Mars 3 (ros.Марс 3) –radzieckasonda kosmiczna wysłana naMarsa w ramachprogramu Mars, 9 dni po bliźniaczej misjiMars 2[1][2].Lądownik tej sondy został pierwszym pojazdem w historii, który bezpiecznie osiadł na marsjańskim gruncie, jednak po 14,5 sekundy transmisji utracono z nim łączność[3].
OrbiterMars 3 miał za zadanie fotografować Marsa z orbity, prowadzić badania atmosfery Marsa oraz temperatury gruntu, a także obserwacje topograficzne, monitorowaniewiatru słonecznego, badanie międzyplanetarnego i marsjańskiegopola magnetycznego, a także służył jako satelita komunikacyjny pomiędzy lądownikiem a kontrolą na Ziemi. Podczas manewru wejścia sondy na orbitę wokół Marsa orbiter stracił część paliwa, wskutek czego nie wszedł na orbitę o okresie 20 godzin, lecz na dużo dalszą, o okresie równym 12 dni i 19 godzin. Podczas trwania misji (tj. od grudnia 1971 do maja 1972, choć transmisje trwały aż do sierpnia) orbiteryMars 2 iMars 3 przesłały łącznie 60 zdjęć i inne dane pomiarowe.
LądownikMars 3 był zamknięty w specjalnym module opadania, wyposażonym wspadochron oraz rakiety hamujące. Sam lądownik miał kształt podobny do lądownika sondyŁuna 9, jednak różnił się od niego znacząco. Był wyposażony w dwie kamery telewizyjne i spektrometr, oraz urządzenia do badania mechanicznych i chemicznych właściwości gruntu.
Lądownik wylądował na Marsie 2 grudnia 1971 o 13:49 czasuGMT (pięć dni po rozbiciu się identycznego lądownika sondy Mars 2), w kraterzePtolemaeus, w miejscu o przybliżonych współrzędnych♂45°S158°W/-45,000000-158,000000. Urządzenie rozpoczęło pracę, jednak po 14,5 s pracy łączność między lądownikiem a Ziemią zanikła[4][5]. Jedyne dane przesłane przez lądownik to nieczytelny fragment obrazu; można jedynie stwierdzić, żenatężenie oświetlenia terenu było małe (około 70luksów)[1].
Wewnątrz lądownika znajdował się łazik o nazwiePrOP-M (ros.Прибор оценки проходимости – Марс, „instrument oceny drożności – Mars”), który miał być wypuszczony za pomocą manipulatora i przejść na płozach w pole widzenia kamer, zatrzymując się co 1,5 m na badania. Z powodu awarii lądownika łazik nie został wypuszczony.
Miejsce lądowania zostało sfotografowane przez sztucznego satelitę Marsa, amerykańską sondęMars Reconnaissance Orbiter w 2007 r. W 2013 roku ogłoszono, że na zdjęciach prawdopodobnie widać lądownik Mars 3, jego spadochron, rakietowy silnik hamujący iosłonę termiczną[4][5].