Hala Targowa z 1912 r.Cerkiew św. Jerzego (1913 r.)Kawaleria rosyjska przed wyruszeniem na front I wojny światowej (zobacz:bitwa pod Tannenbergiem)Niemieccy żołnierze w czasie I wojny światowej w MławieJeńcy rosyjscy maszerują przez Mławę (okres I wojny światowej)Defilada polskich żołnierzy, XX-lecie międzywojenneGrupa uczniów szkoły żydowskiejNiemcy zajmują miasto pobitwie mławskiej (wrzesień 1939)Niemieccy żołnierze oglądają zniszczone zabudowania Mławy (prawdopodobnie wrzesień 1939)Zniszczony dom mieszkalny w Mławie (wrzesień 1939)Murgetta w MławieZrujnowana MławaCentrum Mławy w latach 70. XX w.Pomnik Obrońców MławyV Rekonstrukcjabitwy pod Mławą. Inscenizacja na Starym RynkuFragmentparku miejskiego w MławieWidok na Ratusz od strony ulicy Warszawskiej
1429 – 13 lipca nadanie praw miejskich[5]. Książęta mazowieccy, Siemowit, Kazimierz II, Władysław I, nadają Mławie przywilej lokacyjny naprawie chełmińskim[9], na tzw. surowym korzeniu[5]
1470 – pierwszy mławianin Jakub, syn Wojciecha z Mławy zapisał się naAkademię Krakowską[9]
1477 – prawdopodobny rok wzniesienia pierwszego murowanego kościoła – kościół parafialny na rynkupod wezwaniem św. Trójcy[9][5]
1485 – najstarsza (pierwsza) wzmianka o szkole parafialnej i jej nauczycielu, był nim bakałarz Mikołaj[10]
1491 – został zatwierdzony przez księciaJanusza II cech szewców w Mławie na prawach szewców wCiechanowie[10]
1495 – Mława przestała być miastem książęcym i została przez królaJana Olbrachta włączona do ziem Królestwa Polskiego stając się częścią dóbr królewskich[9][5]. Mława została starostwem niegrodzkim[10]
1504 – źródła historyczne[doprecyzuj!] wymieniają pierwszego znanego burmistrza Mławy, którym jestPiotr Czychwlas[9]
1730 – powstanie na mocy przywilejuAugusta II cechu oraczy[10]
1764 – Mława staje się starostwem grodowym na skutek decyzji sejmu koronnego[10][9][5]. Do starostwa należą wsie: Modła, Nowa Wieś, Wola i Mławka[potrzebny przypis]
1940 – utworzenie w grudniugetta dla ludności żydowskiej[23]. Zajmowało ono obszar w rejonie ulic: Warszawskiej, Długiej, Płockiej, Zduńskiej i Szewskiej[23].
do 1942 – likwidacjagetta (listopad)[23]. Wymordowanie przez Niemców 6500 mławskich Żydów[24]
1945 – 18 stycznia Niemcy zamordowali w żwirowni naKalkówce pod Mławą 364 osoby[9]
1945 – 18 stycznia początekbitwy o Mławę między wojskami III Rzeszy a Związku Radzieckiego
1945 – 19 stycznia zdobycie Mławy przez Armię Czerwoną i zakończenieniemieckiej okupacji miasta
Najstarsze ślady osadnictwa w Mławie, datowane na przełom XIII i XIV w., odkryto w rejonie obecnego rynku oraz na przedmieściach Kozielsk i Zabrody[5]. W rejonie obecnego Starego Rynku przed rokiem 1491 istniałaosada przedlokacyjna[5]. Miała ona charakter targowy. Odbywały się tutaj sądy książęce[5].
W chwili lokacji Mława leżała w północnej części Mazowsza, przy granicy z ówczesnympaństwem zakonu krzyżackiego[5]. W średniowieczu przez terenyZawkrza, na którym leży Mława, przebiegały szlaki handlowe łączące wschodnie Mazowsze zWielkopolską, a także Warszawę z Państwem Krzyżackim[5]. Znaczenie tych ostatnich stało się istotne zwłaszcza na początku XV w.[5]
Pierwszy wczesnośredniowieczny gród na terenie obecnej Mławy (w Kozielsku) powstał z powodu pobliskich dróg oraz obronnego charakteru miejsca[5]. Wykopaliska wskazują, że szlaki te funkcjonowały już w XII-XIII w.[5] Szacuje się, że obecny układ drogowy pokrywa się z przedlokacyjną siecią dróg[5].
