Londyn (ang.London) –stolica i największe miastoAnglii iWielkiej Brytanii, położone w południowo-wschodniej części kraju, nadTamizą. Jest trzecim co do wielkości miastemEuropy, poMoskwie iStambule, a jednocześnie jednym z większych miast świata zarówno w skali samego miasta, jak i całejaglomeracji. Liczba mieszkańców Londynu (w granicach tzw.Wielkiego Londynu) wynosi ok. 8,982 mln (2019) na obszarze 1572 km²; cały zaśobszar metropolitalny Londynu w 2018 r. liczył prawie 12,5 milionów mieszkańców[2]. Około 20% mieszkańców pochodzi zAzji,Afryki iKaraibów.
Współczesny Londyn jest drugim pod względem wielkości centrum finansowym świata. Dokonuje się tam 30% światowego obrotu walutami i 40% światowego obrotueuroobligacjami. Swoje główne siedziby ma tam kilkaset banków oraz wielkie towarzystwa ubezpieczeniowe i inwestycyjne. Jest także ogromnym ośrodkiemmedialnym.
W 2018 Londyn odwiedziło 20,42 mln turystów z całego świata – był na drugim miejscu wśród najczęściej odwiedzanych miast świata poBangkoku wTajlandii[3].
Obszar metropolitalny Londynu(inne języki) (ang.the metropolis) najbardziej dynamiczny wzrost osiągnął wepoce wiktoriańskiej orazlatach międzywojennych. Rozwój został zatrzymany w latach 40. XX wieku, z powodu II wojny światowej oraz uchwaleniapasów zieleni wokół miast. Obszar działania Policji Metropolitalnej (ang.The Metropolitan Police District), obszar działania władz lokalnychWielkiego Londynu oraz obszar Transportu londyńskiego (ang.London Transport Area) zmieniały się często, ale zazwyczaj odpowiadały granicomWielkiego Londynu.
Pochodzenie nazwy miasta nie jest jasne i jest przedmiotem wielu teorii i domysłów.
Według jednej z legend nazwa miałaby pochodzić odkróla Luda, mitycznego władcy celtyckiego plemieniaTrynowantów (łac.Trinovantes), który miał założyć miasto w I wieku p.n.e.[4] lub znacząco rozbudować istniejące miasto. Po jego śmierci osadę nazwanoKaerlud lubKaerlundein (miasto Luda), która to nazwa miała zostać przekształcona w rzymskieLondinium[5].
W 1998 rokuRichard Coates(inne języki) zaproponował pochodzenie nazwy od przedceltyckiegostaroeuropejskiego słowa(p)lowonida, oznaczającego rzekę zbyt szeroką, by pokonać ją w bród, nawiązującego doTamizy[6]. Nowsze badania wiążą nazwę zpraindoeuropejskim *lendh, oznaczającym „tonąć, topić”, oraz członem *-injo- lub *-onjo-, używanym do tworzenia nazw miejsc. Nazwa miałaby więc oznaczać „miejsce, w którym występują powodzie”[7].
Inne teorie wiążą nazwę Londyn z celtyckim słowem mającym dziś postaćllon lublon, oznaczającym jedzenie, posiłek lub miejsce posiłku, orazdin, czyli „miły, budzący uczucie akceptacji”, a cała nazwa miałaby oznaczać miejsce obfite w jedzenie, na przykład dużą liczbę ryb przy ujściu rzeki[8].
Pierwszymi śladami działalności osadniczej na terenie Londynu są odkryte pozostałości po rzymskiej osadzie założonej najprawdopodobniej w 43 roku naszej ery, czyli w czasie inwazji wojskcesarza rzymskiegoKlaudiusza na Brytanię[9]. Odnaleziono także pozostałości po obozie warownym datowanym na lata 70–80 n.e. na wzgórzachCornhill iLudgate Hill.Rzymianie oznaczyli centrumLondiniumkamieniem Londyńskim(inne języki), który jest do tej pory widoczny naCannon Street. Niemniej prawdopodobne jest, że osady miejscowej ludności istniały tu jeszcze przed przybyciem Rzymian naWyspy Brytyjskie. Londyn głównie dzięki rozwojowi handlu z krajami kontynentu europejskiego (rzymska nazwaLondinium) stał się jednym z najbogatszych miastImperium. Za czasów rzymskich miasto liczyło ok. 30 tysięcy mieszkańców[10].
