Mecz piłkarski Węgry – Polska, rozegrany 18 grudnia 1921 wBudapeszcie, był pierwszym w historii oficjalnym spotkaniem międzypaństwowymreprezentacji Polski.
Osobny artykuł:Historia reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn.Pierwsze kluby piłkarskie na ziemiach polskich tworzono od początkuXX wieku (za pierwszy rodzimy klub uznaje sięLechię Lwów – założoną w 1903 r.). Po odzyskaniu przezPolskę niepodległości przystąpiono do tworzenia struktur piłkarskich. 20 grudnia 1919 wWarszawie założonoPolski Związek Piłki Nożnej (PZPN), a wsezonie 1920 zainaugurowanorozgrywki o tytuł mistrza kraju, których dokończenie uniemożliwiławojna polsko-bolszewicka.Pierwszym mistrzem (wyłonionym rok później) zostałaCracovia.
Koncepcja utworzenia piłkarskiej reprezentacji Polski pojawiła się już w grudniu 1919 r., podczas założycielskiego zgromadzenia PZPN. Szczegóły zaczęto omawiać od stycznia 1920 r. bowiem, jako jeden ze swoich głównych celów na początku działalności, władze PZPN postawiły sobie udział męskiej kadry narodowej wturnieju piłkarskimLetnich Igrzysk Olimpijskich w Antwerpii (1920). W marcu 1920 r. obowiązki trenera powierzono, sprowadzonemu na tę okoliczność,George’owi „Chrisowi” Burfordowi, zaś w kwietniu 1920Polski Komitet Olimpijski (wówczas pod nazwąPolski Komitet Igrzysk Olimpijskich) zorganizował wKrakowie pierwsze zgrupowanie szkoleniowe całej reprezentacji olimpijskiej, w tym również futbolowej. Specjalnie powołany wydział Komitetu Igrzysk Olimpijskich wyselekcjonował najlepszych wówczas polskich piłkarzy, dzieląc ich na dwie drużyny: olimpijską (zwaną „teamem olimpijskim”) i rezerwową. W ich skład wchodzili przede wszystkim zawodnicy czołowychklubówlwowskich oraz krakowskich, uzupełnieni o graczy zWarszawy,Łodzi iPoznania. Początkowo ograniczano się wyłącznie do treningów oraz wewnętrznych gier kontrolnych, jednak w dniach 2–3 maja 1920 zespół olimpijski rozegrał dwanieoficjalne mecze sparingowe przeciwko reprezentacji Lwowa (którą tworzyli zawodnicy klubów z tego miasta, niepowołani do kadry narodowej), ogrywając ją 6:2 i 12:1. Dodatkowo, na lipiec i sierpień 1920 r. zaplanowano oficjalne spotkania towarzyskie przeciw kadrom:Austrii,Czechosłowacji orazWęgier, mające stanowić międzynarodowe „przetarcie” przed olimpijskim debiutem. Wszelkie plany pokrzyżowała jednak postępująca coraz bardziejagresja bolszewicka na ziemie polskie, dlatego 12 lipca 1920 władzeKomitetu Udziału Polski w Igrzyskach Olimpijskich podjęły decyzję o rezygnacji ze startu wIgrzyskach VII Olimpiady[1]. W związku tym reprezentację piłkarską ominął – zaplanowany na 28 sierpnia 1920 – mecz pierwszej rundy turnieju olimpijskiego przeciwkoBelgii (rywalom przyznano walkowera 2:0)[2].
Na samym początku lat 20. XX wieku znalezienie rywala dla nowo formowanej polskiej reprezentacji nastręczało trudności nie tylko natury sportowej. PZPN nie był jeszcze wówczas członkiemFIFA (przyjęty do tej organizacji został na pierwszympowojennym kongresie wGenewie – 20 kwietnia 1923[3][4]), dodatkowo względy finansowo-logistyczne uniemożliwiały rozegranie meczu z reprezentacjami państw leżących zbyt daleko od Polski (np.Francji, czyWłoch). Ze względu na skomplikowaną sytuację polityczną wykluczony był również wybórRosji Radzieckiej,Niemiec lubCzechosłowacji (po lipcu 1920).
