Nicea leży u podnóżaAlp Nadmorskich, nadMorzem Śródziemnym, naLazurowym Wybrzeżu. Pod powierzchnią miasta, wzdłuż Promenady Paillon, przepływa rzekaPaillon. Wzdłuż wybrzeża ciągnie sięPromenada Anglików o długości 7 km. W mieście funkcjonują porty morskie: handlowy, pasażerski i rybacki oraz międzynarodowyport lotniczy Nicea-Lazurowe Wybrzeże (trzeci pod względem liczby pasażerów we Francji). Jest drugim co do wielkości francuskim miastem nad Morzem Śródziemnym.
Rozwinięte usługi; przemysł głównie maszynowy, elektrotechniczny i spożywczy (olejarski). Miasto posiada połączenie magistralną liniąkolejową iautostradą zParyżem. W okolicy Nicei rozwinięta uprawa drzewcytrusowych,oliwek,winorośli ikwiatów (plantacjegoździków,róż,mimozy). Znajdują się tuuniwersytet, liczne instytuty naukowo-badawcze, opera oraz muzea.
Kolonia grecka Nikaia została założona ok. 300 p.n.e. przez Fokijczyków zFokai. W czasachrzymskich Nicea była ważnym portem. Od III w. była siedzibą biskupstwa. Od V w. częste najazdyGermanów iSaracenów. Wśredniowieczu, zagrożona przezGenuę, broniła swojej niezależności w sojuszu zPizą. W XIII-XIV w. kilkakrotnie pod władzą hrabiówProwansji. W 1388 roku poddała się książętomSabaudii (Hrabstwo Sabaudii), którzy przyczynili się do rozwoju miasta. Od tego czasu miasto w większości dzieliło swoją historię zKsięstwem Sabaudii-Piemontu ze stolicą w Turynie. Podczas wojenFranciszka I z cesarzemKarolem V w 1543 roku Nicea została złupiona po oblężeniu przez połączone wojska francusko-tureckie (Oblężenie Nicei (1543)).
W 1660 roku opanowana przez francuski ród książęcyGwizjuszy. W 1626 roku otwarcie portu i liberalizacja zasad handlowych doprowadziły do rozwoju miasta. W 1691 roku opanowana przez marszałkaNicolasa Cantinat, jednak księstwo Sabaudii odzyskało Niceę w 1696 roku. Ponownie wojska francuskie obległy miasto w 1705 roku podczas kampaniiLudwika XIV przeciwkoWiktorowi Amadeuszowi II w trakciewojny o sukcesję hiszpańską. W trakcie trwającego 54 dni bombardowania doszczętnie zniszczono zamek w Nicei. W 1713 roku na mocyPokoju w Utrechcie Nicea pozostała przy Księstwie Sabaudii, które od roku 1720, po objęciuSardynii, zaczęto nazywaćKrólestwem Sardynii.
PoUkładzie z Plombières w 1858, a potemTraktacie w Zurichu i Traktacie w Turynie odstąpiona Francji przezKrólestwo Sardynii w 1860 roku w zamian za pomoc w zdobyciu Lombardii w czasie wojny z Austrią izjednoczeniu Włoch. W czasieII wojny światowej 11 listopada 1942, w reakcji na podjętą przez aliantówoperację „Torch”, wojska niemieckie zajęły większość Francji Vichy, a wojska włoskie (pułk kawaleriiNizza Cavalleria) wkroczyły do Nicei. Pokapitulacji Włoch 8 września 1943 miasto zostało zajęte przez siły niemieckie. 26 maja 1944lotnictwo USA zbombardowałostację św. Rocha, jednak zginęło wtedy kilkuset cywilów. 28 sierpnia 1944 w wyniku powstania oddziały ruchu oporu wyzwoliły Niceę.