W roku 313 założono tu biskupstwo, a na początku VII wieku stolicękrólestwa Esseksu. W XI wieku Londyn zaczął pełnić funkcję faktycznej stolicy kraju.
Przez kilka wieków niewielki, liczący 133ha obszar rzymskiegoLondinium odpowiadał w zasadzie średniowiecznemu Londynowi. Dopiero w XII wieku rozpoczął się dynamiczny rozwój wykraczający poza mury miejskie, głównie wzdłuż dróg komunikacyjnych w kierunku zachodnim.
W roku 1666wielki pożar strawił większą część miasta. W ciągu kilku dni spłonęło ponad 13 tys. domów i niemal 90kościołów. Wydarzenie to pogłębiło szkody zapoczątkowane w poprzednim roku przez epidemiędżumy, w wyniku której śmierć poniosło aż 100 tysięcy mieszkańców.
W okresie odbudowy miasta starano się kontrolować rozwój stolicy, m.in. poprzez wprowadzenie przepisów budowlanych, zaniechanie budowy drewnianej itp. Niektórym pożar przyniósł jednak korzyści, zwłaszcza sirChristopherowi Wrenowi, któremu zlecono zadanie odbudowania spalonej stolicy. Dzięki temu powstały takie arcydzieła, jakRoyal Naval Hospital wGreenwich ikatedra św. Pawła.
W latach 60. XVIII wieku zburzono średniowieczne mury obronne, co spowodowało rozrost miasta.
W XVIII wieku Londyn stał się największym miastem Europy, prześcigając Paryż (dotychczasowego lidera). Już około 1700 roku Londyn liczył niemal 700 tysięcy mieszkańców. W pierwszej dekadzie wieku XIX liczba londyńczyków przekroczyła milion. Wszystkie dane dotyczące ich liczby na początku XVIII stulecia są jedynie danymi szacunkowymi, gdyż pierwszy spis mieszkańców przeprowadzono dopiero w 1801. Wiadomo jednak, że w 1732 Londyn liczył sobie 5099 dużych ulic, uliczek i placów. Wszystkich razem domów było 95 968. XVIII-wieczny Londyn był miastem kontrastów, złożonym właściwie z trzech połączonych miast: Londynu właściwego na północnym wschodzie (wokół kupieckiej dzielnicy City z własnym do dziś istniejącym samorządem),Westminsteru na północnym zachodzie (z siedzibą parlamentu) i położonego na południowym brzegu TamizySouthwark; nie było więc i nie ma dziś czegoś takiego jak centrum Londynu. W czasachDefoe iBurke’a Londyn, Westminster i Southwark miały własnych reprezentantów w parlamencie, lecz nawet razem ich wpływ na postanowienia tego ciała był niewielki; w skali kraju przeważały wiejskie okręgi wyborcze. Londyn czasów oświecenia był celem podróży wielu liberałów europejskich.
Dalszemu rozwojowi przestrzennemu miasta towarzyszyła wzrastająca liczba populacji, szczególnie dynamicznie w okresie rewolucji przemysłowej w XIX wieku. W stuleciu tym zanotowano siedmiokrotny wzrost liczby ludności.
W 1851 Londyn gościłWystawę Przemysłu Wszystkich Narodów, będącą de facto protoplastą dzisiejszegoExpo. Kilka lat później w mieście nastąpiło otwarcie pierwszej na świecielinii kolei podziemnej, w ceremonii otwarcia uczestniczyłakrólowa Wiktoria.
W okresie I wojny światowej miasto było atakowane przez niemieckie bombowce izeppeliny[11]. Bombardowań stolicy było 27, ostatnie wiosną 1918, najpoważniejsze zaś 13 czerwca 1917. Dwadzieścia samolotówGotha G.IV razem ze sterowcami LZ zrzuciło wtedy na miasto prawie 4,5 tony bomb. W sumielotnictwo II Rzeszy zrzuciło ich aż 115 ton, które zabiły 835 Londyńczyków, a 1972 zraniły.
Podczas II wojny światowej miasto było bombardowane początkowo przez samoloty niemieckie, później przez rakiety.Luftwaffe używało przeważniebombowców strategicznychDornier Do 17 iHeinkel He 111. Od połowy 1944 aż do końca wojny Niemcy używali już tylko pociskówV1 orazV2. Wszystkie te naloty spowodowały zniszczeniedzielnicy portowej oraz częściowo City.
