 Martha Graham (1948) | |||
| Data i miejsce urodzenia | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |||
| Narodowość | |||
| Dziedzina sztuki | |||
| Ważne dzieła | |||
| |||
| Odznaczenia | |||
   | |||
| Nagrody | |||
American Dance Festival Award | |||
| |||
| |||
Martha Graham (ur.11 maja1894 wPittsburghu, zm.1 kwietnia1991 wNowym Jorku) –amerykańska tancerka,choreograf i pedagog. Uznawana za jedną z najważniejszych postaci wśród prekursorów współczesnego tańca.
Martha Graham była córkąneurologa, któremu zawdzięczała wiadomości o czynnościach układu nerwowego oraz o jego roli w motoryce człowieka. Ojciec nie pochwalał jej zamiłowania do muzyki i teatru, toteż dopiero po jego śmierci wstąpiła w 1916 doDenishawn School of Dancing and Related Arts. Najważniejszym nauczycielem Marthy Graham byłTed Shawn, a jej głównym partnerem –Charles Weidman. Opieka Shawna wpłynęła na formowanie się jej nieco szorstkiej, kanciastej, pozbawionej kobiecego wdzięku osobowości. Po opuszczeniu grupy Denishawn, żeby zarobić pieniądze na założenie własnego zespołu, występowała jako solistka w teatrach rewiowych. Otrzymanie pracy wEastman School of Music w Nowym Jorku w 1925 umożliwiło jej samodzielną pracę badawczą nad ruchem tanecznym.
Zaczęła od obserwacji ruchów własnego ciała. Za podstawę tańca przyjęłaeffort (dosłownie: wysiłek, ale pojęty szerzej jako źródło ruchu) i ciągłe współdziałanie dwóch naprzemiennych czynników:contraction (skurczenie i sprężenie), które następuje wmięśniach brzucha (ichskurcz) przy równoczesnymrozciąganiu mięśniodcinka lędźwiowego irelease (wydłużenie ruchu) mięśni brzucha. Tu sytuacja jest odwrotna i rozciągane są mięśnie brzuszne z jednoczesnym napięciem mięśni lędźwiowo-piersiowych. Stworzyła elewacje, czyli sposób unoszenia korpusu w siadzie i na stojąco. Dużą wagę przywiązywała dooddechu zakładając, że ruch, gest stanowią jego kontynuację, są mu podporządkowane.
Wykorzystała również opozycje upadków ze wstaniem. W technice, jaką stworzyła punktem wyjścia był środek ciała, czylimiednica. Ruch natomiast zawsze musiał wyrażać emocje, uczucia i inne stany człowieka. Wprowadziła swoją terminologię (używaną później na całym świecie):floor work, gdy podłoga stanowiła tzw. drążek dla tancerza, który najczęściej w siadzie lub klęku wykonuje w wolnym tempie rozciąganie uelastyczniając mięśnie;centre work, czyli rozwijanie i odnajdywanie własnegośrodka ciężkości ciała, którym jest miednica, oraz wzmacnianie kończyn i mięśnipleców;moving in space polegający na koordynacji ruchu w przestrzeni jak również zdobywaniu umiejętności konfrontacji ciała z przestrzenią otaczającą go. Ważną sprawą stała się też dla niej ciągłość ruchów i plastyczna dynamika ciała, traktowanego jako bryła, która może poruszać się nie tylko w pozycji pionowej, lecz także leżącej, klęczącej czy siedzącej. Zalecała taniec boso, do ćwiczeń wkładała obcisły czarny trykot, sięgający do połowy łydki; stał się on ćwiczebnym ubiorem współczesnych tancerzy.