Nicea leży w strefieklimatu subtropikalnego[5][6], na pograniczu subtropikalnego–wilgotnego iśródziemnomorskiego[7], ze średnią roczną temperaturą 20 °C w dzień i 13 °C w nocy[8]. Sezon letni trwa tu przez 6 miesięcy, od maja do października, w kwietniu i listopadzie także od czasu do czasu występują temperatury powyżej 20 °C w dzień. Na wybrzeżu występuje ok. 8 dni upalnych, po 3-4 dni w lipcu i sierpniu[8]. Zimy są chłodne i łagodne, ze średnią temperaturą 13 do 14 °C w dzień i 6 °C w nocy, od grudnia do lutego. Nicea ma tylko nieco ponad 62 dni deszczowe rocznie przy opadach ≥1mm[8], 92 dni deszczowe rocznie przy opadach ≥0,1mm[9], ze średnią kilka dni deszczowych w miesiącu.
Nicea jest drugim co do wielkości rynkiem we Francji. Inwestorzy mogą korzystać z pomocy Côte d’Azur Economic Development Agency Team. W Nicei znajduje sięcentrum konferencyjne: The Palais des Congrès Acropolis. W mieście znajduje się również wiele centrów biznesowych: l’Arenas, Nice the Plain, Nice Méridia, Saint Isidore i Northern Forum. Znajduje się tu także kilka centrów handlowych jak Nicetoile, Nice TNL, Nice Lingostière, Northern Forum, St-Isidore, The Trinity i Cap3000 w Saint-Laurent-du-Var.
Port w Nicei jest również znany pod nazwą „Lympia”. Jako najbliższy punkt z kontynentalnej Francji doKorsyki, posiada rozwinięte połączenia promami szybkiej prędkości. Promy te znane są pod nazwą NGV(navires à grande vitesse).
Główną stacją kolejową Nicei jestGare de Nice-Ville. Szybkobieżny Pociąg TGV przebywa odcinek z Paryża do Nicei w zaledwie 6 godzin, natomiast podróż do Marsylii można pokonać w 2,5 godziny. Nicea ma również bezpośrednie połączenia międzynarodowe do Włoch i Szwajcarii, a w 2010 we współpracy z kolejami rosyjskimi uruchomiono kursujący raz w tygodniu bezpośredni pociąg relacji Nicea – Moskwa przez Monte Carlo, Mediolan, Innsbruck, Katowice, Warszawę, Mińsk[11].Pociąg Nicea-Moskwa przez Warszawę to najdłuższe połączenie w Europie – trasa liczy ponad 3200 km. Oferta jest raczej przeznaczona dla zamożnych fanów kolei, ponieważ bilet z Warszawy jest zdecydowanie droższy od autokaru czy kupionego z wyprzedzeniem biletu (nie tylko tanich) linii lotniczych[12].
Drogi
Przez aglomerację nicejską przebiegająautostrada A8[13] i droga krajowa nr 7 łącząc Marsylię z Włochami.
Promenada AnglikówHôtel MassénaSzpital dziecięcyFondation Lenval przy promenadziePlac Masséna
Jest to znany ośrodek turystyczny, kąpielisko morskie,uzdrowisko, ośrodek sportu i rozrywki (kasyna gry, coroczny karnawał, regaty, tereny hippiczne). Nicea jest drugą co do ilości miejsc noclegowych i drugą najczęściej odwiedzaną przez turystów miejscowością we Francji. Pierwszą jest stolica kraju –Paryż. W Nicei, w przeciwieństwie np. do Saint-Tropez znajduje się sporo schronisk – hosteli[15].
W 2017 roku Nicea była 93. najczęściej odwiedzanym miastem na świecie, z liczbą 2,1 miliona turystów w ciągu roku[16].