Po zakończeniu wojny rozpoczęto realizację planu przestrzennego rozwoju stolicy, obejmującego m.in. wyeliminowanieslumsów (co nie do końca się udało, gdyż różnice między najbogatszymi i najbiedniejszymi mieszkańcami Londynu jedynie się pogłębiły[12][13]),konsolidację pasa zieleni otaczającego miasto (London’s Green Belt) oraz budowę, w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od jego centrum, kilku miast-ogrodów (w tymBasildon,Harlow,Hemel Hempstead iCrawley). Podjęto także wysiłki zmierzające do likwidacji londyńskiego „smogu” (ponoć problem ten istniał już w XIV wieku, zaś kulminację osiągnął w 1952, podczas „wielkiego smogu londyńskiego”) oraz oczyszczenia wód Tamizy.
Londyn w 2011 miał 8 173 941 mieszkańców[14]. Stanowi to około 13% ogółu populacji Wielkiej Brytanii, która obejmuje tylko 0,6% powierzchni kraju[15]. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 5200/km². W tym roku Londyn pod względem liczby mieszkańców zajmował 22. miejsce na świecie[16]. Najwięcej osób mieszka wBarnet iCroydon, najmniej wCity iKensington and Chelsea. Mężczyźni stanowią 49,3% populacji, kobiety zaś 50,7%[17].
Podział mieszkańców ze względu na wiek w 2011 roku[14]:
Wiek
0-15
16-29
30-44
45-59
60-74
+75
Udział procentowy
19,88%
22,52%
25,34%
17,00%
9,98%
5,28%
Podział mieszkańców według miejsca urodzenia na podstawie spisu powszechnego z 2011 roku[18]:
Londyn jest najbardziej zróżnicowanym etnicznie miastem Wielkiej Brytanii. Biali stanowią około 60% ludności, największy ich odsetek jest wHavering iRichmond upon Thames, tj. ponad 85% mieszkańców, najmniej zaś wNewham – 29%. Drugą co do wielkości grupą etniczną są Czarni Afrykanie – 7%. Największy ich odsetek mieszka wSouthwark iBarking and Dagenham – ponad 15% mieszkańców. Niewiele mniejszą grupą są Hindusi, którzy stanowią 6,6% ludności Londynu. Największe ich skupisko jest wHarrow – 26% mieszkańców.
Podział mieszkańców według grup etnicznych na podstawie spisu powszechnego z 2011 roku[15]:
Największą grupę religijną według spisu powszechnego z 2011 stanowilichrześcijanie – 48,4% mieszkańców Londynu. Kolejnymi religiami pod względem liczby wyznawców były:islam – 12,4%,hinduizm – 5,0%,judaizm – 1,8%,sikhizm – 1,5%,buddyzm – 1%. Inne religie wybrało 0,6% respondentów, zaś niewierzących było 20,7%. 8,5% respondentów nie podało swojej religii[19].
W Londynie swoje siedziby mają: wpałacu Lambetharcybiskup Canterbury, duchowny zwierzchnik Kościoła Anglii (anglikańskiego), zaś w domu biskupim wWestminsterze zwierzchnik Kościoła rzymskokatolickiego w Anglii i Walii – arcybiskup Westminsteru. Najbardziej znane kościoły znajdujące się w Londynie to:katedra św. Pawła w Londynie,Opactwo Westminsterskie ikatedra westminsterska. Znajdują się tutaj także: największy w Europie meczetBaitul Futuh i świątynia sikhijska Gurdwara Sri Guru Singh Sabha, druga co do wielkości świątynia hinduistyczna w Europie –BAPS Shri Swaminarayan Mandir, a także najstarsza w Wielkiej Brytanii synagoga – Bevis Marks Synagogue.
Liczba osób udających się do kościoła co niedzielę w Londynie wzrosła w latach 2005–2012 o 16%. W 2012 720 000 osób chodziło do kościoła co niedzielę, prawie 100 tysięcy więcej niż w 2005. Zjawisko to tłumaczy się napływem ciemnoskórych imigrantów, głównie należących dokościołów zielonoświątkowych[20].
Administracyjnie Wielki Londyn (Greater London) jest podzielony na 32gminy (London boroughs) oraz autonomiczneCity, z czego 12 orazCity of London tworząLondyn Wewnętrzny (Inner London), a pozostałe –Londyn Zewnętrzny (Outer London). Najważniejsze (również ze względów historycznych) dzielnice toCity of London i City of Westminster położone na północnym brzegu Tamizy oraz Southwark i Lambeth na południowym brzegu.