Pierwszym rywalem reprezentacji Polski miała byćAustria, za którą przemawiały liczne kontaktygalicyjskich klubów zKrakowa iLwowa. Ustalony termin – 3 lipca 1921 – nie został jednak dochowany ze względu na brak późniejszej odpowiedzi federacji austriackiej na listy PZPN[5].
W połowie 1921 r.Magyar Labdarúgó Szövetség wystąpił do PZPN z propozycją rozegrania towarzyskiego spotkania z Polakami w Budapeszcie 24 grudnia 1921. Węgrzy byli wówczas dość silną drużyną (w tymże roku pokonali wcześniejNiemcy 3:0 iSzwecję 4:2). Strona polska zaproponowała przesunięcie terminu na listopad 1921 r., bądź na początek 1922 r. argumentując, że rozgrywki w Polsce kończą się w listopadzie, a przerwa niekorzystnie wpłynie na formę piłkarzy. Ostatecznie jednak ustalono termin meczu na 18 grudnia 1921[6].
W listopadzie 1921 r. sztab polski, na czele z szefem Wydziału Gier PZPNJózefem Szkolnikowskim oraz trenerem CracoviiImre Pozsonym, wybrał kilkudziesięciu zawodników[a], których zgrupowano w Krakowie. W ramach przygotowań rozegrano dwa mecze wewnętrzne (wygraneTeamu A 4:1 i 5:1) oraztrzy mecze z reprezentacjami miast. Sparingpartnerami były pozbawione zawodników powołanych do kadry narodowej drużynyBielska (4 grudnia, wygrana reprezentacji Polski 3:1), Krakowa (8 grudnia, wygrana reprezentacji Polski 7:1) i Lwowa (11 grudnia, również wygrana reprezentacji Polski 9:1). Po kilku tygodniach zgrupowania wytypowano 13 zawodników na mecz z Węgrami (ówczesne przepisy nie przewidywały zmian w trakcie meczu, więc ławka rezerwowych nie istniała)[7]. Wśród powołanych dominowali mistrzowie Polski z Cracovii – było ich siedmiu (Stanisław Cikowski,Ludwik Gintel,Józef Kałuża,Stanisław Mielech,Leon Sperling,Zdzisław Styczeń,Tadeusz Synowiec). Oprócz nich w kadrze znalazło się trzech zawodnikówPolonii Warszawa (Artur Marczewski,Jan Loth,Stefan Loth), dwóchPogoni Lwów (Mieczysław Batsch iWacław Kuchar) oraz reprezentantWarty Poznań (Marian Einbacher).
W piątek, 16 grudnia o godzinie 10:40 czasu lokalnego[b][8] Polacy wyruszyli zKrakowa wkolejową podróż naWęgry. Z uwagi na znaczne koszty korzystano zwagonów osobowychtrzeciej klasy[7]. Ekipa składała się łącznie z 21 osób. Obok 13 zawodników i trenera Pozsonyiego (Szkolnikowski ze względu na obowiązki w armii musiał pozostać w kraju), doBudapesztu wybrali się czterej przedstawiciele PZPN (prezes drEdward Cetnarowski, sekretarz drJan Weyssenhoff, członek zarządu prof.Wacław Babulski, działaczEdmund Szyc), dwaj dziennikarze (drHenryk Leser zTygodnika Sportowego i p. Biernacki zRzeczpospolitej) oraz ówczesnymistrz Polski wtenisie ziemnymEdward Kleinadel[9]. Trasa wiodła przez:Trzebinię,Zebrzydowice w Polsce,Piotrowice koło Karwiny,Karwinę,Jabłonków,Czadcę,Żylinę,Trenczyn,Leopoldov,Galantę iPárkány wCzechosłowacji[9]. Przyjazd do stolicy Węgier planowany był około południa w sobotę, 17 grudnia, po ponad 24-godzinnej podroży. Jednak z powodu aż pięciu[10] przesiadek oraz kilku nieprzewidzianych zdarzeń (m.in. problemów z czeskimi celnikami naprzejściu granicznym w Piotrowicach, awariiparowozuna stacji w Trenczynie i spowodowanym tym spóźnieniem się na przesiadkę wLeopoldovie, a następnie wydłużeniem czasu przejazdu pociągu na Węgrzech) reprezentacja dotarła do Budapesztu o godzinie 23:00 czasu lokalnego (tj. północy czasu polskiego), czyli po 36 godzinach od wyjazdu[11]. Na dworcu, mimo później pory, na reprezentantów oczekiwała liczna delegacja: przedstawiciel polskiej ambasady, a zarazem poseł RP i minister pełnomocny – hrabiaJan Szembek[10], członkowiewęgierskiej federacji piłkarskiej oraz miejscowa prasa. Po powitaniu i wzajemnym przedstawieniu, cała grupa przejechała dwukonnymi karetami do zarezerwowanych hoteli: oficjele oraz zawodnicy do luksusowego hotelu Astoria przy ul. Rakoczego[12], natomiast dziennikarze do hotelu Erzherzog Josef. Kolację podano o północy[11], a polscy piłkarze udali się na spoczynek dopiero godzinę później[12].
