Ten artykuł dotyczy rodzaju budowli. Zobacz też:inne znaczenia tego słowa..svg)
Labirynt (gr.λαβύρινθοςlabýrinthos) – budowla odznaczająca się bardzo zawiłym układem dużej liczby pomieszczeń i łączących je krętych ciągów korytarzy, co utrudniało niepowołanym osobom dostęp do usytuowanego zwykle centralnie, strzeżonego pomieszczenia (np. grobowca, skarbca)[1].
Używany jest czasami w matematyce i w logice. Słowo labirynt jest niegreckiego pochodzenia, uważa się, że pochodzi od przedgreckiego (lidyjskiego) słowalabrys, które oznaczało obusiecznytopór[2].
Labirynt znany jest od czasów starożytnych: stosowano go w starożytnejMezopotamii i starożytnymEgipcie (stosowany był w królewskich grobowcach). W sztuce greckiej i rzymskiej wyobrażenia labiryntu występowały często w malarstwie wazowym, na mozaikach, monetach jako skomplikowane figury geometryczne o układzie centralnym. Z mitologii znany jest labirynt kreteński. Został zbudowany przezDedala i znajdował się w pałacu wKnossos, naKrecie. W nim, według greckiegomitu, uwięziony był potwórMinotaur.Labrysy (topory) do obrony przed Minotaurem, miały się jakoby znajdować w komnacie królaMinosa – stąd tę komnatę, a także cały pałac, nazwanolabyrinthos.
Jako figura geometryczna o skomplikowanym, najczęściej spiralnym lub meandrowym rysunku, układana była z płyt w posadzce nawy głównej w średniowiecznychgotyckich katedrach. Labirynty z XII i XIII wieku można zobaczyć np. wkatedrze w Chartres ikatedrze w Amiens – w północnejFrancji oraz wSienie weWłoszech. Przebycie tych labiryntów na kolanach, odmawiając modlitwy, zastępowało odbycie pielgrzymki do odległego kraju[3].
Labirynty stosowano także w parkach, ogrodach, a także współcześnie stosuje się na polach jako atrakcję turystyczną. Najbardziej znane labirynty polowe tworzone są z kukurydzy. Jest ona wystarczająco wysoka, aby ukryć kręte ścieżki.
Jeżeli wszystkie ściany labiryntu są ze sobą połączone, wystarczy cały czas trzymać się wyłącznie strony lewej lub wyłącznie strony prawej. Wtedy prędzej czy później wyjdzie się z labiryntu.
Labirynt może być unikursalny, tzn. taki który ma tylko jedno wejście i wyjście i jedną drogę między nimi[2]. Drugim rodzajem jest labirynt nieunikursalny, inaczej zawiły – w którym może występować wiele wejść, dróg oraz ślepe uliczki. W języku angielskim określany jako„maze” w odróżnieniu od„labyrinth” oznaczającego labirynt unikursalny[4].
Symbol labiryntu jestarchetypem znanym na całym świecie: odAzji, przezAfrykę iEuropę aż poAmerykę Płd. Początki powstawania struktury znaczeniowej symbolu sięgają czasów zamieszkiwania ludzi w jaskiniach i wiążą się z wynikającymi z tego tajemnicami, lękami, etc. Symbole labiryntu jako ryty naskalne pojawiają się w jaskiniach w okolicachPontevedra wHiszpanii (datowane na okres 900–500 p.n.e.) i wVal Camonica weWłoszech[5] (750–550 p.n.e.).
Jego znaczenie jest tak samo skomplikowane jak sam wzór. Konotacje z istniejącymi labiryntami-budowlami, mającymi często charakter obronny, lub utrudniający dostęp spowodowały powstanie symboliki ochronnej – wizerunek labiryntu umieszczano na greckich domach dla zmylenia złych duchów. Najczęściej utożsamiany jest jednak z rytuałem „przejścia” czyinicjacji – symbolicznym powrotem do łona matki, „śmiercią” i odrodzeniem. W tym sensie rozumiany może być jako symbol poszukiwania duchowego centrum, dążenia do samopoznania. Do celów rytualnej inicjacji symbol labiryntu wprowadzano do wczesnych świątyń. Umieszczany na posadzce wizerunek labiryntu był częstokroć miejscemrytualnych tańców, naśladujących trasęSłońca na niebie. W symbolicekatolickiej umieszczany na posadzkachśredniowiecznych kościołów labirynt symbolizował „drogi prowadzące doJerozolimy”[6]. Najbardziej znany labirynt tego typu znajduje się wkatedrze Chartres weFrancji.
 | Zobacz galerię związaną z tematem:Labirynt |
 | Zobacz hasłolabirynt w Wikisłowniku |
