone i wyposażone w miarę możliwościZgrupowanie Kawalerii ppłk. Kazimierza Halickiego pod swoim dowództwem. Pozostałych żołnierzy z niewielką ilością uzbrojenia i bez wyposażenia bojowego wydzielono, funkcjonowali on dalej jako Ośrodek Zapasowy Wołyńskiej Brygady Kawalerii i odesłano ich pod dowództwem mjr.Edwarda Daniłło-Gąsiewicza z 19 puł. do Białokrynicy koło Krzemieńca. Po przybyciu na miejsce około 14-15 września OZ Kaw. został zakwaterowany w koszarach12 pułku ułanów. Dalsze jego losy po 17 września są nieznane^[10]. Major Daniłło-Gąsiewicz dostał się do sowieckiej niewoli i między 4 a 7 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu^[11].

• Убиты в Катыни. Книга Памяти польских военнопленных - узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года. Лариса Еремина (red.). Москва: Общество «Мемориал» – Издательство «Звенья», 2015.ISBN 978-5-78700-123-5.
• Kazimierz Józef Skrzesiński: Żelazna Brygada. Wołyńska Brygada Kawalerii. Grajewo: Eko-Dom sp.z.o.o.w Grajewie, 2012.ISBN 978-83-932030-1-7.
• Leonid Bujan: 2 Pułk Strzelców Konnych Ziemi Hrubieszowskiej. Warszawa: Wydawnictwo Comandor, 2000.ISBN 8388329112X.
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010.ISBN 978-83-86100-83-5.
• Jerzy S. Wojciechowski: 2 Pułk Strzelców Konnych. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 107. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998.ISBN 83-87103-53-5.
• Jerzy Wojciechowski: 19 Pułk Ułanów Wołyńskich im. gen. Edmunda Różyckiego. Zarys historii wojennej polskich pułków w kampanii wrześniowej. Zeszyt 190. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2011.ISBN 978-83-62046-28-7.

• Ośrodki zapasowe kawalerii Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej
• Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Hrubieszowie
• Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1939
• Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939

• Artykuły z nieprawidłowymi numerami ISBN