Zmęczeni długą podróżą zawodnicy mimo wszystko wstali po godz. 8:00, bowiem lekkie śniadanie podano do pokojów około 9:00[12], następnie zaplanowano ciepłą kąpiel i masaż[11]. Po godz. 10:00 część graczy wyszła na krótki spacer po mieście. Około południa podano obiad[12], zaś godzinę później drużyna udała się automobilami na – odległy 7 km od hotelu –stadion Hungária, którego boisko było wówczas uznawane za jedno z najlepszych wkontynentalnej Europie (trawiaste i idealnie równe)[11]. Padający przed rozpoczęciem spotkania deszcz ze śniegiem sprawił, że boisko było grząskie, wręcz błotniste, choćPrzegląd Sportowy relacjonował, że nadał on murawie elastyczności[12]. Nastroje w polskim zespole były nie najlepsze, wszyscy narzekali na znużenie i przemęczenie, dodatkowo Józef Kałuża miał gorączkę, zaś Ludwik Gintel odczuwał bóle żołądka[12]. Na trybunach stadionu Hungária zasiadło około 8000 widzów, co przy przeciętnej widowni 30 000 nie było wynikiem imponującym. Stosunkowo niską frekwencję może tłumaczyć zarówno brzydka pogoda, jak i fakt, że dla reprezentacji Węgier był to już 80. mecz, w dodatku z nieznanym i niezbyt atrakcyjnym rywalem.
Na płytę boiska piłkarze wyszli o godzinie 13:30. Jedenastka wyjściowa Węgrów reprezentowała w sumie sześć różnych klubów (czterech piłkarzyMTK, trzechFerencváros, po jednymIII. Kerületi TUE,33 FC,BEAC iÚjpest). Po pamiątkowych fotografiachczechosłowacki arbiter, Karl Emanuel Grätz zPragi przeprowadził losowanie, w którym wzięli udział kapitanowie obu drużyn – Tadeusz Synowiec i Vilmos Kertész. Zostało ono wygrane przez stronę polską, która wybrała stronę boiska.
Pierwszy gwizdek wybrzmiał o godzinie 13:50. Grę rozpoczęli Węgrzy i to oni pierwsi ruszyli do ataku. W ich składzie szczególnie aktywny był lewy łącznik,Imre Schlosser. Polacy grali bardzo nerwowo; np. boczni pomocnicy Styczeń i Synowiec grali zbyt blisko siebie, pozostawiając wolne oba skrzydła. Z kolei Węgrzy nie mogli do końca wykorzystać swoich umiejętności technicznych ze względu na zły stan murawy. Jednak w 18. minucie gospodarze objęli prowadzenie, po tym jak w zamieszaniu pod bramką Lotha dośrodkowanieWienera wykorzystałSzabó. Już cztery minuty później w bardzo dobrej sytuacji znalazł się Kuchar, który otrzymał podanie od Kałuży. Strzał zawodnika Pogoni Lwów trafił jednak w głowę wychodzącego z bramki węgierskiego bramkarza,Zsáka. Sędzia nie przerwał gry, a Kuchar znalazł się z piłką przed pustą bramką. Nie zdecydował się jednak na strzał i tym samym nie został strzelcem pierwszego gola w historii reprezentacji Polski. Zamiast tego zaczął cucić omdlałego Węgra. W międzyczasie jeden z obrońców gospodarzy wybił piłkę sprzed bramki. W 33. minucie sędzia podyktował pierwszy rzut rożny dla Węgier, a chwilę później strzałMolnára obronił Loth. W 41. minucie szansy na zdobycie gola nie wykorzystał zespół węgierski. Tuż przed przerwą czechosłowacki sędzia dopatrzył się w polu karnym faulu Marczewskiego na Molnárze, jednakrzutu karnego nie wykorzystałFogl.