Przygraniczne położenie na szlakach handlowych okazało się korzystne dla rozwoju miasta[5]. Jego mieszkańcy zajmowali się handlem, głównie bydłem zRusi[5]. Miasto wielokrotnie otrzymywało przywileje handlowe[31][5]. Wytyczony w czasie lokacji stosunkowo duży rynek targowy (120 × 145 m) potwierdza handlowy charakter miasta[5]. W 1477 r. na rynku wybudowanokościół, w 1545 r. królZygmunt Stary wydał miastu prawo do zbudowaniaratusza, który również powstał w przestrzeni rozległego rynku[5].
Mława od roku 1495 jako jedno z trzech miast powiatowych ziemi zawkrzeńskiej wchodziła w skład Mazowsza Płockiego jakodobra królewskie[5]. Siedzibęstarosty stanowił nieistniejący już budynek w rejonie obecnejLelewelówki. Miasto liczyło wtedy około 2500 mieszkańców, z których 60% zatrudnionych było w blisko 250 zakładach rzemieślniczych, skupionych w 12 cechach[5]. Głównymi źródłami dochodów byłyjarmarki oraz produkcja i eksport doGdańska piwa, do cechupiwowarów należało 120 mieszkańców[5]. W 1564 r. w Mławie było 429 domów[5].
Przez liczne pożary[32] iepidemiedżumy[33] Mława straciła w wiekach XVII i XVIII znaczenie. Stan ten trwał do połowy XVIII w.[5] Przykładowo w 1616 r. liczba domów spadła do 320, w 1664 r. do zaledwie 45 (liczba ludności to jedynie 20 rzemieślników)[5].
W Mławie po raz pierwszy epidemię dżumy odnotowano w źródłach w latach 1572–1573[12]. W ciągu roku liczba mieszkańców miasta i podmiejskiej wsi Modły spadła o połowę: zmarło ok. 1300 osób, czyli więcej niż połowa mieszkańców[12]. Urzędnik spisujący stan inwentarza (dóbr miejskich w 1573 roku) tymi słowami podsumował skutki epidemii:„Powietrzem ludzi wymarło w miasteczku i we wsi Modle wiele ultra 1300. Drudzy głodem umarli i nędznieli bardzo”[12].
W 1689 roku o stosowanie czarów zostały oskarżone Marianna Kukulina i Zofia Rzeszotarska; w procesie sądowym zostały skazane na śmierć poprzez spalenie na stosie, wyrok wykonany został na tzw. „szubienicznej górze”[34].
Pożar w 1692 roku wybuchł w niedzielę 23 listopada, nieznane są jego przyczyny[14]. Ogień został przeniesiony na stojący samodzielnie murowanyratusz i kościół parafialny, których nie udało się odizolować od płomieni[14]. Oba budynki doszczętnie spłonęły[14]. W późniejszych aktach wizytacyjnych zanotowano, że z mławskiej świątyni, zbudowanej w stylu gotyckim, pozostały wypalone mury i fundamenty[14]. Gwałtowność pożaru spowodowała, że z dymem poszły drewniane ołtarze, obrazy czy organy z początku XVIII[14]. Uratowano jedynie barokowe tabernakulum oraz znajdujące się w skarbcu księgi metrykalne i miejskie[14]. Jan III Sobieski zwolnił miasto od płacenia podatków na kilka lat[14].
ZaStanisława Augusta Poniatowskiego odbudowanoratusz, wybudowano na rynku cztery studnie[5]. Rozwój miasta został zahamowany przezrozbiory Polski (Mława znalazła się w Prusach) i pożar z roku 1783, w którym spłonęły niemalże wszystkie domy[5].
W 1840 r. w Mławie przywrócono zarówno siedzibę powiatu, jak i sądu okręgowego[5]. Dodatkowo w mieście, ponownie znów przygranicznym, powstała komora celna, powstały: szpital (1856), spichlerz (1860), synagoga (1856), zbór ewangelicki (1870) i cerkiew (1879), rozbudowano także kościół parafialny (1882–1886)[5]. Rozwój istotnie przyspieszył wraz z wybudowaniem w sąsiedztwie Mławy liniiKolei Nadwiślańskiej (stacja kolejowa na Wólce)[5]. W centrum miasta, w rejonie Nowego Rynku powstała siedziba ochotniczej straży pożarnej (1881)[5]. Wokół placu oraz w centralnej części miasta powstawały nowe murowane kamienice, głównie wstylu secesyjnym. W 1905 r., na północ od rynku, wybudowanohalę targową[5]. Liczba ludności wzrosła do 8 tysięcy[5]. Pod koniec XIX w. w Mławie były trzy place targowe: Stary Rynek z ratuszem i kościołem, Nowy Rynek oraz trzeci, zwany Zielonym[5]. W mieście handlowano głównie zbożem oraz wełną[5].
Na początku XX w. Mława liczyła 15 tysięcy mieszkańców i około 600 domów[5]. 120 z nich było murowanych[5]. Mława stała się najbogatszym miastem północnego Mazowsza[5]. W 1917 r. Wólka formalnie została włączona w granice administracyjne Mławy[5]. W 1921 r. liczba mieszkańców wzrosła do 17 tysięcy[5].