40% Wielkiego Londynu jest pokryte Londyńskim Obszarem Pocztowym (ang.London postal area). Kod Londyńskiego Obszaru Telefonicznego (ang.London telephone area code) obejmuje obszar zbliżony do Wielkiego Londynu, aczkolwiek nie obejmuje niektórych dzielnic zewnętrznych, a obejmuje gminy znajdujące się poza granicami Wielkiego Londynu.
Wielki Londyn pokrywa obszar 1579 km² (609 mil kwadratowych), będąc tym samym jednym z największych miast świata. Przejechanie wszerz przez miasto wiąże się z pokonaniem przeszło stu kilometrów[21]. Główną cechątopografii londyńskiej jest rzeka Tamiza, która przecina miasto od południowego zachodu do wschodu. Dolina Tamizy to tereny wylewowe otoczone delikatnie pofałdowanymi wzgórzami (np.Parliament Hill,Addington Hills czyPrimrose Hill). Wzgórza te nie stanowiły znaczącej przeszkody dla rozwoju Londynu, od jego początków, jako portu rzecznego, na północnym brzegu Tamizy, stąd też obszar Londynu rozwijał się na bazie okręgu.
W przeszłości Tamiza była o wiele szerszą i płytszą rzeką z rozległymiterenami bagiennymi; w czasie przypływów jej brzegi osiągały pięciokrotną szerokość obecnych. Były intensywnie niwelowane i regulowane, stąd wiele jej londyńskich dopływów zasila ją pod ziemią. Tamiza jest rzeką przypływową, a tym samym podatną na wylewanie z brzegów. W 1974, po dziesięciu latach prac zakończono budowę Tamy Londyńskiej w Woolwich, której działalność zażegnała niebezpieczeństwo powodzi. Tama Londyńska została zaprojektowana, aby pracować do roku 2030, obecnie trwają prace projektowe mające na celu rozbudowętamy, łącznie ze zmianą jej stylistyki.
Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnimi temperaturami mierzonymi wGreenwich pomiędzy +13,6 °C do +22,8 °C. Rekordowa temperatura +40,3 °C została zarejestrowana w innej części Londynu 19 lipca 2022. Poprzedni rekord temperatury wynosił +38,1 °C i został zanotowany 10 sierpnia 2003. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń, ze średnimi temperaturami pomiędzy +2,3 °C a +8,1 °C. Średni rocznyopad atmosferyczny wynosi 601,7 mm – najwyższe opady występują w październiku, najniższe w lutym. Opady śniegu są rzadkie – w wyniku ciepła wytwarzanego w obszarach zurbanizowanych – tzw.miejska wyspa ciepła, temperatura zimą w Londynie może być wyższa nawet o 5 °C od obszarów otaczających aglomerację.
Tower of London jest budowlą pełniącą niegdyś funkcje obronne, jak i pałacowe. Budynek był takżewięzieniem, miejscem egzekucji,mennicą,arsenałem iskarbcem. Ostatnim władcą Anglii, który wykorzystywał ją w celach obronnych, byłJakub I (1566–1625).Tower of London założona została przezWilhelma Zdobywcę w 1078, by dziś stać się jednym z popularniejszych fortów świata. Obecnie ulokowane są tu klejnoty koronne o bezcennej wartości.Tower of London znajduje się niedaleko cieszącej się złą sławąBloody Tower orazBeauchamp Tower wraz z ponad 90 napisami wyrytymi przez jej więźniów. WMartin Tower znajduje się wystawa „Korony i diamenty”, która poświęcona jest ewolucji królewskichkoron w Wielkiej Brytanii i niezwykłej roli, jaką odegrały w niej diamenty.
Początkowo nazwaBig Ben odnosiła się do dzwonu z Wieży św. Szczepana (ang.St Stephen Tower), zwanej również Wieżą Zegarową (ang.Clock Tower), należącej doPałacu Westminsterskiego. Dziś nazwaBig Ben odnosi się często zarówno do dzwonu, jak izegara i samej Wieży. Budowę tej neogotyckiejwieży podjęto po pożarze Pałacu w 1834. Inauguracja otwarcia odbyła się 31 maja 1859. Dzwon waży 13 ton. Zegar jest największym zegarem w Wielkiej Brytanii. Średnica każdej tarczy wynosi 7,5 m, wskazówki mają długość 4,25 m. Co kwadrans wybijana jest melodia wzorowana na tej z dzwonuSt Mary’s Church (University Church) wCambridge – jest to wariacja na temat kilku taktów z„Mesjasza”Haendla. O północy 31 grudnia 1923 dźwięk zegara można było po raz pierwszy usłyszeć wradioBBC.
