Michaił Jurjewicz Lermontow (ros.Михаил Юрьевич Лермонтов; ur.3 października?/15 października1814 wMoskwie, zm.15 lipca?/27 lipca1841 wPiatigorsku) –rosyjski pisarz, prozaik, dramaturg. Jeden z najwybitniejszych twórców XIX w., związany zromantyzmem[1], klasykliteratury rosyjskiej. Autor poematów romantycznych opartych na motywach ludowych, pejzażowej, refleksyjno-filozoficznej i patriotycznej liryki oraz dramatów. Twórca pierwszej rosyjskiej powieści psychologicznej (Bohater naszych czasów)[2].
Pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej; synkapitana Jurija Lermontowa i Marii Arseniewej. Jego rodzina według tradycji wywodzi się odSzkota Learmontha, osiadłego w Rosji w początkach XVII w[3]. Po śmierci matki (1817) wychowywany był przez babkę Jelizawietę Aleksiejewnę Arseniewą, bez większego kontaktu z ojcem. Chłopiec uczył się w domu, w dzieciństwie władał już językiemfrancuskim, którego uczył go francuski guwerner, orazniemieckim. Uczył się też od najmłodszych lat rysunku i malarstwa, jego nauczycielem był Piotr Jefimowicz Zabołocki, który namalował kilka portretów poety. Lermontow kilkakrotnie odbył wraz z babką wycieczki naKaukaz (1818, 1820, 1825), które wywarły duży wpływ na jego wczesną twórczość.
Debiutem poety był poematChadżyAbrek[4] z 1828, który ukazał się drukiem w 1835. W 1837 roku napisałwierszŚmierć poety, w którym oskarżał koła polityczne Rosji o śmierćPuszkina; został za to zesłany na Kaukaz, gdzie Rosja toczyła wojnę z buntującą się lokalną ludnością.Śmierć poety podobnie jak teksty prozą (m.in. powieśćBohater naszych czasów), utwory dramatyczne oraz rosnąca popularność innych jego wierszy, zrobiła z niego najważniejszego poetę rosyjskiego w latach bezpośrednio po śmierci Puszkina, z trwającym przez stulecia wpływem na całą rosyjską literaturę. Charakter jego utworów jest wyraźnie buntowniczy, bezpośrednio godzący w system carski, uznany za szczególnie niebezpieczny przez swoją do dziś uderzającą nowoczesnością estetykę i narastającą popularność.
Pomnik Lermontowa w miejscu śmiertelnego pojedynku wPiatigorsku
Po kilku miesiącach zesłania Lermontow powrócił do Rosji, ale w 1840 za pojedynek z synem francuskiegoambasadora został przezsąd wojenny powtórnie skazany na zsyłkę na Kaukaz. Zginął w 1841 roku wPiatigorsku w pojedynku z majorem w stanie spoczynku Nikołajem Martynowem, którego przez dłuższy czas publicznie napastował słownie.
Lermontow tworzył pod wpływem europejskichromantyków, takich jakByron czySchiller. Dla początków jego twórczości charakterystyczne są melancholia, pesymizm i bunt przeciw ograniczaniu wolności w Rosji. Później pojawiły się także wątki refleksyjno-filozoficzne. W odróżnieniu jednak od innych poetów romantyzmu, poezja jego zaskakująco oszczędna formalnie, nowoczesna. Lermontow wywarł swoimi utworami do dziś trwający wpływ na rosyjską literaturę. Buntowniczy charakter jego utworów jest obok ich estetyki jednym z głównych powodów tej aktualności.
↑Abrekiem nazywająKabardyjczycy tego, który uczynił ślub, że nie spocznie dopóki nie zabije tylu nieprzyjaciół, ilu ślubował (przypis do polskiego przekładu Stanisława Budzińskiego z 1854) [za:]Chadży Abrek, [w: Biblioteka Warszawska Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi]. T. III. 1854.OCLC233597059. [dostęp 2010-07-27]. (pol.). Brak numerów stron w książce
↑abcdefghijkMichaił Lermontow: Wybór poezji. T. II: Poematy. Warszawa: PIW, 1956. Brak numerów stron w książce
↑Polski przekład:Chadży Abrek, [w: Biblioteka Warszawska Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi]. 1854, s. 434–444.OCLC233597059. [dostęp 2010-07-27]. (pol.).
