Mount Everest widziany zRombok Gompa w TybecieŚciana północna – widok z drogi do bazyEverest zKala PattarEverest zKala PattarEverest iAma DablamMount Everest widziany z Międzynarodowej Stacji KosmicznejWidok na Mount Everest z Wyżyny Tybetańskiej
Jest zbudowany zgranitów,gnejsów oraz zwapieni iłupków. Tworzy potężny masyw podcięty z trzech stronlodowcami (najdłuższeKhumbu i Rongbuk – ok. 17 km). Wysokość szczytu względem podnóży góry wynosi około 3700 metrów[4]. Ściany Mount Everestu mają około 3 kilometrów wysokości (ściana Kangshung ma wysokość 3350 metrów)[5].
Przez miejscową ludność był uważany za siedzibę bogów. Po raz pierwszy zmierzony przez geodetów brytyjskich w połowie XIX wieku, po raz pierwszy zdobyty 29 maja 1953 roku[6] przezEdmunda Hillary’ego iTenzinga Norgaya[7].
Koszt pozwolenia wejścia (tzw. Permit) wynosi 11 000 USD, a cały koszt wyprawy (bez kosztów wynajęcia przewodnika) może wynieść 35 000 USD[8].
Mount Everest do roku 1865 nosił nazwęSzczyt XV, nadaną przezIndyjską Służbę Topograficzną. W roku 1865 na cześćwalijskiegogeodety ikartografa sirGeorge’a Everesta, który zainicjował prace nad mapąIndii, nadano szczytowi nazwę Mount Everest[9]. Sam zainteresowany był przeciwny takiemu rozwiązaniu, postulując przyjęcie nazwy stosowanej przez miejscową ludność; wobec rozbieżności w tym zakresie (patrz niżej) zdecydowano się jednak nazwać górę od nazwiska George’a Everesta[10]. Jakkolwiekegzonim ‘Mount Everest’ przyjął się powszechnie na świecie, jego wymowa uległa zmianie na rzecz jej uproszczenia. Nazwisko brytyjskiego geodety wymawiane jest [ˈiːvrɪst][11]. Wymowa drugiego członu nazwy góry, Mount Everest, dostosowała się dosystemu fonologicznego danego języka, w języku polskim z wymową ‘v’ jako ‘w’ i akcentem na środkowej sylabie. W języku angielskim dla nazwy szczytu przyjęta jest wymowa [ˈev.ər.ɪst] dlaangielszczyzny brytyjskiej i z krótszą głoską środkową [ˈev.ə.rɪst][12] dlaamerykańskiej[13].
Potybetańsku nosi nazwęCzomolungma (ཇོ་མོ་གླང་མ,Wylie:Jo mo glang ma,ZWPY:Qomolangma), czyliBogini Matka Śniegu lubBogini Matka Ziemia, ponepalskuSagarmatha, czyliCzoło Nieba, zaś wjęzyku chińskim 珠穆朗玛峰Zhūmùlǎngmǎ Fēng[14].
W 1849 dokonano pierwszego pomiaru przy pomocyteodolitu z odległości około 150 km od szczytu. Po dokonaniu obliczeń w 1852 stwierdzono, że Peak XV (jak wówczas określano szczyt) jest najwyższy z dotychczas zmierzonych. W 1856Królewskie Towarzystwo Geograficzne ogłosiło, że Peak XV wznosi się na wysokość 29 002stóp, czyli 8840 mn.p.m.[15]. W 1906 r. Sidney Burrard, opierając się na najnowszych informacjach dotyczących refrakcji promieni świetlnych, odchylenia pionu i kształtugeoidy, przeliczył stare pomiary i otrzymał wysokość 8882 m ponadsferoidę (8860 m n.p.m.). W 1922 r. Hunter de Graaf uzyskał wynik 8885 m nad sferoidą (8863 m n.p.m.)[16]. Wyników tych nie zgłoszono oficjalnie.
