Longyearbyen –stolicaSvalbardu,prowincjinorweskiej, licząca ok. 2,5 tys. mieszkańców (2024, wliczającNy-Ålesund)[1][2]. Ośrodek wydobyciawęgla kamiennego,port lotniczy, centrumturystyki[3]. Leży w południowej części wyspySpitsbergen, nad zatokąAdventfjorden(inne języki)[4].
Zamieszkują ją:Rosjanie,Ukraińcy,Białorusini iNorwegowie[potrzebny przypis]. Drugie[potrzebny przypis] największe osiedle Svalbardu toBarentsburg, zamieszkiwane głównie przez Rosjan.
Islandzkie kroniki podają informacje o odkryciuSvalbardu w 1194. Rosyjscy naukowcy utrzymują, że wyspa została zasiedlona przez rosyjskich osadników wXV wieku.
W 1596 do wyspy dotarłholenderski podróżnikWillem Barents. W miejscu obecnego osiedla wXVI-XVIII wieku istniała osada myśliwska, w której mieszkali łowcy przygód i myśliwi z całej Europy Północnej. Pod koniecXIX wieku odkryto tu bogate złoża surowców mineralnych, a w 1899 r. rozpoczęto wydobyciewęgla kamiennego. W 1906 osadę Longyearbyen założyłJohn Munroe Longyear, główny właściciel firmyArctic Coal Company of Boston. Pierwszymi mieszkańcami osady było dwudziestu pięciu pracowników kopalni mieszkających w jednym baraku. Z czasem dołączyły do nich kobiety z dziećmi. W 1917 było już 141 mieszkańców. W 1916 r. norweska firmaStore Norske Spitsbergen Kulkompani(inne języki) (Norweska Państwowa Spółka Węglowa[5]) odkupiła kopalnię i osadę Longyeara. Norwegowie nazwali osadę Longyearbyen (miasto Longyeara). Osadnictwo ludzi niezwiązanych z wydobyciem węgla rozpoczęło się w ostatnim dwudziestoleciu XX wieku.
Na mocy podpisanego w 1920 rokuTraktatu Spitsbergeńskiego cały archipelag oddano pod zarząd administracyjnyNorwegii, która przejęła Svalbard w 1925 roku. Longyearbyen stało się nieformalną stolicą Svalbardu.
Znaczny rozwój osady nastąpił poII wojnie światowej, kiedy odbudowano ją po zniszczeniach wojennych.
19 lipca1985 statek pasażerski "Maksim Gorki" zderzył się z górą lodową. Była to największa katastrofa morska w Arktyce[6].
W 2002 utworzonoRadę Gminy Longyearbyen(inne języki)[7], do tego czasu miejscowość była pod zarządem najpierwStore Norske Spitsbergen Kulkompani(inne języki) (Norweska Państwowa Spółka Węglowa[5]), a od 1976 państwa norweskiego, podlegając jednocześnie tzw.sysselmesterowi, czyligubernatorowi Svalbardu.
W latach 2011–2015 Radzie Gminy przewodziłaChristin Kristoffersen[8], następnie przewodził Arild[9] Olsen, a w 2023 przewodniczącym Rady został Leif Terje Aunevik[10][11].
Ze względu na położenie miasta obowiązują w nim specyficzne prawa. Niektóre z nich to zakaz posiadania kotów i obowiązek noszenia ze sobą broni w celu ochrony przed niedźwiedziami polarnymi[12]. Oprócz tego w mieście od 1950 obowiązuje zakaz pochówku zmarłych, ze względu nawieczną zmarzlinę, która zatrzymuje rozkład zwłok. W 1998 naukowcy badający przyczynypandemii grypy hiszpanki z 1918, pobrali próbki z ciał sześciu pochowanych tutaj osób. Próbki zawierały fragmenty wirusa[13][14][15][16].
Longyearbyen charakteryzuje się dwiema wyjątkowymi porami roku. Podczas nocy polarnej (norw. polarnatt) zwana też polarną zimą (norw. polarvinter) nie wschodzi słońce. Przez dwa i pół miesiąca tej pory roku jest całkowicie ciemno i nie ma różnicy między dniem i nocą. Polarnatt zaczyna i kończy się spektakularnym zmierzchem. Słońce znajduje się wtedy poniżej horyzontu, ale na niebie widoczne są niebieskie i czerwone smugi światła.
Natomiast lato polarne (norw. polarsommer) charakteryzuje się tym, że słońce miesiącami nie zachodzi[17].
Ze względu na liczne lawiny, które miały miejsce na tym terenie w ostatnich latach, osada przechodzi restrukturyzację. Przeprowadzane są tam prace mające na celu zabezpieczenie istniejących obszarów mieszkalnych i znalezienie bezpiecznych miejsc do budowy nowych. W roku 2019 zaczęto rozbiórkę ponad stu zagrożonych domów. Gdy pojawia się ryzyko lawiny, wielu ludzi musi się ewakuować[18].
