Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też:inne znaczenia tej nazwy.| miasto wgminie miejsko-wiejskiej | |||||
.jpg) Budynek Urzędu Gminy Modliborzyce | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie | 1642-1869; 2014 | ||||
| Burmistrz | Witold Wiesław Kowalik | ||||
| Powierzchnia | 7,9 km² | ||||
| Populacja (31.12.2020) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna | 15 | ||||
| Kod pocztowy | 23-310 | ||||
| Tablice rejestracyjne | LJA | ||||
Położenie na mapie gminy Modliborzyce  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa lubelskiego  | |||||
Położenie na mapie powiatu janowskiego  | |||||
 50°45′15″N 22°19′46″E/50,754167 22,329444[2] | |||||
| TERC (TERYT) | 0605064 | ||||
| SIMC | 0799760 | ||||
| |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
.jpg)
.jpg)
Modliborzyce –miasto wwojewództwie lubelskim, wpowiecie janowskim, położone naRówninie Biłgorajskiej.
Miejscowość ta od 1631 do 1869 roku posiadałaprawa miejskie.W latach 1975–1998 administracyjnie należała dowojewództwa tarnobrzeskiego. Od 1 stycznia 2014 ponownie jest miastem.
Miejscowa ludnośćwyznania katolickiego przynależy doParafii św. Stanisława w Modliborzycach[3].
Miasto jest siedzibąmiejsko-wiejskiej gminy Modliborzyce. Według danychGUS z 31 grudnia 2020 r. Modliborzyce liczyły 1459 mieszkańców[1].
Nazwa miejscowości wywodzi się bezpośrednio od istniejących jużModliborzyc[4] wpowiecie opatowskim ipośrednio od staropolskiego dwuczłonowego imienia Modlibor[potrzebny przypis]. Pierwszy człon imienia Modlibor występuje wformie czasownikowejmodli- (modlić, prosić), natomiast drugi człon jest rzeczownikowybor(walka) oraz przez dodanie przyrostka ice[5]. W źródłach historycznych z 1676 roku odnotowano zapisModliborzyce parochia, oppidum, czyli w postaci geograficzno-ortograficznej dzisiejszej.
Historycznie położone są wMałopolsce (początkowo wziemi sandomierskiej, a następnie wziemi lubelskiej).
Modliborzyce położone są na pograniczu trzech regionów geograficznych:Wyżyny Lubelskiej,Kotliny Sandomierskiej iRoztocza. Jej południowa część wchodzi w skład parku krajobrazowegoLasy Janowskie, zaś północna znajduje się w granicach Roztoczańskiegoobszaru chronionego krajobrazu. Charakterystyczne dla tych terenów jest występowanie długich, suchych dolin rozdzielających wzgórza, licznych wąwozów i jarów.
Dzieje Modliborzyc rozpoczynają się 27 lutego 1631 roku. Wtedy to Stanisław Wioteski stolnik bełski herbuRola uzyskał od królaZygmunta III Wazy przywilej założenia miasta na gruntach istniejącej już wcześniej wsiSłupie. 1 maja 1642 roku zakończono proces lokalizacji wydaniem przez Wioteskiego przywileju miasta Modliborzyce. W latach 1644–1664 w miejscowości trwała budowakościoła pw. św.Stanisława Biskupa i Męczennika. Po Wioteskich właścicielem miasto został Mikołaj Słoniewski. W kolejnych latach na terenie Modliborzyc zaczęła rosnąć liczba ludności pochodzenia żydowskiego. Skutkiem tego była budowasynagogi przed rokiem 1690. Przemarsz jedenastu chorągwi wojska w 1697 roku poczynił duże szkody w mieście. Następnie w 1706 roku w Modliborzycach stacjonowały oddziały rosyjskie, które także negatywnie wpłynęły na miasto.
W XVII wieku miejscowość kilkakrotnie zmieniała właścicieli. Pierwszym z nich była rodzina Nahoreckich. NastępnieSamuel Nahorecki podzielił Modliborzyce pomiędzy swoje córki Teofilę i Teresę. Poprzez śluby, następnymi współwłaścicielami miasta zostali: Wojciech Wiercieński (drugi mąż Teofili), oraz Antoni Doliński (trzeci mąż Teresy). Z czasem pomiędzy rodzinami wybuchł spór i po wielu procesach sądowych jedynymi właścicielami miasta zostali Dolińscy. Ponieważ Antoni Doliński nie posiadał syna, w 1811 roku dziedzicem Modliborzyc został jego bratanek Feliks Doliński (sędziaTrybunału Lubelskiego, poseł na sejm). Ostatnimi właścicielami miasta zostali bracia Gorzkowscy (Edmund i Władysław).
Duże szkody w Modliborzycach wyrządziły dwa pożary: w 1804, a następnie w 1841 roku. Kilka lat później w 1855 roku w mieście wybuchła epidemia cholery która zdziesiątkowała mieszkańców.
W 1863 roku podczasPowstania Styczniowego Ignacy Solman (właścicielWolicy) wraz z dziedzicami okolicznych majątków ziemskich zorganizował oddział powstańczy (około 50 osób). W trakcie marszu naJanów Lubelski doszło do potyczki. Wskutek zdrady oddział został rozbity, a Ignacy Solman zabity przez Kozaków kilka dni po tym wydarzeniu.