W 1928 roku burmistrzem byłFeliks Wieciński, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi za „zasługi w pracy społecznej i samorządowej”[35].
Mława należała do najbardziej kulturalnych żydowskich miasteczek w Polsce. Ta mała żydowska gmina wydała kilka pokoleń żydowskiej inteligencji.
Miasto już za czasu socjalizmu nabyło tradycję przemysłu elektronicznego poprzez zakładUNITRY, które to wraz z przemianami ustrojowymi, przestały istnieć[potrzebny przypis]. Następnie w latach dziewięćdziesiątych powstał CURTISZbigniewa Niemczyckiego produkujący telewizory[potrzebny przypis]. W 1999 r. fabrykę kupiłoLG, którą to rozbudowało i zwiększyło zatrudnienie[potrzebny przypis]. Dzisiaj w zakładzie produkuje się telewizory najnowszej generacji i urządzenia mobilne tej marki[potrzebny przypis]. Poza tym drugim pracodawcą pod względem zatrudnienia jest ubojnia drobiuWipasz[potrzebny przypis].
Oba zakłady znajdują się wDzielnicy Przemysłowej miasta[potrzebny przypis]. Oprócz tego w mieście działają mali producenci obuwia, wędlin, zakład produkujący windy.
W Mławie funkcjonujeMławska Komunikacja Miejska (MKM), kiedyś zarządzana przez nieistniejące już przedsiębiorstwo PKS Mława, swego czasu jedną z największych firm tego typu w województwie mazowieckim[39], teraz przez Urząd Miasta. MKM posiada 4 linie[30]: 1, 2, 3 oraz 4. Autobusy kursują przez cały rok. Mieszkańcy korzystają z niej za darmo dzięki „Karcie Mławiaka”[40].
RatuszKościół farny św. TrójcyKościół cmentarny pw. św. WawrzyńcaKamienica secesyjna, Stary RynekKamienica secesyjna, narożnik ulic Stefana Żeromskiego i 3 MajaKamienica secesyjna przy ul. Franciszka ŻwirkiKamienica secesyjna, ul. Władysława Reymonta (mieści placówkę banku)Modernistyczny budynek, ówcześnie oddziałuBanku Polskiego (zbud. w l. 30 XX wieku), ul. Joachima Lelewela 6ModernistycznyDom Handlowy w Mławie ul. Bolesława Chrobrego 7
Kościół parafialny pw. św. Trójcy – wybudowany prawdopodobnie w 1477 r.[9] pierwotnie w stylu gotyckim[potrzebny przypis]. Po pożarze z 1692 roku został odnowiony w stylu barokowym w latach 1712–1719[potrzebny przypis]. Powiększony i całkowicie przebudowany w latach 1882–1886 w stylustylu neobarokowym poprzez dostawienie naw bocznych i wież frontowych[41]. Pozostałościami po pierwotnym założeniu gotyckim są ściany prezbiterium z oknem nad ołtarzem,łuk tęczowy oddzielający prezbiterium od nawy głównej i widoczna za ołtarzem bocznym w prawej nawieprzypora zewnętrzna znajdująca się obecnie wewnątrz świątyni.
Kościół pw. św. Wawrzyńca – 1786 r. na wzgórzu cmentarnym, późnobarokowy z klasycyzującą elewacją frontową. Wcześniejsza od kościoła zakrystia sklepiona kolebkowo–krzyżowo powstała w 2 poł. XVI wieku z fundacji mieszczan mławskich braci Zagórnych: Marcina i Andrzeja kanonika gnieźnieńskiego. W 1550 roku powstał kolejny kościół drewniany, a w 1786 obecny murowany[42].
Pozycja Mławska – linia polskich fortyfikacji wybudowanych w przeddzień II wojny światowej. W skład obiektu wchodzi 55schronówżelbetowych, pozostałości budowli ziemno drewnianych i okopów. Pozycja Mławska była główna arenąbitwy pod Mławą.
Więzienie powiatowe wybudowane w 1889 roku, obecnie siedziba Oddziału w MławieArchiwum Państwowego w Warszawie.
Spichlerz Obywatelski przy ulicy Długiej, wybudowany w latach sześćdziesiątych XIX wieku, obecnie supermarket i dom handlowy.