Katedra Świętego Pawła w Londynie znajduje się w centrum Londynu nazywanymThe City. Jej budowa trwała w latach 1675–1710. Katedra charakteryzuje się monumentalnąkopułą o średnicy 50 metrów i wadze 700 ton. Wysokość budowli mierzona od posadzki do krzyża znajdującego się na szczycie kopuły wynosi 108 metrów, długość 158 metrów. We wnętrzu katedry znajduje się kilka galerii sztuki.
MostTower Bridge przecinający Tamizę stał się symbolem Londynu. Środkowa część składa się z dwóch ważących po 1100 ton zwodzonych przęseł mostu podnoszących się w ciągu 90 sekund. Zwieńczonepinaklami wieże oraz pomost kryją mechanizm służący do podnoszenia ruchomych przęseł. Są one unoszone, by umożliwić przepłynięcie dużych statków lub z powodu specjalnych okoliczności. W wieżach mostu znajduje się muzeum jego historii, a z górnego pomostu, obecnie otwartego dla turystów roztacza się widok na rzekę Tamizę. Most jest szeroki na 60 metrów, a wysokość przy podniesionych przęsłach – 40 metrów. W swych czasach świetności był otwierany pięć razy dziennie.
Opactwo Westminsterskie jest kompleksem budowli położonych nad Tamizą. Znajdują się tu neogotycki Pałac Westminsterski, będący siedzibąParlamentu, wieża ze słynnym zegaremBig Ben, średniowieczny kościół św. Małgorzaty oraz słynne opactwo. Kompleks ten do XVI wieku był rezydencją królewską, kiedy to umiejscowiono w nimIzbę Lordów iIzbę Gmin. Najstarszym budynkiem Parlamentu jestWestminster Hall. Pierwsze posiedzenie angielskiego Parlamentu odbyło się w 1265. Opactwo ściśle związane jest zhistorią Anglii: od czasówWilhelma Zdobywcy (1065) koronuje się tu władców kraju, używając tronu koronacyjnego z 1307. Znajdują się tu groby królewskie oraz groby i tablice pamiątkowe najwybitniejszych angielskich twórców, uczonych i polityków. Łącznie na terenie opactwa spoczywa około 3300 zmarłych.
Pałac Buckingham jest od 1837 oficjalną siedzibą monarchów brytyjskich oraz największym na świecie pałacem królewskim wciąż pełniącym swą pierwotną funkcję. Został oddany do użytku w 1703 jako rezydencja miejskaKsięcia Buckingham. W 1762 król AngliiJerzy III wszedł w posiadanie pałacu, który przekształcono w jego prywatną rezydencję. Obecnie Pałac Buckingham jest również miejscem uroczystości państwowych oraz oficjalnych spotkań głów państw. DlaBrytyjczyków pałac stanowi jeden z symboli Wielkiej Brytanii; tutaj Londyńczycy składali kwiaty po śmierciksiężnej Walii, Diany. Obecnie pewna część Pałacu jest udostępniona zwiedzającym. Na placu przed Pałacem stoi pomnik Królowej Wiktorii.
Hyde Park położony na obszarze 2,5 km² jest jednym z kilkuparków królewskich w Londynie. JezioroSerpentine dzieli park na dwie części. Hyde Park założony został w 1536 r. przezHenryka VIII, który pozyskał tutejsze grunty od mnichów z Opactwa Westminsterskiego. Większa część obiektów architektonicznych w parku zaprojektowana została w latach 20. XIX wieku przezDecimusa Burtona. W Hyde Park znajduje się miejsce, w którym każdy może wyrazić swe poglądy, niezależnie od ich znaczenia, przemawiali tam m.in.Karl Marx iWłodzimierz Lenin.
