Laos znajduje się naPółwyspie Indochińskim w południowo-wschodniej Azji. Jest jedynym państwem regionu pozbawionym dostępu do morza. Od północy graniczy zChinami, od wschodu zWietnamem, od południa zKambodżą iTajlandią, od zachodu zMjanmą. Jest prawie w całości porośnięty lasem. Na północy kraju rozciągają się liczne wyżyny i góry. Najwyższym szczytem jestPhou Bia (2817 mn.p.m.). Na północnym wschodzie tereny wyżynne przechodzą wRówninę Dzbanów. Na południu rozciąga się wąski pas lądu opadającego ku płaskowyżowiBolovens. W czasach kolonialnych rozciągały się tu liczne plantacje kawy ifrancuskie ośrodki wypoczynkowe. RzekaMekong w znacznej części jest rzeką graniczną z Tajlandią.
W Laosie panujeklimat monsunowy – od końca maja do końca października trwa pora gwałtownych deszczów tropikalnych, zaś od grudnia do kwietnia pora sucha z wysokimi temperaturami. Krótka wiosna i jesień wypełniają czas pomiędzy tymi dwiema porami.
W VII–I w. p.n.e. zasiedlony przez napływową ludność z południowych Chin. Wraz z rozwojem rolnictwa (wcześniej Laotańczycy zajmowali się głównie myślistwem i zbieractwem) pojawiły się pierwsze księstwa laotańskie, a więc Sikhottabong i Candapuri. Laos stał się celem ekspansji sąsiednich państw. W II wieku n.e. kraj znalazł się pod wpływamihinduistycznego imperiumCzampa, a część środkowego Laosu weszła w skład państwaFunan. Na przełomie VII i VIII wieku, na skutek ekspansjimońskiego królestwaDwarawati, Laos przyjąłbuddyzm. W kolejnych latach umocniły się wpływy Tajów. W roku 1353 Laotańczycy zrzucają władzętajskiego królestwa Ayutthaya i zakładają własne zjednoczone państwo Lan Czang. Po śmierci króla Setthathiratha II Lan Czang zostaje w 1707 roku podzielony na 3 królestwa: Vientiane, Champasak i Luang Prabang. Viang Chan zostaje podbite przez Tajlandię w roku 1828, zaś Champassak i Luang Prabang znalazły się od 1893 roku pod protektoratemfrancuskim. W czasie II wojny światowejIndochiny Francuskie były okupowane przezCesarstwo Wielkiej Japonii (choć formalnie pozostawał pod administracjąPaństwa Francuskiego)[2].
W 1945 roku w chwili upadku potęgi Japonii powstał antykolonialny ruch wyzwoleńczy Lao Issara. Lao Issara w październiku 1945 roku ogłosił niepodległość kraju i powołał rząd. W 1946 Francja wysłała do Laosu wojska i opanowała sytuację w kraju. W 1949 roku Francja nadała Laosowi formalną niezależność w ramachUnii Francuskiej. Spowodowało to rozłam w szeregach podziemnej Lao Issara, w ramach którego powstał partyzanckiPathet Lao, a jeden z liderów Lao Issara, książęTiao Souphanouvong, przedostał się doDemokratycznej Republiki Wietnamu, gdzie trwałaI wojna indochińska i nawiązał współpracę z tamtejszymi niepodległościowcami zViệt Minhu. Souphanouvong został mianowany liderem Pathet Lao i jego politycznego skrzydła. Oddziały partyzanckie Pathet Lao przy pomocy Việt Minhu zajęły część obszarów państwa. W 1953 roku Francja nadała Laosowi formalną niepodległość i wycofała się z kraju,co zostało potwierdzone nakonferencji genewskiej rok później[2].