Dopiero otwarcie granic Nepalu w 1949 r. pozwoliło geodetom z Survey of India dokonać nowych pomiarów geodezyjnych z punktów położonych wyżej i znacznie bliżej szczytu[17]. W 1955 r. ustalono jego wysokość na 8848 m n.p.m. Oficjalnie w nowych atlasach jest podawana wysokość 8850 m n.p.m. ogłoszona w 1988 r., która została ustalona przez pomiar satelitarny z użyciem systemuGPS, przezBradforda Washburna, który wykorzystał do tego celu urządzenie GPS wniesione na szczyt przez amerykańską wyprawę wspinaczkową. Wynik ten jednak został zakwestionowany w 1992 r., kiedy niemiecka wyprawa wspinaczkowa umieściła na szczycie specjalny pryzmat służący do wykonania pomiaru laserowego, który dał wynik 8846 m n.p.m.[potrzebny przypis]
Pomiary dokonane przez Chińczyków w maju 2005 roku pozwoliły ustalić 9 października 2005 roku wysokość Mount Everestu na 8844,43[2] (z dokładnością do 0,21 m) mn.p.m. Wynik ten jest zdaniem Chińczyków wolny od błędu związanego z obecnością pokrywy śnieżnej na wierzchołku i dotyczy czystej skały. Chińczycy oszacowali wysokość powierzchni skały na podstawie dość kontrowersyjnego pomiaru grubości warstwy lodowej występującej na szczycie góry. Warto jednak zauważyć, że skała pod lodem ulega stopniowemu ścieraniu – stąd wysokość powierzchni skały również może się zmieniać z czasem[potrzebny przypis].
Nepalczycy nie uznawali chińskich pomiarów i ciągle podawali wartość 8848. W 2010 Chińczycy i Nepalczycy uzgodnili, że będą podawać w atlasach dwie wysokości: 8848 m n.p.m. z czapą lodową i 8844 m n.p.m. bez czapy[2].
8 grudnia 2020 r. władze obu krajów podały, iż w wyniku oficjalnych pomiarów dokonanych przez ich ekspertów wysokość szczytu została ustalona na 8848,86 m n.p.m.[18].
Termin organizacji wypraw uwarunkowany jest pogodą, na którą główny wpływ mamonsun wiejący latem znadZatoki Bengalskiej. Dlatego wyprawy na szczyt organizowane są wiosną i jesienią czyli przed i po monsunie[potrzebny przypis].
Droga pierwszych zdobywców, obecna droga normalna – wejście od strony Nepalugranią południowo-wschodnią. Baza główna znajduje się nalodowcu Khumbu na wysokości 5300–5400 m n.p.m. Następnie należy pokonaćlodospad Khumbu, Kocioł Zachodni, Żółtą Wstęgę (są to strome skały z kruchego wapienia na zachodniej ścianieLhotse na wysokości 7550–7600 m). W 2009 roku Willie Benegas i Adrian Ballinger, korzystając z wiertarki nawiercili otwory pod sześć 10 cmspitów, mocując na nich dwie linie poręczówek (jedną dla ruchu w górę, drugą dla zejścia). Następnie Żebro Genewczyków (eksponowany filar z czarnego łupka, 7800 m),Przełęcz Południową (7906 m), Balkon (8400 m), Wierzchołek Południowy (8751 m n.p.m.), Uskok Hilary’ego (8790-8800) m. Na drodze tej w roku 1998 Kazi Sherpa ustanowił rekord w szybkości wejścia z bazy głównej na szczyt, bez wspomagania tlenem z butli – 20 godzin 24 minuty[potrzebny przypis].
Jako początek długiej historii podboju Mount Everestu można przyjąć rok 1904, w którym Francis Younghusband otrzymał oddalajlamy zgodę na pierwsząbrytyjską wyprawę wHimalaje. W 1913 kapitan John B.C. Noel w przebraniumnicha buddyjskiego przemierzyłTybet, badając możliwości dotarcia pod Mount Everest. Doszedł on na odległość ok. 65 km od szczytu, został jednak zdemaskowany i musiał opuścić płaskowyż. Był jednak pierwszym Europejczykiem, który ujrzał najwyższą górę świata od północy[19].