Na skutek represji popowstańczych w 1869 roku Modliborzyce utraciły prawa miejskie i zostały włączone do gminy Modliborzyce (istniejącej od 1864 roku). Jednak mimo to miejscowość nie przestała się rozwijać. Pod koniec XIX wieku powstała apteka i warzelnia miodu. 18 maja 1913 roku władze gubernialne wydały pozwolenie na utworzenie Towarzystwa Ogniowego.
Mieszkańcy Modliborzyc brali udział w wojniepolsko-bolszewickiej.11 listopada 1928 roku w dziesiątą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości władze gminy ufundowały tablicę upamiętniającą mieszkańców gminy, którzy oddali swoje życie podczasI wojny światowej. Została umieszczona na ścianiekościoła. Dziś możemy podziwiać jej zrekonstruowaną wersję z 2005 roku.
We wrześniu 1939 roku Modliborzyce zostały dwa razy zbombardowane (8 i 15 września 1939). W wyniku nalotów zginęło około 87 osób, a większa część zabudowań została zniszczona. W 1940 roku do Modliborzyc przywieziono zWiednia około 1200 Żydów. Na skutek biedy część z nich zmarła z głodu. W październiku ludność żydowska została przewieziona doZaklikowa, a stamtąd do obozu zagłady wBełżcu. Również w 1940 r. na terenie miejscowości powstały pierwsze komórki konspiracyjnejPolskiej Organizacji Zbrojnej. Rozwijała ona swą działalność do 26 sierpnia 1942 r., kiedy to po jej wykryciu Niemcy spacyfikowali Modliborzyce. W latach następnych w okolicy aktywnie działały oddziałyBCh,AK,GL iAL[6]. 5 października 1943 roku Modliborzyce przez kilka godzin znajdowały się w ręku oddziałów Gwardii Ludowej – „Lemiszewskiego” Karola Lemichow – Herzenberga i „Grzybowskiego” Władysława Skrzypka[7]. Zniszczyły one wyposażenie Urzędu Gminy, poczty i mleczarni. W marcu 1944 roku oddziałNOW AK Ojca Jana zaatakował posterunekgranatowej policji. W kwietniu natomiast kolejnego ataku na miejscowość dokonały połączone oddziały AL pod dowództwem Aleksandra Szymańskiego i partyzantki radzieckiej S. Sankowa[6]. Niemcy opuścili ostatecznie Modliborzyce w lipcu tego roku.
Po wojnie nastąpił rozwój miejscowości. W roku 1945 przeprowadzonoelektryfikację. Odbudowano szkołę zniszczoną w trakcie bombardowania. W ciągu kilkunastu kolejnych lat w Modliborzycach zaczynają funkcjonować: ośrodek zdrowia, nadleśnictwo, przedszkole, kino i Państwowe Gospodarstwo Rybne. Dom Kultury rozpoczął swoją działalność w budynkudawnej synagogi.
1 stycznia 2014 Modliborzyce odzyskały status miasta[8].
Ze względu na swoje położenie geograficzne, Modliborzyce to miejscowość o dużych walorach turystycznych. Lasy, oraz wspaniałe rozciągające się pola stanowią bardzo ważny element krajobrazu.
Zdecydowanie najważniejszym zabytkiem w Modliborzycach jestkościół parafialny. Jego budowa trwała od 1644 do 1664 roku. W pobliżu niego znajduje się dzwonnica pochodząca z 1775 roku. Następnym zabytkiem jestsynagoga wybudowana w okolicach 1760 roku. Obecnie pełni ona funkcjęGminnego Ośrodka Kultury (w skrócie GOK).
Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani z Modliborzycami.| Miasto | |
|---|---|
| Wsie | |
| Kolonie | |
| Części wsi |
|
| Przysiółek wsi |
|
| Części kolonii |
|
| Nazwy zniesione |
| Przynależność wojewódzka |
|
|---|---|
| Miasta (1867–1945→ i 1956–75) |
|
| Gminy wiejskie (1867–1945→ i 1973–75) |
|
| Gromady (1954–72) |
|
Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich; (2) wytłuszczono miasta trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast (wyjątek: miasta połączone na równych prawach, które wytłuszczono); (4) gwiazdki odnoszą się do terytorialnych zmian administracyjnych: (*) – miasto restytuowane połączone z innym miastem (**) – miasto restytuowane włączone do innego miasta (***) – miasto nierestytuowane włączone do innego miasta (****) – miasto nierestytuowane włączone do innej wsi; (5) (#) – miasto zdegradowane w ramach korekty reformy (w 1883 i 1888); (6) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.
|
Źródła: Ukaz do rządzącego senatu z 1 (13) czerwca 1869, ogłoszony 1 (13 lipca) 1869. Listy miast poddanych do degradacji wydano w 20 postanowieniach między 29 października 1869 a 12 listopada 1870. Weszły one w życie: 13 stycznia 1870, 31 maja 1870, 28 sierpnia 1870, 13 października 1870 oraz 1 lutego 1871 (Stawiski).