Od lat 50. na sile przybrały starcia między Pathet Lao a rządemKrólestwa Laosu, co zaowocowało wybuchem długoletniej wojny domowej (konflikt laotański). W 1957 Pathet Lao przekazało rządowi królewskiemu kontrolę nad zajmowanym terenem w zamian za teki ministerialne dla dwóch przedstawicieli ruchu. Jednym z nowych ministrów został książę Souphanouvong. Przeprowadzone rok później wybory umocniły wpływy ruchu. Na skutek interwencji Amerykanów rząd został zmuszony do ustąpienia, a pomoc amerykańska dla króla została zawieszona. Amerykanie zastąpili dotychczasowy rząd, rządem konserwatystów, który przystąpił do zbrojnej kampanii przeciwko Pathet Lao[3]. W sierpniu 1960 roku Kong Le dokonał udanego zamachu stanu wWientianie i wezwał wszystkie obce wojska – przede wszystkim Amerykanów – do opuszczenia kraju, Pathet Lao udzieliła mu swego poparcia. Po zdławieniu puczu przez wojska prorządowe Kong Le i siły Pathet Lao, osłaniane przez siły północnowietnamskie wycofały się na północ[4]. Osłabiony rząd Laosu zyskał sobie przychylnośćUSA, które pomiędzy 1962 a 1971 roku dostarczyły władzom Laosu około 500 milionów USD pomocy wojskowej, nie licząc kosztów wyposażenia i wyszkolenia oddziałów paramilitarnych i nieregularnych zwalczających Pathet Lao[5].
Pod koniec lat 60. wojska Pathet Lao odnosiły kolejne sukcesy militarne, rozbijając oddziały królewskie wspierane przez armie amerykańską i tajską[6]. W 1973 roku, po upadku prawicowego rządu, doszło do zawarcia koalicji rządowej przez Pathet Lao i neutralistów, czyli zwolenników generała Konga Le. Pełne zwycięstwo Pathet Lao w 1975 roku umożliwiło zwycięstwo sił komunistycznych wwojnie wietnamskiej – wietnamscy komuniści wsparli Pathet Lao, co przyczyniło się do zakończenia w grudniu 1975 roku okresu długoletniej wojny domowej, likwidacji monarchii i utworzenia Laotańskiej Republiki Ludowo–Demokratycznej. Na czele republiki jako prezydent stanął książę Souphanouvong. Prezydent poparty został przezLaotańską Partię Ludowo-Rewolucyjną, która stała się partią rządzącą[7]. Souphanouvong zawarł z socjalistycznym Wietnamem sojusz militarny, który pozwolił wojskom wietnamskim na stacjonowanie w kraju do 1988 roku – miało to na celu pomóc rządowi Laosu w likwidacji niedobitków wspieranej przez Amerykanów partyzantkiHmongów[8]. Laotańska Republika Ludowo–Demokratyczna prowadziła politykę ścisłego sojuszu zeSocjalistyczną Republiką Wietnamu. W 1977 roku podpisano porozumienie o przyjaźni i współpracy gospodarczej, wojskowej i kulturalnej. W tym samym roku rząd w Wientianie podjął decyzję o bombardowaniu baz partyzantów, złożonych głównie z dążących do utworzenia własnego państwa członków plemienia Hmong, wspieranych w czasie wojny indochińskiej przezCIA. Jednocześnie począwszy od 1975 nasilił się eksodus ludności cywilnej Laosu, w tym dużej części członków plemienia Hmongów i inteligencji będącej przeciwnikami nowego rządu[9].
Od 1986 roku po rezygnacji prezydenta Souphauvonga rządy w państwie przejął były dowódca oddziałów wojskowych Pathet Lao, premierKaysone Phomvihan. Rozpoczęto przywracanie mechanizmów rynkowych w gospodarce, znormalizowano stosunki zChRL i Tajlandią. W ideologii państwowej wprowadzono odwołania dobuddyzmu. Rozluźniono stosunki z Wietnamem – w 1988 wycofano z Laosu ostatnich 50 tys. żołnierzy wietnamskich. W 1992 roku po śmierci prezydenta Phomvihane rządy przejął prezydentKhamtai Siphandon,liberalizując gospodarkę, likwidując w znacznym stopniu kontrolę rządzącej partii nad gospodarką i otwierając zamkniętą do tej pory granicę z Tajlandią w rezultacie czego do kraju powróciło kilka tysięcy uchodźców[2].