Krótko przedI wojną światową wyprawę na Mount Everest projektował major C.G. Rawling z Survey of India. Nie był on alpinistą, jednak posiadał duże doświadczenie himalajskie zdobyte w czasie prac kartograficznych w terenie. Plany te przekreślił wybuch wojny, w czasie której poległ[19].
W 1921 wyruszyła pierwsza wyprawa brytyjska w składzie: Charles Kenneth Howard-Bury (kierownik),George Leigh Mallory, Guy Henry Bullock, Alexander Wollaston, Harold Raeburn, Alexander Mitchell Kellas (umarł podczas wyprawy naatak serca), Alexander Heron, Edward Wheeler, Henry T. Morshead. Wyprawa badała potencjalne drogi wejścia na szczyt, w jej trakcie zdobyto liczącą 6990 m n.p.m.Chang La
1922 – ruszyła druga wyprawa brytyjska w składzie:Charles Granville Bruce (kierownik),George Mallory, George I. Finch,Thomas G. Longstaff, Strutt, Crawford, H.T. Morshead, Geoffrey Bruce, J.B. Noel, Wakefield, T.M. Somervell, Morris, E.F. Norton,Tejbir Bura, Dasno oraz dziewięciu lokalnych tragarzy-pomocników. SiedmiuSzerpów zginęło wlawinie. Osiągnięto wysokość 8326 m n.p.m.
1924 – trzecia wyprawa brytyjska –Charles Granville Bruce (kierownik), Edward Felix Norton,George Mallory, H. Somervell,Noel E. Odell,Andrew Comyn Irvine, Beetham, Hazard, G. Bruce, Narbu Jishee, Lhakpa Chedi, Hingston (lekarz), J. Noel (dokumentacja). Generał Charles Bruce zachorował namalarię – kierownictwo przejął E.F. Norton. Baza w dolinie Rongbuk. W ataku szczytowym zginęli George Mallory, Andrew Irvine oraz dwajSzerpowie. Wyprawa dotarła najprawdopodobniej do wysokości około 8600 m
W maju 1999 roku amerykańskihimalaista Conrad Anker odnalazł na wysokości 8230 m n.p.m. ekwipunek i zwłokiGeorge’a Mallory’ego. Nie znaleziono stuprocentowych dowodów na potwierdzenie hipotezy, iż on i Irvine byli pierwszymi zdobywcami i zginęli przy zejściu z wierzchołka, choć są liczne przesłanki ją potwierdzające. W kieszeni George’a znaleziono okulary przeciwsłoneczne co świadczy o tym, że schodzili w nocy. Ponieważ byli ostatni raz widziani o 12:50 przez Odella, prawdopodobnie między 2 a 3 stopniem grani NE Everestu na wysokości ok. 8600 m n.p.m., możliwe jest, że weszli na szczyt około 17 i schodząc w nocy zginęli. Przy ciele Mallory’ego nie znaleziono zdjęcia jego żony, które obiecał zostawić na szczycie[20].
1933 – kolejna wyprawa brytyjska – Hugh Ruttledge (kierownik), Wyn Harris, Wager, 12 tragarzy, Norton, Frank S. Smythe, Eric E. Shipton. Osiągnięto 8572 m
1938 – wyprawa brytyjska –Harold W. Tilman (kierownik), osiągnięto wysokość 8326 m
1947 –Kanadyjczyk Earl L. Denman i dwóch Szerpów osiągnęli Chang La
1949 –Nepal otworzył granice dla zagranicznych wspinaczy
1950 – wyprawa brytyjsko-amerykańska pod kierownictwem Erica E. Shiptona pokonała Ice Fall (LodospadKhumbu)
1951 –Duńczyk Klaus Bekker-Larsen i czterech Szerpów dotarli na Chang La
1952 – wyprawa szwajcarska –Edouard Wyss-Dunant (kierownik), Raymond Lambert i SzerpaTenzing Norgay drogą od południa (z lodowca Khumbu) weszli na 8560 m
1952 – druga wyprawa szwajcarska – Gabriel Chevalley (kierownik), zginął Mingma Dorje. Osiągnięto 8100 m
7 października 2000 –Davorin Karnicar jako pierwszy człowiek zjechał z Mount Everestu na nartach (od szczytu do bazy), jednak podczas wejścia jak i zjazdu korzystał ze wspomagania tlenem z butli[22][23].