Martha Graham stworzyła też własną filozofię tańca. Uważała, że jego treścią nie może być subiektywny świat wzruszeń i przeżyć, lecz jego zobiektywizowana forma zewnętrzna. Ruchy powinny być jakby „stenogramem” wewnętrznego monologu, przekazem myśli i uczuć, a ponieważ nie wszystkie ludzkie uczucia są piękne, więc ich przykazy ruchowe nie mogą być zawsze banalnie „ładne”, miłe dla oka. Sądziła, że tancerka nie powinna być dla widzów baśniowym zjawiskiem, uroczą wróżką czy romantyczną zjawą, ale cząstką ludzkości, emanacją ludzkiej istoty i tego, co jest w niej głęboko ukryte. Każda kompozycja wymaga, zatem nowych środków wyrazu, czerpanych z ruchów naturalnych, które mogą stać się bardziej wzmożone, intensywne, czasem nawet zdeformowane.
Przy inscenizacji Graham dążyła do wyeksponowania ruchu i oczyszczenia go z wszelkiej zbędnej ornamentyki. Tło stanowiła pustascena, której przestrzeń organizują nieliczne często rzeźbiarskie, elementy dekoracyjne, jednobarwny horyzont, zmienne światła i kostium współgrający z ruchami tancerzy.
W twórczości Marthy Graham zarysowały się różne etapy. W początkowym okresie (1925-1927) pozostawała jeszcze pod wpływami orientalizmuRuth Saint-Denis. W 1927 założyła istniejącą do dziś szkołę w Nowym Jorku: Martha Graham Dance Company. Okres krystalizowania się i wcielania w życie jej teorii przypada na lata 1928-1938. Na początku lat trzydziestych, sięgając do źródeł tańca ludowego w Ameryce, do folkloruIndian amerykańskich i brazylijskich, stworzyłaPrymitywne misteria,Pokutnika oraz nawiązała do przeszłości Ameryki w kompozycjach:Amerykański dokument,List do świata według tekstu amerykańskiej poetkiEmily Dickinson iWiosna w Appalachach. W każdej z nich wprowadzała nowe środki wyrazu. PoII wojnie światowej Graham skoncentrowała się na symbolice, poszukiwaniu postaci będących symbolami wiecznie żywych ludzkich uczuć i ideałów. Znajdowała je w mitologii oraz literaturze greckiej, ożywiała w swych utworachMedeę wJaskini serca,Edypa iJokastę wNocnej podróży oraz inne postaci, których imiona dały tytuły spektaklom:Klitajmestra,Alcesta iFedra. Ta późniejsza twórczość rozwijała się już raczej w ramach ustalonych zasad, bez nowatorskich odkryć. Stawiała ona Marthę Graham w rzędzie klasykówtańca nowoczesnego.
Wkład Marthy Graham w formowanie się tego kierunku jest olbrzymi. Główną jej zasługą jest jednak opracowanie zasad i metody nauczania nowej techniki, stale wzbogacanej i rozwijanej w jej szkole nowojorskiej.
Taniec nowoczesny, nauczany w szkołach, college'ach i na uniwersytetach, rozpowszechnił się szeroko w Stanach Zjednoczonych. DoEuropy dotarł dopiero po II wojnie światowej.
| 1980 | |
|---|---|
| 1981 | |
| 1982 | |
| 1983 | |
| 1984 | |
| 1985 | |
| 1986 | |
| 1987 | |
| 1988 | |
| 1989 |
| 1990 | |
|---|---|
| 1991 | |
| 1992 | |
| 1993 | |
| 1994 | |
| 1995 | |
| 1996 | |
| 1997 | |
| 1998 | |
| 1999 |
| 2000 | |
|---|---|
| 2001 | |
| 2002 | |
| 2003 | |
| 2004 | |
| 2005 | |
| 2006 | |
| 2007 | |
| 2008 | |
| 2009 |
| 2010 | |
|---|---|
| 2011 | |
| 2012 | |
| 2013 | |
| 2014 | |
| 2015 | |
| 2016 | |
| 2017 | |
| 2018 | |
| 2019 |
| 2020 | |
|---|---|
| 2021 | |
| 2022 | |
| 2023 | |
| 2024 | |
| 2025 |