GaleriaTate Modern mieści się w położonym nadTamizą dawnym budynku elektrowniBankside i obecnie jest narodowym muzeum sztuki współczesnej w Wielkiej Brytanii. Wystawiane są tam kolekcje sztuki współczesnej i nowoczesnej, m.in. obrazy autorstwaMatisse’a,Picassa iRothko oraz bardziej współczesne dzieła stworzone przezMatthew Barneya,Chrisa Ofiliego iGerharda Richtera.
W Londynie w 2018 znajdowały się czterykąpieliska wyznaczone zgodnie z unijnądyrektywą kąpieliskową, co stanowiło ¼ śródlądowych kąpielisk Zjednoczonego Królestwa (tyle samo znajdowało się na jeziorzeWindermere). Funkcjonują one nieprzerwanie od 1998. Trzy z nich leżą na stawach w parkuHampstead Heath, a jedno na zbiornikuSerpentine wHyde Parku. W okresie 1998–2018 ichjakość wody oceniano zwykle jako co najmniej dostateczną. Roczną klasę niedostateczną stwierdzono jedynie w 1999 wSerpentine i w 2006 w stawieLadies Pond w Hampstead Heath, natomiast wodę w kąpielisku w stawieMens Pond w tym samym parku w większości lat oceniano jako doskonałą. Jakość wody wSerpentine klasyfikowano zwykle jako dostateczną[24].
Londyn zaliczany jest do największych na świecie ośrodków obrotu dziełami sztuki i pozostaje jednym z największych centrów muzealnych Europy. Ponad 60 muzeów i stałych galerii przyciąga turystów z całego świata. Najbardziej znane z nich to:
Godne podkreślenia jest Muzeum Brytyjskie (ang.British Museum – największy kompleks muzealny na świecie) z dużymi zbiorami starożytnych kultur egipskiej, greckiej, rzymskiej, prekolumbijskiej, indyjskiej iDalekiego Wschodu (m.in. chińskiej, japońskiej) oraznumizmatyki.
National Gallery posiada kolekcjęmalarstwa europejskiego od XIII do końca XIX wieku, natomiastTate Britain może pochwalić się bogatymi zbiorami sztuki angielskiej począwszy od XVI aż do XX wieku oraz współczesnej sztuki światowej, z dobudowanąClore Gallery, w której ulokowana jest spuścizna malarzaJ.M.W. Turnera.
Na drugim brzegu Tamizy znajduje się galeria sztukiTate Modern, gdzie obok stałych zbiorów są prezentowane wystawy czasowe sztuki najnowszej, m.in.Wallace Collection, czyli prywatna kolekcja ze zbiorami malarstwa europejskiego, rzeźby, broni iporcelany.
Muzeum Wiktorii i Alberta ma bogate zbiory rzeźby, ceramiki, mebli, wyrobów z metalu (kolekcja sreber), ubiorów oraz sztuki z Indii i Dalekiego Wschodu (m.in. chińskiej, japońskiej i koreańskiej), a także malarstwa angielskiego z lat 1700–1900.
Londyn jest jednym z największych ośrodków akademickich w Wielkiej Brytanii. Znajdują się tam siedzibyKrólewskiego Towarzystwa Geograficznego,Uniwersytetu Londyńskiego,Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie oraz wielu innych uczelni. Państwowy Uniwersytet Londyński, mogący pochwalić się długimi tradycjami kształcenia, jest obecnie jednym z największych uniwersytetów w Europie (około 240 000 osób uczących się i 45 000 studentów)[25].
Rada Europejskiego Instytutu Technologii i Innowacji (EIT) 16 grudnia 2009 wyznaczyła centra pierwszych trzech Węzłów Wiedzy i Innowacji[27]. Uczelnie z Londynu będą brać udział w pracach Węzła Klimatycznego.
Działają tam liczne instytucje naukowo-badawcze, redakcje brytyjskich pism o międzynarodowym zasięgu (w tym gazetyThe Times,The Guardian,The Observer) oraz wielkie domy wydawnicze (Longman Group). Oprócz książek i czasopism produkuje się w nim ponad połowę używanych na świecie banknotów i czeków.
Londyn jest największym ośrodkiem przemysłowym Wielkiej Brytanii, zlokalizowane są tam centrale wielkich koncernów przemysłowych, takich jakShell iBritish Petroleum, a także dziesiątki filii i przedstawicielstw firm ze Stanów Zjednoczonych, krajów Unii Europejskiej i Dalekiego Wschodu.