W trakcie przerwy wiatr zmienił kierunek, przez co deszcz ponownie padał w twarz polskim graczom. W drugiej połowie w bramce Węgier pojawił sięAmsel. Bramkarz klubuBékéscsaba 1912 Előre SE tuż po wznowieniu gry miał kłopot z wyłapaniem dośrodkowania polskiego prawoskrzydłowego Mielecha. Wypuszczoną przez Amsela piłkę próbował dobijać Kuchar, ale jego strzał przeszedł ponad bramką. W 49. minucie dośrodkował Wiener, a bramkę trzykrotnie próbował zdobyć głową Molnár. Dwa razy jednak obronił Loth, a za trzecim piłka trafiła w poprzeczkę. Młody bramkarz Polonii Warszawa został później okrzyknięty graczem meczu. W 70. minucie zaatakowali Polacy, jednak uzyskali jedynie rzut rożny. Węgrzy, w tym pomocnicy Blum i Kertész, korzystając ze sprzyjającego wiatru, kilkakrotnie próbowali zdobyć bramkę z większej odległości. Strzały te jednak były albo niecelne, albo zbyt łatwe do obrony. Przed utratą gola polski zespół uratował także Marczewski, który po jednej z akcji wybił piłkę sprzed linii bramkowej. Do końca spotkania obu drużynom nie udało się już strzelić bramki i mecz zakończył się wynikiem 1:0 dla gospodarzy.
| 18 grudnia 1921 13:50 |  Węgry | 1:0 (1:0) |  Polska | Hungária körúti stadion,Budapeszt Widzów: 8000 Sędzia:  Karl Grätz (Praga) |
       |  |
|  |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
 | Statystyki |  |
| 8 | RZUTY ROŻNE | 3 |
| 1 | RZUTY KARNE | 0 |
| 0 | GOLE SAMOBÓJCZE | 0 |
Porażkę jedną bramką z faworyzowanymi Węgrami oceniono w Polsce jako sukces. Określano ją jako zaszczytną[13] i chlubną[14], gdyż przed meczem oceniano, że zadowalającym wynikiem będzie porażka 3:0[7]. Ponadto był to najlepszy wynik uzyskany w Budapeszcie w roku 1921 przez drużynę przyjezdną. Uznano, że tym rezultatem polska drużyna zasłużyła na zaliczenie jej do grona silniejszych reprezentacji europejskich.
Polscy zawodnicy byli zmęczeni i stremowani pierwszym występem reprezentacji narodowej, a środkowy napastnik polskiego zespołu był chory. W drugiej połowie gracze byli już bardziej skoncentrowani, jednak na swoim zwykłym poziomie grał jedynie Loth i Einbacher[14]. Żaden też z polskich reprezentantów nie był zadowolony ze swojej gry[14]. Z drugiej strony duży wpływ na przebieg meczu miały warunki atmosferyczne, które uniemożliwiły gospodarzom wykorzystanie wszystkich swoich umiejętności. Poza tym w drużynie węgierskiej zabrakło kilku podstawowych graczy, jak Józsefa Brauna, Rudolfa Jenya,György Ortha czy Mihály Patakiego.
Wieczorem 18 grudnia w hotelu Royal odbył się bankiet z udziałem przedstawicieli obu drużyn. W jego trakcie prezes PZPN i prezes Węgierskiego ZPN wymienili się pamiątkowymi proporczykami z okazji pierwszego spotkania pomiędzy oboma krajami. Ponadto Schlosser otrzymał ufundowany przez PZPN złoty sygnet z okazji 70.[14] (65. oficjalnego) meczu w reprezentacji Węgier.
