Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też:inne znaczenia tego słowa.

Liw

wieś
Wieżazamku w Liwie
Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Powiat	węgrowski
Gmina	Liw
Liczba ludności (2024)	825[2]
Strefa numeracyjna	25
Kod pocztowy	07-100[3]
Tablice rejestracyjne	WWE
SIMC	0677926[4]
Położenie na mapie gminy Liw Liw
Położenie na mapie Polski Liw
Położenie na mapie województwa mazowieckiego Liw
Położenie na mapie powiatu węgrowskiego Liw
52°22′32″N 21°57′51″E/52,375556 21,964167[1]
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Liw –wieś wPolsce położona wwojewództwie mazowieckim, wpowiecie węgrowskim, wgminie Liw^[5][4].

Na terenie wsi utworzono dwa sołectwaLiw I iLiw II^[6].

Liw to ośrodek krajoznawczy i letniskowy. Dawniejmiasto; uzyskałlokację miejską przed 1421 rokiem, zdegradowany w 1869 roku^[7]. Miejsce obradsejmików ziemskichziemi liwskiej od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku^[8].W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała dowojewództwa siedleckiego.

Liw Stary iLiw Nowy byłymiastami królewskimiKorony Królestwa Polskiego^[9], położonymi w drugiej połowie XVI wieku w powiecie liwskimziemi liwskiejwojewództwa mazowieckiego^[10]. W czasachRzeczypospolitej Obojga Narodów w Liwie mieściła się kasa szafarzy podatków dlaMazowsza^[11].

Liw leży w północnej częściObniżenia Węgrowskiego, nad rzekąLiwiec. Rzeka przepływająca przez miejscowość stanowi granicę dwóch historycznych dzielnicPodlasia iMazowsza.

Wieś jest siedzibąrzymskokatolickiej parafiiśw. Leonarda w Liwie^[12].

Nazwa miejscowości Liw pochodzi prawdopodobnie zjęzyka Bałtów, od słowa oznaczającegobagna,teren bagienny. Oddaje ona charakter historyczny tego miejsca, gdyż pierwotnie osadę otaczały rozlewiska rzeki Liwiec.

 Osobny artykuł:Ziemia liwska.

Pierwotnie gród obronny, strzegący przeprawy przez rzekę oraz wschodnich granic Mazowsza, znajdował się na południe od dzisiejszego Liwa w miejscowościGrodzisk. W XIII w. osada została przeniesiona bardziej na północ w miejsce dzisiejszego zamku. Pierwsza wzmianka pisana o Liwie pochodzi z dokumentów książęcychBolesława II z 1304 r. i dokumentu księcia czerskiego Siemowita III wystawionego w 1335 r. Był to jeden z głównych punktów obronnych tego księstwa oraz siedziba kasztelanii. Bliskość granicy zWielkim Księstwem Litewskim oraz przebiegający tędy trakt naRuś sprzyjał rozwojowi handlu i osadnictwa. Osada przygrodowa bardzo szybko rozwinęła się w organizm miejski. Jednak prawa miejskie Liw uzyskał dopiero ok. 1421 r., co było związane z wybudowaniem w miejscowości zamku książęcego oraz ustanowieniem go stolicą ziemi liwskiej. Istnieją jednak przypuszczenia, że lokacja naprawie chełmińskim mogła się odbyć znacznie wcześniej, w II poł. XIV w. Wraz ze wzrostem miasta rozrosło się również przedmieście, które w latach 1453–1789 było odrębnym miastem pod nazwąLiw Nowy.Liw Stary otrzymał odnowione prawo miejskie w 1453 r. od księciaBolesława IV.

Po śmierci księcia mazowieckiegoKonrada III Rudego (zm. 1503) ziemia liwska znalazła się w oprawie wdowiej księżnejAnny Radziwiłłówny (zm. 1522), a później stała się własnością jej córki, ostatniej przedstawicielki Piastów MazowieckichAnny Mazowieckiej (zm. 1557). W 1526 r. zmarł ostatni książę mazowieckiJanusz III iMazowsze zostało inkorporowane do Korony. Precedens sprawił jednak, że zarówno Liw, jak i okalające go terytorium na krótki okres stały się udzielnym księstwem. Spór o majątek międzyZygmuntem I Starym i Anną Mazowiecką toczył się do 1537 r. Miasto i zamek Liw w tym czasie były kilkakrotnie oblegane przez wojska królewskie.

Po objęciu władzy przez starostę koronnego rozpoczął się dalszy rozwój miasta. W I Rzeczypospolitej Liw korzystał wciąż z położenia geograficznego na styku dwóch państw – Korony i Litwy. Odbywały się tu sądy ziemskie i grodzkie. Kościół parafialny św. Jana Chrzciciela w Liwie był salą obrad sejmiku ziemskiego. Pod koniec XVI i na początku XVII w. był tutaj duży ośrodek rzemieślniczy i handlu zbożem, na przeprawie przez rzekę zorganizowano komorę celną, raz w tygodniu były targi, a trzy razy do roku jarmarki. W 1572 r. Liw był typowany jako jedno z miast, w którym mogłaby odbywać się elekcja królów polskich. XVII wiek przyniósł jednak również upadek gospodarczy miasta. Przede wszystkim przyczynił się do tego rozwój Węgrowa na drugim brzegu rzeki oraz wojny prowadzone przez Rzeczpospolitą z państwami ościennymi. Duże znaczenie dla upadku miasta miała ogólnoeuropejska sytuacja gospodarcza na rynku zboża. Miasto wyludniło się podczaspotopu szwedzkiego. W latach 1631 i 1652 wybuchła w mieście zaraza. Zostało spalone w 1657 r. przez wojska księcia siedmiogrodzkiego. Zdewastowano także kościół św. Ducha w Nowym Liwie oraz usytuowaną na przedmieściach kaplicę św. Leonarda z XV wieku. Miasto tak podupadło, że sejm w Grodnie w 1678 roku, by wzmocnić jego gospodarkę, wyznaczył w Liwie dwa jarmarki, w poniedziałek starozapustny i w Boże Ciało^[13]. Kolejne pożary z 1700 i 1703 r. wywołali Szwedzi, którzy również zburzyli zamek i większość zabudowy. W 1762 r. w zatargu władz miejskich z kościołem o dziesięcinę nałożono na miasto ekskomunikę.

Po 1795 r. Liw znalazł się podzaborem austriackim i został kolejny raz ograbiony. Zlikwidowano wówczas ziemię liwską i zdegradowano zupełnie rolę miasteczka, gdyż stolicącyrkułu stały sięSiedlce. Od 1809 r. Liw był w granicachKsięstwa Warszawskiego i wszedł w skład powiatu węgrowskiego w departamencie siedleckim. W tym czasie bardziej już przypominał dużą wieś niż miasto. Od 1815 r. należał doKrólestwa Polskiego. Podczaspowstania listopadowego pod Liwem na początku 1831 r. rozegrała siębitwa wojsk polskich z wojskami rosyjskimi, której celem było odparcie próby przedarcia się Rosjan przez most na Liwcu i osłonięcie Warszawy przed kontruderzeniem gen. Dybicza. W 1866 r. ukazem carskim za udział mieszkańców Liwu wpowstaniu styczniowym władze rosyjskie odebrały mu prawa miejskie. Od tej pory miejscowość była już tylko wsią sąsiadującą z większym organizmem miejskim, jakim jestWęgrów.

• Ruiny gotyckiego zamku obronnego książąt mazowieckich wzniesionego przed 1429 r. Później gruntownie przebudowanego w XVI i XVII w., zniszczonego podczas potopu szwedzkiego i wojny północnej. Zachowała się jedynie wieża bramna, część murów okalających i fundamentyDomu Dużego.
• Dwór kancelarii starostwa z 1782 r. wzniesiony na miejscu zamkowegoDomu Mniejszego. Obecnie siedziba muzeum.
• Kościół parafialny św. Leonarda wzniesiony w stylu neogotyckim w latach 1905–1907 według projektuJózefa Piusa Dziekońskiego
• Drewniane domy i wiejskie zabudowania gospodarcze z XIX i pocz. XX w.

 Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani z Liwem‎.

• Oficjalna Strona Urzędu Gminy Liw
• Liw, [w:]Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 355 .
• Liw, [w:]Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 239 .

• Liw
• Dawne miasta w województwie mazowieckim
• Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)
• Miasta w Polsce lokowane w XV wieku
• Miejsca obrad sejmików I Rzeczypospolitej

• Uniwersalny szablon cytowania – brak strony