Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Mongołowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ten artykuł dotyczy ogółu ludów mongolskich. Zobacz też:inne znaczenia tego słowa.
Mongołowie
Ilustracja
Rozmieszczenie populacji Mongołów
Populacja

ponad 8,8 mln

Miejsce zamieszkania

Chiny: 6 mln[1]
Mongolia: 2,2 mln[1]

Język

mongolski,języki mongolskie
takżechiński[2],rosyjski[3][4]

Religia

buddyzm tybetański,islam

Multimedia w Wikimedia Commons

Mongołowie (mong.Mongolčuudᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ, wcyrylicyМонголчууд) –środkowoazjatyckagrupa etnograficzna zamieszkująca głównie terenyWyżyny Mongolskiej, ich ojczyzna jest obecnie podzielona międzyMongolię oraz kontrolowaną przezChińską Republikę LudowąMongolię Wewnętrzną. Posługują sięjęzykiem mongolskim i jego licznymi dialektami (zob. takżejęzyki mongolskie), tradycyjnie prowadząkoczowniczy tryb życia związany z hodowlą zwierząt (głównieChałchasi orazOjraci[1]), jednak coraz większa część populacji zaczyna przechodzić na tryb osiadły[5].

Główną religią Mongołów jestbuddyzm tybetański, niewielka część wyznajeislam. Zdecydowana większość ludów mongolskich posiada wspólną tożsamość związaną ze współdzielonymi zwyczajami oraz historią[1].

Populacja

[edytuj |edytuj kod]

Ogólną liczebność populacji Mongołów oceniono pod koniec XX wieku na 8,8 mln osób. Stanowią większość obywateliMongolii (2,2 mln) oraz około jednej-szóstej mieszkańcówMongolii Wewnętrznej (6 mln)[1]. Na terenie Chin Ludowych mongolskie enklawy występują również wSinciangu,Tybecie oraz prowincjachQinghai,Gansu,Heilongjiang,Liaoning iJilin. Niektóre grupy zamieszkują rosyjskąSyberię[5].

Mongołów można podzielić na wiele podgrup.Chałchasi stanowią ponad 80% populacji Mongolii[6]. Ojraci zasiedlają tereny wysunięte najbardziej na zachód spośród wszystkich podgrup, można wśród nich wyróżnićKałmuków, Bajatów, Oletów, Dzachaczynów oraz Mingatów – zamieszkują tereny południowo-zachodniej Rosji, zachodnich Chin i Mongolii[7]. Mongolia Wewnętrzna jest domem dla Czacharów, Uratów, Chorczinów iOrdosów. WMandżurii wyróżnić można Bargutów orazDagurów, w prowincji Gansu zamieszkująMongołowie Tu (in. Mongorowie),Dongxiang iBonan a w rosyjskiejBuriacjiBuriaci[5].Afgańscy Mongołowie nazywani są Mogołami[1].

Chałchasi

[edytuj |edytuj kod]
 Zobacz też:Chałchasi.

Jedna z grup uważanych za trzon ludów mongolskich, zwłaszcza na terenie północnej Azji. Dominują na terenie Mongolii oraz są największą grupą mongolską w Mongolii Wewnętrznej. Używany przez nich dialekt chałchaski (tzw. język chałcha-mongolski) jest często określany mianem „oryginalnego” języka mongolskiego i stanowi standard literacki oraz język urzędowy Mongolii[6][8][9].

Ojraci

[edytuj |edytuj kod]
 Zobacz też:Ojraci.

Inaczej Mongołowie Zachodni, najbardziej na zachód wysunięta grupa Mongołów, jedna z nacji wchodzących w skład „trzonu” ludów mongolskich. Do tej grupy etnicznej zaliczają się także inne podgrupy:Kałmucy (a wśród nich Derbeci, Choszuci, Sartowie, Torguci i Buzawa), Bajaci, Oleci, Dzachaczyni oraz Mingaci[10][11]. Zamieszkują głównie zachodnią Mongolię orazKotlinę Dżungarską w Sinciangu a także prowincję Qinghai. Używają dialektów zachodnich języka mongolskiego, m.in.języka ojrackiego[1][7][12]. Należący do Ojratów Derbeci zamieszkują licznie zachodnią Mongolię. Jest to jedno z trzech głównych plemion Kałmuków, jedyni, którzy zdecydowali się powrócić do swojej pierwotnej ojczyzny –Dżungarii. Ich grupy wciąż zasiedlają zachodnią Mongolię (okolice pogranicza mongolsko-rosyjskiego, ok. 66 tys. osób), Sinciang oraz Qinghai[6][11].

Kałmucy

[edytuj |edytuj kod]
Obozowisko kałmuckiego plemienia Buzawa
 Zobacz też:Kałmucy.

Zaliczani do grupy Ojratów, mieszkają głównie na terenieKałmucji w dolnym bieguWołgi, na północno-zachodnim brzeguMorza Kaspijskiego, mniejsze grupy żyją wzdłużDonu, wKirgistanie na pograniczu kirgisko-chińskim oraz na emigracji wStanach Zjednoczonych. Wśród Kałmuków wyróżnia się Derbetów, Choszutów, Torgutów, także Sartów i Buzawa. Posługują sięjęzykiem kałmuckim[10][11].

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. abcdefgmongolskie ludy, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-10-27] .
  2. DavidD. Bradley DavidD.,East and South-East Asia, [w:]Ronald E.R.E. Asher,Christopher J.Ch.J. Moseley (red.),Atlas of the World’s Languages, wyd. 2, Abingdon–New York: Routledge, 2007, s. 157–208,DOI10.4324/9781315829845,ISBN 978-0-415-31074-1,ISBN 978-1-315-82984-5,OCLC 163566751 [dostęp 2022-08-13] (ang.), patrz s. 191.
  3. Dulma Batorova: The Troubled State of the Buryat Language Today. Cultural Survival Quarterly Magazine, 2022-03. [dostęp 2022-08-13]. (ang.).
  4. Nikola Mikovic: Russian Influence in Mongolia is Declining. Global Security Review, 2019-03-02. [dostęp 2022-04-05]. (ang.).
  5. abcMongol, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-10-10] (ang.).
  6. abcMongolia Ethnic. Discover Mongolia. [dostęp 2017-11-01]. (ang.).
  7. abOjraci, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-11-01] .
  8. Chałchasi, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-11-01] .
  9. Jan-OlofJ.O. Svantesson Jan-OlofJ.O.,Khalkha, [w:]JuhaJ. Janhunen (red.),The Mongolic Languages, London–New York: Routledge, 2003, s. 154–175,DOI10.4324/9780203987919,ISBN 0-203-98791-8,ISBN 978-1-135-79690-7,OCLC 252763438 [dostęp 2025-10-28] (ang.).
  10. abKalmyk, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  11. abcKałmucy, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-11-01] .
  12. Oirat, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-11-01] (ang.).
Mniejszości narodowe w Chińskiej Republice Ludowej
  • Oficjalnie uznane mniejszości narodowe
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mongołowie&oldid=78493401
Kategorie:
Ukryta kategoria:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp