Mundur wojskowy – rodzajmunduru używanego wsiłach zbrojnych danego państwa. Zazwyczaj jednolity dla całej armii, danegorodzaju sił zbrojnych lub poszczególnychrodzajów wojsk. We współczesnym znaczeniu tego słowa mundur wojskowy pojawił się na przełomie XVII i XVIII w., choć jego geneza jest znacznie starsza.
Wjęzyku polskim określeniemundur występuje od XVIII w. zapożyczone zjęzyka francuskiego –la monture lubniemieckiego –die Montur.
_to_1918._Public_domain_illustration_Larousse_du_XX%25C3%25A8me_si%25C3%25A8cle_1932.jpg)
Pierwsze elementy jednolitego ubioru wojowników można zaobserwować już w armiach starożytnegoEgiptu,Babilonu,Asyrii orazPersji, a za przykład uniformizacji z tego okresu może posłużyć ubiór perskiejGwardii Nieśmiertelnych z czasów dynastiiAchemenidów. Protoplasty munduru wojskowego można doszukiwać się także w XV-wiecznych ubiorach w barwach heraldycznych noszonych przez gwardie królewskie i książęce zachodniej Europy.[potrzebny przypis].
Powstanie właściwego munduru wojskowego związane było z tworzeniem armii stałej w miejsce wojsk formowanych doraźnie na potrzeby danej kampanii. Początkowo mundury były cywilnymi ubraniami dostosowywanymi na potrzeby armii, jednak wyróżniającymi się ściśle określoną kolorystyką i jednolitym krojem. Jednym z pierwszych przykładów jednolitego umundurowania było wprowadzenie określonej barwy munduru polskiejpiechoty wybranieckiej pod koniec XVI w. Natomiast w XVII w.Oliver Cromwell w trakcieangielskiej wojny domowej wprowadził dla swoich oddziałów jednolite czerwone kurtki z barwnymi wyłogami dla konkretnychregimentów. W tym samym wieku w królestwie francuskimmarkiz de Louvois piastujący urząd ministra wojny, przeprowadził zakrojoną na szeroką skalę reformę armii wprowadzając między innymi oficjalne mundury – odmienne dla poszczególnych rodzajów wojsk (tj. piechoty francuskiej, cudzoziemskiej oraz kawalerii). Mundur taki składał się z długiegosurduta z dużymi mankietami, spodni zapinanych pod kolanami, pończoch, trzewików, a za nakrycie głowy służył kapelusz filcowy z podwiniętym rondem[1].
Z czasem mundur wojskowy zaczął coraz bardziej odbiegać od ubioru cywilnego. W XVIII w. popularne stało się odwijanie pół surduta na boki aby pod koniec wieku zastąpić go ostatecznie kurtkami o krojufraka. Ewolucji uległy również nakrycia głowy. Filcowe kapelusze zastępowano początkowotrikornami ibikornami aż do wykształcenia się wysokichczapek grenadierskich ibermyc. Koniec XVIII i początek XIX w. przyniósł z kolei wysokieczaka, które zyskały na szerokiej popularności niemal we wszystkich armiach[1].
Od lat 30 XIX w. mundury zaczęto dostosowywać do poprawienia komfortu użytkowania. Kurtki uległy uproszczeniu, natomiast czaka pomniejszeniu. W tym okresie największy wpływ na modę odnośnie umundurowania miały Prusy i Francja. W 1843 r. armia pruska wprowadziła na wyposażenie charakterystycznepickelhauby, które przyjęły się również między innymi w Rosji, Portugalii, Szwecji i Norwegii. Z kolei wprowadzone w połowie XIX w. francuskiekepi zyskały jeszcze większą popularność rozpowszechniając się w wielu armiach na świecie[1].