Jedyną legalną partią polityczną jest Laotańska Partia Ludowo-Rewolucyjna.Głową państwa jestprezydent wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Szefem rządu jestpremier wybierany przez prezydenta za aprobatą parlamentu. Laos jest republiką z jednoizbowym parlamentem –Sapha Heng Xat (Zgromadzenie Narodowe) liczącym 109 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Zgodnie z konstytucją z 1991 roku Zgromadzenie Narodowe liczyło 85 deputowanych. W roku 1997 na wniosek prezydenta liczba miejsc wzrosła do 99, a w lutym 2002 roku do 109. Władza wykonawcza należy dorządu powoływanego przez prezydenta.
Emisjarównoważnika dwutlenku węgla z Laosu wyniosła w 1990 roku 7,705 Mt, z czego tylko 0,215 Mt stanowił dwutlenek węgla. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 50 kg dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1 dolarPKB 30 kg. Emisjemetanu odpowiadają za przytłaczającą większość emisji, a do pierwszej dekady XXI w. włącznie emisjepodtlenku azotu przewyższały emisje dwutlenku węgla. Emisja dwutlenku węgla prawie cały czas rosła, zwłaszcza w XXI w. Wzrost emisji dwutlenku węgla nastąpił w prawie wszystkich grupach źródeł, przy czym o ile na początku lat 90. XX w. dominowała emisja z transportu, o tyle z czasem jej udział spadł, na rzecz emisji przemysłowych. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 3,613 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 519 kg i w przeliczeniu na 1 dolar PKB 77 kg[11].
Luang Prabang, młoda kobieta podczas festiwalu Hmong.
Skład demograficzny nie jest jasny, jako że rząd dzieli ludność na trzy grupy zależnie od wysokości, na jakich żyją, niezależnie od ich pochodzenia etnicznego, na Laotańczyków nizinnych (Lao Loum), wyżynnych (Lao Theung) i górskich (Lao Soung). Spośród 6,5 miliona ludzi mieszkających w Laosie większość żyje w dolinieMekongu i jego dopływach. Gęstość zaludnienia wynosi 28 osób/km², a najgęściej zaludnionym obszarem jestPrefektura Wientian. 69% populacji toLaotańczycy, którzy należą do tajskiej grupy językowej i zasiedlili ten obszar, przybywając zChin w pierwszym tysiącleciu n.e. Laotańczycy to głównie mieszkańcy nizin. 22% ludności to mniejszości wywodzące się z językowej grupymon-khmer, takie jakKhmu,Lamet iLua. Razem z mniejszymi populacjamiKatang,Katu,Alak,Makong iBrau tworzą grupę Lao Theung. W wyżynnych regionach kraju żyją mniejszości narodowe, takie jakHmong (Miao),Mien (Yao),Shan i kilka grup należących do tybetańsko-birmańskiej grupy językowej.
Laos dysponuje trzemarodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi,marynarką wojenną orazsiłami powietrznymi[13]. Uzbrojenie sił lądowych Laosu składało się w 2014 roku m.in. z 55 czołgów, 195 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 149 zestawówartylerii holowanej, a marynarka wojenna dysponowała 20 okrętami obrony przybrzeża[13]. Laotańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 12samolotów transportowych oraz 11śmigłowców. Wojska laotańskie w 2014 roku liczyły 30 tys. żołnierzy zawodowych oraz 100 tys. rezerwistów. Według rankinguGlobal Firepower (2014) laotańskie siły zbrojne stanowią 102. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 18,5 mln dolarów (USD)[13].
↑Kenneth Conboy: War in Laos 1954-1975. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, 1994. s. 61,ISBN 0-89747-315-9.
↑Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartosek, Jean-Louis MargolinCzarna Księga Komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania. Prószyński i S-ka, Warszawa 1999,ISBN 83-7180-326-5, s. 540.
↑Państwoin statu nascendi;Palestyńskie Władze Narodowe to tymczasowa struktura zarządzająca obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu do czasu uzyskania niepodległości przez Palestynę
.svg)