Kuchnia nicejska jest szczególnie bliska kuchni prowansalskiej, jak również tej zLigurii czyPiemontu. Oprócz regionalnych składników, takich jakoliwa,sardele, warzywa iowoce morza, można spotkać również składniki przywiezione z dalszych części świata. Różnorodność ta spowodowana jest obecnością portu który pozwalał na wymianę towarów, w tym też składników kulinarnych. Nicea posiada kilka lokalnych potraw. Do najbardziej znanych potraw należąsocca,pissaladière czysalade niçoise[17].
Główną arterią miasta jestPromenade des Anglais (Promenada Anglików) z początku XIX wieku z ogrodemJardin Albert I. To serce Nicei, gdzie zlokalizowane jest mnóstwo kawiarni, klubów i sklepów. To jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc przez turystów przybywających do miasta.
W Nicei znajduje się 100 muzeów oraz 150 galerii. Od 2 stycznia 2015 r. praktycznie wszystkie z nich są płatne dla turystów (10 euro za pojedynczy bilet lub 20 euro za wstęp do wielu placówek w ciągu 7 dni) i bezpłatne dla mieszkańców Nicei po wyrobieniu specjalnego paszportu muzealnego[18]. Niektóre z nich to:
Muzeum Sztuk Pięknych (Musée des Beaux-Arts) z dziełami impresjonistów (Degasa,Renoira,Moneta iSisleya);
Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Sztuki Współczesnej (Musée d’Art moderne et d’Art contemporain) (praceWarhola, Lichtensteina iNolanda);
Musée Matisse (bogata kolekcja dziełMatisse’a) w Villa des Arenes;
Musée d’Archéologie;
Musée national Marc Chagall (największa w świecie kolekcja dziełM. Chagalla – ponad 400 obrazów, rysunków, szkiców, litografii, rzeźb, mozaik i witraży).
Nicea, do czasu ostatecznego włączenia w skład Francji w 1860 roku, posiadała własnątożsamość historyczną, związaną z kulturąprowansalską oraz podlegała wpływom kultury włoskiej. Językiem rdzennych jej mieszkańców jestnissarda, czyli subdialekt nicejskidialektu prowansalskiego,języka oksytańskiego, obecnie mający ograniczony zasięg w wyniku napływu Francuzów, imigrantów oraz francyzacji ludności miejscowej. Część mieszkańców kultywuje tradycję lokalną, nawiązującą do Hrabstwa Nicei. Jej badaniem i szerzeniem zajmuje się m.in. towarzystwo naukowe Acadèmia Nissarda, które założyli w 1904 roku Alexandre Baréty i Henri Sappia[19].
W Nicei działa ruch polityczny Nissa Rebela, opowiadający się za autonomiąrejonu nicejskiego (Pays niçois,Pays de Nice), czyli obszaru dawnego hrabstwa, odnowieniem tożsamości nicejskiej (w ramach Francji), legalizacją dialektu nicejskiego i nauczaniem go w szkołach, całkowicie przeciwny imigracji spoza Europy, budowie nowych meczetów oraz centralizmowi administracyjnemu i gospodarczemu Paryża i Brukseli[20]. Bardziej radykalny postulat „wygaśnięcia Traktatu Turyńskiego z 1860 roku” i niepodległości rejonu Nicei, choć w praktyce autonomii, stawia ugrupowanie Le Parti Niçois/Partit Nissart[21]. Jej przywódca i założyciel Ligi Restauracji Wolności Nicei (LRLN), historyk Alain Roullier, został zamordowany podczas wyborów municypalnych w 2014 roku.
Nicea posiada własny, nieoficjalny hymnNissa la Bella (Piękna Nicea), którego autorem jest Menica Rondelly (1854–1935), pisarz, poeta, pracownik Nicejskiego Muzeum Historii Naturalnej i założyciel Komitetu Tradycji Nicejskich w 1911 roku[22].