Pod koniec XIX w. wraz z dynamicznym rozwojem broni palnej i zmianą taktyki walki, coraz wyraźniej zaczęła kształtować się potrzeba zastąpienia dotychczasowych kolorowych mundurów na wersje w barwach maskujących. Jako pierwsi na ten problem zareagowali Amerykanie wprowadzając w trakciewojny amerykańso-hiszpańskiej (1898) umundurowanie w kolorzekhaki. Niedługo potem w ich ślady poszli Brytyjczycy, wprowadzając analogiczną kolorystykę w 1903 r. po doświadczeniachwojny burskiej. Od tej pory umundurowanie w barwach maskujących zaczęto wprowadzać już powszechnie. W 1906 r. mundury tego typu wprowadzono w Szwecji, w 1909 r. w Turcji, w 1910 r. w Niemczech, a w 1912 r. w Austro-Węgrzech. Spośród mocarstw europejskich jedynie armia francuska nie zdecydowała się na zmianę kolorystyki przystępując doI wojny światowej z mundurami tradycyjnymi (granatowe kurtki oraz czerwone spodnie), co przełożyło się na zwiększenie strat wśród żołnierzy noszących jaskrawą, łatwą do zauważenia odzież. Jednak już w 1915 r. po negatywnych doświadczeniach początku wojny tam również wprowadzono nowoczesny typ umundurowania. I wojna światowa doprowadziła również do masowego zastąpienia płóciennych czapek w umundurowaniu polowym – stalowymihełmami zapewniającymi ochronę przed odłamkami. Nowoczesne hełmy wojskowe wprowadzono najpierw w państwachEntenty (Adrian Mle 1915 orazBrodie Mk I) a następnie wśród żołnierzypaństw centralnych (Stahlhelm)[1].
.jpg)
Wprowadzenie mundurów w barwach ochronnych spowodowało wytworzenie się podziału w umundurowaniu wojskowym. Mundury polowe (przeznaczone do ćwiczeń i walki) nastawione były przede wszystkim na wygodę, ergonomię i zapewnienie względnego maskowania. Natomiast mundury wyjściowe i galowe (przeznaczone do pełnienia służby garnizonowej i oficjalnych wystąpień) zachowały wiele tradycyjnych ozdobnych elementów mając na celu podkreślenie prezencji użytkownika. W przypadku nakryć głowy, umundurowanie polowe zdominowały hełmy oraz ewentualnie lekkie czapki z daszkiem, berety lubfurażerki. W umundurowaniu oficjalnym powszechne stały się natomiastczapki garnizonowe – zazwyczaj sztywne i z okrągłym denkiem[1].
W trakcieII wojny światowej wszystkie strony konfliktu w warunkach polowych korzystały już z nowoczesnego umundurowania polowego w barwach ochronnych oraz stalowych hełmów. Położono również większy nacisk na kolorystykę odpowiednią dla konkretnych pór roku i warunków terenowych na których toczyły się walki. Przykładowo na potrzeby walk zimowych wprowadzano mundury w barwie białej, maskującej sylwetkę żołnierza na tle śniegu. Pojawiły się także pierwsze mundury z „plamiastym” wzorem kamuflażu zapewniającym znacznie lepsze właściwości maskujące względem jednolitej barwy[1].
Współcześnie umundurowanie garnizonowe zachowało swoją tradycyjną formę nie podlegając większym zmianom. Umundurowanie polowe jest natomiast systematycznie doskonalone w celu zwiększenia wygody i ergonomii, a także pod kątem adaptowania coraz skuteczniejszych plamiastych wzorów kamuflażowych.
Współcześnie mundury dzielą się na:
Konstrukcja mundurów polowych ze względu na warunki użytkowania (ćwiczenia wojskowe lub walka) nastawiona jest przede wszystkim na wygodę użytkowania, ergonomię oraz zapewnienie walorówmaskujących. Są też zazwyczaj w znacznym stopniu zunifikowane bez względu na stopień wojskowy czy rodzaj wojsk[2][3]. Wiele armii posiada również specjalne polowemundury pustynne o odmiennym wzorze kamuflażu dedykowanym dla działań na terenachpustynnych.
Mundury wyjściowe, galowe i wieczorowe zachowały natomiast wiele tradycyjnych elementów historycznych z nastawieniem na odpowiednią prezencję noszącego. Zazwyczaj posiadają też odmienną kolorystykę dla poszczególnych rodzajów sił zbrojnych[3].
Osobny artykuł:Polski mundur wojskowy.
.jpg)
Obecnie wSiłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej występuje kilka rodzajów umundurowania, które w zależności od przeznaczenia dzieli się na:
Mundury galowe, wyjściowe i służbowe występują w barwach odpowiednich dla danego rodzaju sił zbrojnych:
Natomiast ogólnowojskowe mundury polowe wykorzystują plamiasty wzór kamuflażowywz. 93 „Pantera”.
 | Zobacz multimedia związane z tematem:Mundur wojskowy |