Przemysł w Londynie charakteryzuje się zróżnicowaną strukturą gałęziową, z dominacją przemysłu wysokich technologii, w tym zakłady elektroniczne i elektrotechniczne należące do wielkich korporacji międzynarodowych (Epson,IBM,Apple). Usytuowane są one na pn.-wsch. przedmieściachEnfield iIlford oraz na południowych peryferiach, wCroydon i Hayes. Na północnych krańcach aglomeracji, w Hatfield iRadlett, umiejscowione są zakłady przemysłu lotniczego British Aircraft Co. i Hawker Siddeley, w południowo-zachodniej dzielnicyWeybridge – zakładyRolls-Royce. WDagenham, we wschodniej części aglomeracji, znajduje się wielka fabryka samochodów należąca do brytyjskiej filiiForda. Bliżej centrum mieszczą się liczne małe zakłady przemysłu odzieżowego, spożywczego (Cadbury, Carlsberg-Tetley), papierniczego, a także poligraficznego.
Londyn jest wielkim węzłem komunikacji drogowej, krzyżuje się tam dziewięćautostrad oraz pięć innych ważnych dróg krajowych. Wszystkie połączone są zautostradą M25, która tworzy pierścień wokół miasta.
Przewozy pasażerskie wewnątrz aglomeracji odbywają się płynnie dziękisystemowi metra, będącemu najstarszym na świecie, o łącznej długości wszystkich linii 392 km (w tym 171 km pod ziemią), z liczbą 268stacji. Rocznie przewozi ono około 800 mln pasażerów. Dojazdy do pracy umożliwiaszybka kolej podmiejska. Brzegi Tamizy spięte są 28 mostami drogowymi i kolejowymi oraz trzematunelami pod jej korytem.
Londyn jest największym międzynarodowym węzłem transportu lotniczego, londyńskie lotniska przyjęły w 2013 ponad 117 mln pasażerów, największymi są kolejno:
W dzielnicyWoolwich (część Greenwich), około 10 km w dół rzeki odTower, zlokalizowany jest dużyport handlowy. Dzięki pływom morskim westuarium Tamizy, port londyński jest przystosowany do obsługi jednostek o zanurzeniu 11,2 m. Większość ładunków jest przeładowywana zestatków nabarki, które dostarczają towary do zakładów przemysłowych po obu brzegach Tamizy, docierając do 225 km w głąb wyspy. Przeładunki w porcie w 2000 wyniosły 62 mln ton, z czego najwięcej przypada na surowce dla przemysłu spożywczego, włókienniczego, papierniczego i paliwowego.
Porty kontenerowy i pasażerski obsługujące stolicę znajdują się wTilbury, poza obrębem aglomeracji.
Stadion w dzielnicy Wembley oddany do użytku w 2007
Londyn posiada bogatą infrastrukturę sportową, w postaci stadionów, kortów tenisowych (Wimbledon) oraz licznych terenów rekreacyjnych (Green Park,Hyde Park itd.). Każdego roku na terenie miasta odbywają się dziesiątki rozmaitych imprez sportowych, trzy razy rozgrywane były tamLetnie Igrzyska Olimpijskie (w 1908, 1948 i 2012).
Dużą popularnością cieszy się w Londynie piłka nożna; znajduje się tam aż 7 stadionów należących do pierwszoligowych klubów piłkarskich:
Chelsea, 6-krotny Mistrz Anglii, 8-krotny zdobywca Pucharu Anglii, zwycięzca Ligi Mistrzów (2012, 2021), Ligi Europy (2013, 2019), Ligi Konferencji (2025) i Pucharu Zdobywców Pucharów (1971, 1998)
Tottenham Hotspur, 2-krotny Mistrz Anglii, 8-krotny zdobywca Pucharu Anglii, zdobywca Pucharu Zdobywców Pucharów (1963) i Pucharu UEFA (1972, 1984)
Popularny jest równieżtenis. Na południu miasta, w dzielnicy Wimbledon znajdują sięsłynne korty. Rokrocznie rozgrywany jest tam wielkoszlemowy turniej tenisowy odbywający się na przełomie czerwca i lipca uznawany za nieoficjalne mistrzostwa świata na kortach trawiastych.
↑RichardR.CoatesRichardR.,A new explanation of the name of London, „Transactions of the Philological Society”, 96, listopad 1998, s. 203–229 [dostęp 2019-01-19].
.jpg)
.jpg)
.JPG)
.svg)
.svg){kind=logo}
.svg){kind=logo}