Park miejski im. Józefa Piłsudskiego, założony w 1897 roku jako ogród spacerowy, powstał z poszerzenia ogrodu przy cerkwi prawosławnej. Przez mieszczan zwany „Salonem Mławy”. Po II wojnie światowej nazwany im.J. Stalina, a od 1956 do 2017 im. Dąbrowszczaków. W parku warto zobaczyć fontannę wykonaną w brązie według projektu autorstwa Andrzeja Borcza przedstawiającą czterech zdunów, legendarnych założycieli miasta i Muławę od której imienia miasto wywodzi swoją nazwę, pomnikJózefa Piłsudskiego, Dąb Niepodległości z tablicą pamiątkową oraz dawnąpopówkę, jedyną pozostałość po zburzonej cerkwi w tzw. II RP, mieszcząca Urząd Stanu Cywilnego w Mławie.
Budynek bankowy przy ulicy J. Lelewela 6 (lata trzydzieste XX w.) – przykład architekturymodernistycznej (funkcjonalizm), realizacja pracy dyplomowej absolwenta Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Wacława Olszewskiego (domniemane autorstwo projektu)[45].
Dom drewniany piętrowy przy ulicy Warszawskiej 51.
Oświata w Mławie ma bogate tradycje historyczne. Zapewnia pełny cykl edukacyjny od żłobka po studia wyższe – zarówno w placówkach publicznych, jak i prywatnych. W Mławie znajduje się 6 szkół podstawowych i 1 podstawowa szkoła specjalna, 4 licea ogólnokształcące i 5 liceów profilowanych i szkół zawodowych. Tę podstawową edukację uzupełniają szkolnictwo artystyczne – szkoła muzyczna I i II stopnia i wyższe – Zamiejscowy Wydział Elektroniki, Dziennikarstwa i Technik Multimedialnych w MławiePaństwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Ciechanowie. Kształci on studentów w kierunkach Elektronika i Telekomunikacja oraz Dziennikarstwo i Komunikacja Społeczna[potrzebny przypis].
↑abcdefghLeszekL.ZygnerLeszekL.,Krótka historia Mławy w datach, [w:]JacekJ.Dusza (red.),Mława – miasto pogranicza, Ciechanów: Drukarz S.C. we współpracy ze Stowarzyszeniem Rozwoju Wiedzy i Umiejętności w Mławie, 2002, s. 165–172,ISBN 83-905127-7-7.
↑Maurycy Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce w 1507 r., w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 1974, nr 3 (91), s. 15.
↑abcdefgTomasz Chludziński, Janusz Żmudziński,Mazowsze. Mały przewodnik, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1978, s. 167–168.
↑DanielD.KrzanowskiDanielD.,Bitwy i potyczki 1863-1864 : na podstawie materiałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Rapperswilu, Szczecin: Volumina.pl Reprinty, 2012,ISBN 978-83-62905-53-9,OCLC932217796 [dostęp 2020-09-19]. Brak numerów stron w książce
↑abLeszekL.ArentLeszekL.,Powstanie Szkoły Handlowej, „Codziennik Mławski”, archive.vn, 5 kwietnia 2020 [dostęp 2020-04-05].
↑abcCzesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 324.ISBN 83-01-00065-1.
↑Ziemia Zawkrzeńska, tom III, praca zbiorowa pod redakcją prof. dr hab. Ryszarda Juszkiewicza, rozdz. Ryszard MałowieckiRozwój przestrzenny Mławy, [w:] Stacja Naukowa w Mławie im. Stanisława Herbsta, str 121.
↑Wykaz miejscowości wyróżnionych odznaczeniami państwowymi, [w:]UrszulaU.LewandowskaUrszulaU.,KrystynaK.MalikKrystynaK.,Przewodnik po Polsce, Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1991, s. 21,ISBN 83-217-2519-8(pol.).
LeszekL.ZygnerLeszekL.,Historia parafii mławskiej, Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 1995,OCLC805358166. Brak numerów stron w książce
Leszek Zygner,Mława – miasto pogranicza, Ciechanów 2002, wyd. Drukarz S.C. i Stowarzyszenie Rozwoju Wiedzy i Umiejętności w Mławie,ISBN 83-905127-7-7.
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce pod redakcją Izabeli Galiciej i Hanny Sygietyńskiej, tom X –Dawne województwo warszawskie zeszyt 9 –Mława i okolice, Warszawa 1985, wyd. Polska Akademia Nauk Instytut Sztuki,ISBN 83-221-0300-X.
Dominik Staszewski,Mława – opis historyczny, Warszawa 1907, druk Fr. Karpińskiego, Elektoralna 14, ISBN (brak)
Józef Ostaszewski,Osobliwości historyczne Mławy, Mława 1937, druk B. Kowalskiego, ISBN (brak)
53°06′44″N 20°23′01″E/53,112222 20,383611[4]
%2c_plac_Mykwy.jpg)
.jpg)
Osobny artykuł:Mławska Komunikacja Miejska.
Bartoszyce
Rosienie
Saverne
Baranáin
Castellalto
Năsăud
Kriwa Pałanka
Viernheim