2005 – pierwsze lądowanie na wierzchołku Everestu helikopteremEurocopter AS 350 B3
2008 – na szczyt dotarłMin Bahadur Sherchan, zostając najstarszym z dotychczasowych zdobywców (wejścia dokonał w wieku 76 lat)[24].
2013 – 23 maja szczyt zdobyłYūichirō Miura, zostając najstarszym zdobywcą szczytu (w wieku 80 lat)[25]
22 września 2025 –Andrzej Bargiel jako pierwszy człowiek zjechał z Mount Everestu na nartach bez wspomagania tlenem z butli[26][27].
W latach 1953–1969 na szczycie stanęło 21 wspinaczy. W latach siedemdziesiątych – ponad osiemdziesięciu, w latach osiemdziesiątych – prawie dwustu, w ostatniej dekadzie XX wieku – niemal tysiąc[potrzebny przypis].
Według danych ze stycznia 1997 w sumie 391 ekspedycji próbowało wejścia na szczyt. 167 z nich osiągnęło wierzchołek. Sukcesem wspinaczkowym zakończyło się 56% spośród 214 ekspedycji wyruszających od strony Nepalu oraz tylko 26% spośród 176 wypraw atakujących górę od strony Tybetu. Do stycznia 1997 wierzchołek zdobyło 676 osób, w tym czasie zginęło 148 wspinaczy, w tym 50 Nepalczyków. Do końca roku 2008 około 3600 wspinaczy stanęło na szczycie, liczba ofiar sięga 210[potrzebny przypis].
Tylko 19 maja 2012 roku 234 himalaistów stanęło na szczycie Everestu. Rekord ten umieszczono wKsiędze Rekordów Guinnessa jako bezprecedensowy[8].
Obecnie każdego roku w czasie zdobywania najwyższej góry świata ginie średnio sześć osób. Według danych z początku 2024 r. od roku 1921, od kiedy prowadzone są zapisy, przy próbie wejścia na Mount Everest zginęło ponad 330 osób. Ciała ponad 200 z nich nie zostały sprowadzone celem pochówku. Najprawdopodobniej pozostaną w dotychczasowym miejscu już na zawsze[28].
Komercyjni turyści płacą obecnie nawet 50-130 tys. dol., aby zrealizować swoje marzenie wejścia na Mount Everest[28]. Ze względu na bardzo duże zainteresowanie wyprawami na szczyt, rządNepalu planuje założenie sezonowego biura z lekarzami, meteorologami i dodatkowym personelem w bazie głównej u podnóża góry[potrzebny przypis].
10 maja 1996 seria błędów kierowników dwóch komercyjnych wypraw oraz burza śnieżna spowodowały śmierć ośmiu osób (w tym obu kierowników:Rob Hall iScott Fischer)[29].
18 kwietnia 2014 lawina zabiła 16 nepalskich Szerpów przygotowujących trasę przez lodospad[31].
25 kwietnia 2015trzęsienie ziemi o sile 7,9 w skali Richtera spowodowało oberwanie sięseraka na przełęczy pomiędzyPumori iLingtren. Doprowadziło to do powstania lawiny śnieżno-lodowo-kamiennej, która zeszła na bazę główną pod Everestem zabijając 19 osób i raniąc 61. Dwa dni później kolejna lawina zabiła trzech Szerpów naprawiających drogę przez lodospad Khumbu[32].
↑Mount Everest, 1:50,000 map, 1:25,000 map, and route guide. Prepared under the direction of Bradford Washburn for theNational Geographic Society, the Boston Museum of Science, and the Swiss Foundation for Alpine Research, 1991.