Od XIX wieku Nicea ze względu na dogodny klimat, była znana wśród Polaków jako dobre miejsce dla podreperowania zdrowia. Bywał tu co najmniej sześć razyZygmunt Krasiński ze swoją kochankąDelfiną Potocką, która kupiła tu Willę Rey (Villa Potocka) w dzielnicy Cimiez. W Nicei w 1846 roku urodził się syn Zygmunta Krasińskiego – Zygmunt junior. Przed 1860 rokiem przebywał w NiceiJózef Ignacy Kraszewski, który opisał swoje wrażenia wKartkach z podróży. Od lat 70. XIX wiekuWładysław Branicki był właścicielem willi Olivetto, która dzisiaj znajduje się na terenie Muzeum Chagalla. W willi tej zmarł jego brat i podróżnikAleksander Branicki. W Nicei przebywał też często książęWładysław Czartoryski. Swoje wille mieli tu także książę Józef Lubomirski z linii dubieńskiej i Liza Przezdziecka z Czarnego Ostrowia na Podolu, hr. Melchior Gurowski. W 1878 roku zmarł w Nicei największy polski bankier tamtych czasówLeopold Stanisław Kronenberg. Trzy razy w Nicei wakacje spędzałaMaria Konopnicka, a jej ostatni pobyt upamiętnia tablica pamiątkowa na domu, w którym mieszkała przy rue de France 63. W lutym 1896 rokuHenryk Sienkiewicz skończył w Nicei pisaćQuo Vadis, za którą otrzymał Nagrodę Nobla. W 1897 roku ukazała się jego nowelaNa jasnym brzegu, w której przedstawił w krzywym zwierciadle życie towarzyskie na Lazurowym Wybrzeżu. W 1902 roku w Nicei przebywałStefan Żeromski, a ponownie, razem z rodziną, w 1911 roku. Na początku XX wieku Niceę odwiedzali także pisarze:Józef Weyssenhoff,Kornel Makuszyński,Gabriela Zapolska,Adolf Dygasiński[23]. Pracownię w williStarzyński miał rzeźbiarzBolesław Starzyński. W Nicei w latach 2008–2013 mieszkałSławomir Mrożek[24].
Wielu spośród z przebywających tu Polaków zmarło w czasie kuracji w Nicei i Mentonie, stąd znaczna liczba grobów polskich w tych miejscowościach[25]. Na cmentarzu Caucade w Nicei swoje nagrobki mają polscy malarzeJuliusz Bończa-Tomaszewski (1834–1920) iJustyn Kozłowski (1832–1922), generałowie armii polskiejJuliusz Drapella (1886–1946),Jan Leopold Cehak (1880–1946),Zygmunt Piasecki (1893–1954)[26]. Na cmentarzu klasztornym Cimiez mają nagrobki Wanda z Tyszkiewiczów z Czerwonego Dworu orazMichał Wiszniewski, profesor liceum krzemienieckiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego (autor 10-tomowejHistorii literatury polskiej)[27]. Na cmentarzu Château pochowani zostali pochodzący z Warszawy przemysłowiec baron Leon Władysław de Lenval (1836–1900) i jego żona Maria Helena z Kronenbergów (1853–1896), którzy po śmierci synka założyli w Nicei w 1885 roku sanatorium dla dzieci, istniejące do dzisiaj jako szpital miejski pod nazwąl’hôpital de Lenval[28].
W Nicei działają także: stowarzyszenieAmicale des Polonais, parafia przy kościele św. Heleny, szkoła polska (2012)[25].
Nicea będzie gościćZimowe Igrzyska Olimpijskie 2030. Zostaną w niej rozegrane konkurencje lodowe, m.in. łyżwiarstwo figurowe, short track i hokej na lodzie. W Nicei ma się też odbyć ceremonia zamknięcia igrzysk[29].
↑abIwona M. Dacka-Górzyńska, Sławomir Górzyński,Polacy pochowani na cmentarzach Nicei i Mentony, wyd. DiG, Warszawa 2012,ISBN 978-83-7181-781-6, EAN: 9788371817816.
.JPG)
_(5957148887).jpg)