Longyearbyen z lotu ptaka
Longyearbyen (panorama)
Panorama Longyearbyen
Główny deptak w Longyearbyen
Główny deptak w Longyearbyen
Budynek The University Centre in Svalbard (UNIS) w Longyearbyen
Nieczynna kopalnia węgla w Longyearbyen
Bank w Longyearbyen jest jednym z niewielu budynków, gdzie nie wolno wchodzić z bronią
Cmentarz w Longyearbyen
Tablica upamiętniająca Johna M. Longyeara, założyciela Longyearbyen
Słońce o północy nad Longyearbyen
- ↑SusanS. Barr SusanS.,Longyearbyen [online], Store norske leksikon, 25 listopada 2024 [dostęp 2025-02-15] (norw.).
- ↑Population of Svalbard [online], SSB [dostęp 2025-02-15] (ang.).
- ↑KaareK. Øster KaareK.,Rasmus OleR.O. Rasmussen Rasmus OleR.O.,Longyearbyen [online], Lex, 23 października 2024 [dostęp 2025-02-15] (duń.).
- ↑Longyearbyen, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-02-15] .
- ↑abEmilE. Bogumił EmilE.,Koniec węgla w Norwegii: podano datę zamknięcia ostatniej kopalni [online], MojaNorwegia, 4 października 2021 [dostęp 2025-02-15] .
- ↑IlonaI. Wiśniewska IlonaI.,Białe. Zimna wyspa Spitsbergen, Wyd. 2, Wołowiec: wydawnictwo Czarne, 2017, s. 24-26,ISBN 978-83-8049-521-0,OCLC 993830657 .
- ↑AdamA. Drosik AdamA.,CZĘŚĆ 5 | Studia przypadków / ROZDZIAŁ 26. Arktyka / Longyearbyen – stolica Svalbardu, [w:]AdamA. Drosik,DorotaD. Heidrich,MagdalenaM. Ratajczak,Wprowadzenie do zrównoważonego rozwoju. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2022, s. 308,ISBN 978-83-66849-76-1 [dostęp 2025-02-15] .pub. albo wyd., , strona główna serwisu
- ↑Ny leder i Nordnorsk Kunstmuseum [online], NRK, 26 lutego 2024 [dostęp 2025-02-15] (norw. bokmål).
- ↑Arild Olsen blir ny lokalstyreleder i Longyearbyen [online], High North News, 26 października 2015 [dostęp 2025-02-15] (norw. bokmål).
- ↑Kontakt - For media [lokalstyreleder] [online], Longyearbyen lokalstyre [dostęp 2025-02-15] (norw.).
- ↑Elections in Longyearbyen bring change and resentment [online], Polarjournal, 15 listopada 2023 [dostęp 2025-02-15] [zarchiwizowane zadresu 2023-11-15] (ang.).
- ↑12 Facts You Never Knew About Longyearbyen: The World’s Northernmost City - [online], Johnny Jet, 5 kwietnia 2012 [dostęp 2022-06-17] (ang.).
- ↑ArturA. Białek ArturA.,Longyearbyen to najdalej wysunięte na północ miasto. Niewielka osada skrywa sporo atrakcji [online], National Geographic, 8 grudnia 2024 [dostęp 2025-02-15] .
- ↑LyndseyL. Matthews LyndseyL.,There's a Remote Norwegian Town Where You're Not Allowed to Die [online], Men's Health, 14 marca 2018 [dostęp 2022-06-17] (ang.).
- ↑MiaM. Bennett MiaM.,What the Arctic reveals about coronavirus [online], ArcticToday, 23 marca 2020 [dostęp 2025-02-15] (ang.).
- ↑KirstyK. Duncan KirstyK.,Biosafety at the Top of the World: Unearthing the Secrets of Spanish Flu, [w:]JacquelineJ. Murray,JamesJ. Flanagan,JamesJ. Raven,KirstyK. Duncan,Mappa mundi : mapping culture, mapping the world, „Working Papers in the Humanities”, 2001 [dostęp 2025-02-15] (ang.).typ?,1 stycznia Brak numerów stron w czasopiśmie
- ↑Longyearbyen [online], Visit Svalbard [dostęp 2022-06-17] (norw. bokmål).
- ↑SusanS. Barr SusanS.,Longyearbyen [online], Store norske leksikon, 29 lipca 2020 [dostęp 2022-06-17] (norw. bokmål).
Stolice państw Europy
| Stolice niepodległych państw | |
|---|
Stolice terytoriów zależnych
i państw nieuznawanych | |
|---|
