Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Nicolas de Condorcet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Nicolas de Condorcet
Jean Antoine Nicolas Caritat markiz de Condorcet
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

17 września1743
Ribemont

Data i miejsce śmierci

29 marca1794
Bourg-la-Reine

Miejsce spoczynku

Panteon w Paryżu

Zawód, zajęcie

abolicjonista,feminista,ekonomista,filozof,polityk

Narodowość

francuska

podpis
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Jean Antoine Nicolas Caritat markiz de Condorcet (ur.17 września1743 wRibemont, zm.29 marca1794 wBourg-la-Reine) –francuski filozof-racjonalista,matematyk,ekonomista ipolityk. Jako jeden z pierwszych w historii głosiłliberalizm w ekonomii, powszechną i bezpłatną edukację,konstytucjonalizm,równouprawnienie kobiet i ludzi wszystkichras.

Życiorys

[edytuj |edytuj kod]

Urodzony w rodziniearystokratycznej, wcześnie stracił ojca, wychowywała go matka – pobożnakatoliczka. Uczył się w KolegiumJezuickim wReims iParyżu, gdzie wyróżniał się zdolnościami matematycznymi. Jego nauczycielem był słynnyJean Le Rond d’Alembert.

W1765 opublikował pierwsze dzieło matematyczneEssai sur le calcul intégral, które przyniosło mu sławę.25 lutego1769 przyjęto go doAkademii Francuskiej. Wydane w1772 kolejne dzieło orachunku całkowym okazało się przełomem w matematyce. Zaprzyjaźnił się ze znanym ekonomistąJakiem Turgotem, współpracował też z uczonymi:Leonhardem Eulerem iBenjaminem Franklinem, był członkiem wielu akademii i towarzystw naukowych.

Zwolennik szkolnictwa powszechnego. Warunkiemsine qua non realnego upowszechnienia nauki według Condorceta była bezpłatność szkoły[1].

Od1774 poświęcił się karierze politycznej (jako Generalny Inspektor Finansów) oraz filozofii. Szczególnie zajmował się kwestią równouprawnienia kobiet i czarnoskórychniewolników, głosząc koniecznośćabolicji. Od1780 był przewodniczącym Towarzystwa Przyjaciół Czarnych. Propagował osiągnięciaStanów Zjednoczonych w dziedziniepraw obywatelskich i domagał się wprowadzenia ich we Francji. Był pionierem zastosowania matematyki wnaukach społecznych, przy opracowaniu metod liczenia głosów w wyborach. Był stronnikiemWoltera.

Od1789 wziął czynny udział wrewolucji francuskiej, będąc posłem i sekretarzemKonstytuanty jako umiarkowanyżyrondysta. Popierał powstaniemonarchii konstytucyjnej. Domagał się przyznania kobietom czynnego prawa wyborczego (z tego względu uznawany jest za pionierafeminizmu pierwszej fali). Był także przeciwnikiemkary śmierci.

Po1793 odsunięty od udziału w polityce wraz z innymi żyrondystami. Z powodu krytyki radykalnych rewolucjonistów-republikanów został uznany za „zdrajcę narodu” i zaczął ukrywać się w Paryżu, w obawie przed aresztowaniem. W ukryciu napisał swoje najważniejsze dzieło:Esquisse d'un tableau historique des progrès de l'esprit humain (opublikowane w1795), które przedstawiało historyczny i społecznyrozwój ludzkości. Zdaniem Condorceta postęp w nauce wiąże się z rozwojem praw i instytucji demokratycznych.

27 marca1794 podczas próby ucieczki z Paryża został zatrzymany i uwięziony w Bourg-la-Reine, gdzie 2 dni później znaleziono go martwego w celi. Okoliczności tej śmierci do dziś są niejasne, być może rewolucjoniści zamordowali go obawiając się jego publicznej egzekucji (ze względu na sympatię, jaką darzył go lud).

W1989 został uroczyście pochowany wparyskim Panteonie z okazji 200-lecia rewolucji francuskiej.

Najważniejsze dzieła

[edytuj |edytuj kod]
Esquisse d'un tableau historique des progres de l'esprit humain, 1795
  • Essay on the Application of Analysis to the Probability of Majority Decisions (1785)
  • Vie de Voltaire (Życie Woltera) (1789)
  • De l'admission des femmes au droit de cité (O nadaniu kobietom praw obywatelskich) (1790)
  • Esquisse d'un tableau historique des progrès de l'esprit humain (Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje) (opublikowany w1795)

Zobacz też

[edytuj |edytuj kod]

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. P. Bała, Konstytucyjne prawo do nauki a polski system oświaty, Warszawa 2009, s. 44.

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Polskojęzyczne
Anglojęzyczne
Identyfikatory zewnętrzne:
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicolas_de_Condorcet&oldid=78169796
Kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp