Kwiatostan (ang. inflorescence,łac.inflorescentium) – wyodrębniające się od pozostałej częścirośliny skupienie rozgałęzieńpędów zakończonychkwiatami. W obrębie kwiatostanu znajdować się mogą poza nimi także liście przykwiatowe (podkwiatek iprzysadka), a sam kwiatostan bywa wsparty liściem zwanympodsadką[1].
Chociaż w typowej formie kwiatostan wykształcił się uroślin okrytozalążkowych, w języku polskim mianem kwiatostanów określa się takżeszyszki żeńskie (makrostrobile) jak i szyszki męskie (mikrostrobile)roślin nagozalążkowych[1].
U roślin okrytozalążkowych wyróżnia się dwa podstawowe typy kwiatostanów: groniaste i wierzchotkowate, różniące się sposobem rozgałęzienia[1].
Mają wyraźną oś główną rozgałęziającą sięjednoosiowo (monopodialnie), rosnącą i wydającą kolejne odgałęzienia boczne. W kwiatostanach groniastych kwiaty rozwijają się od nasady w kierunku wierzchołka, czyli od zewnętrznych części kwiatostanu ku środkowi. Najstarsze kwiaty znajdują się w efekcie u podstawy albo w zewnętrznych częściach kwiatostanu, zaś najmłodsze na szczycie lub w środku rozgałęzień. We wszystkich kwiatostanach groniastych oś główna przewyższa osie boczne. W kwiatostanach groniastych wyróżnia się:
- proste – osie I rzędu nie rozgałęziają się:
- grono – na osi głównej zakończonej kwiatem osadzone są kwiaty na szypułkach wyrównanej długości (np.konwalia,rzepak),
- baldachogrono – szypułki kwiatowe o niejednakowej długości wyrastają z osi głównej i dorastają do jednego poziomu (np.jarzębina,jabłoń),
- kłos – kwiaty są bezszypułkowe, siedzą bezpośrednio na osi (np.babka,rdest).
- baldach – oś główna skrócona, osie I rzędu osiągają zbliżoną wysokość (czosnek,bluszcz).
- główka – oś główna zgrubiała, często wypukła (osadnik), kwiaty siedzące lub krótkoszypułkowe (np.koniczyna),
- koszyczek – oś główna rozszerzona i spłaszczona (osadnik), kwiaty bezszypułkowe. U części gatunków wszystkie kwiaty koszyczka są jednakowe, ale u innych pojawia się zróżnicowanie nakwiaty języczkowate występujące na brzegu orazkwiaty rurkowate umieszczone wewnątrz (np.stokrotka,słonecznik).
grono
baldachogrono
kłos
kotka
kolba
baldach
główka
koszyczek
- złożone – mają rozgałęzienia dalszych rzędów:
kłos złożony
wiecha
baldach złożony
Mają kwiat na szczycie osi, który kończy jej wzrost na długość (zamknięte), rozgałęziają sięsympodialnie. Gdy oś główna zakończy wzrost – rozwija się jedno lub więcej odgałęzień bocznych, każde z kwiatem szczytowym kończącym jego wzrost (rośliny, które wytwarzają tylko pojedynczy kwiat na szczycie pędu kończący jego wzrost nazywane sąhaplokaulicznymi). Kwiaty kwitną kolejno od środka, tj. od szczytu osi głównej, do coraz dalszych od niego odgałęzień bocznych. Kwiatostany wierzchotkowe dzieli się na[1]:
- wierzchotka jednoramienna (monochazjum) – z pojedynczymi rozgałęzieniami osi na kolejnych rzędach:
- sierpik – odgałęzienia kwiatostanu jednostronne, kwiaty ułożone w linii prostej (np.niezapominajka,żywokost),
- skrętek – odgałęzienia jednostronne, kwiaty ułożone zygzakowato (np. upomidora),
- dwurzędka – odgałęzienia kwiatostanu naprzemienne po obydwu stronach, kwiaty na szypułkach o wyrównanej długości (niektóre gatunkikosaćca),
- wachlarzyk – odgałęzienia kwiatostanu naprzemienne po obydwu stronach, kwiaty na szypułkach o różnej długości (najstarsze najdłuższe) w efekcie kwiaty znajdują się na jednym poziomie (np.lulek czarny).
- wierzchotka dwuramienna (dichazjum) – pod każdym kwiatem szczytowym znajdują się rozgałęzienia po dwa naprzeciwległe kwiaty boczne (np.rogownica),
- wierzchotka wieloramienna, wielopromienista (pleiochazjum) – wytwarza w podobny sposób jak wierzchotka dwuramienna nie dwa, lecz kilka kwiatów (wilczomlecz),
- wiecha z wykształconym kwiatem szczytowym, który kończy wzrost (np.winorośl,lilak):
- kłębik – gęsty i drobny kwiatostan wierzchotkowy o skróconej osi i krótkoszypułkowych lub siedzących kwiatach (np.komosa)[1][2]
- pęczek – kwiatostan wierzchotkowy o skróconej osi i kwiatach osadzonych na dłuższych szypułkach (np.wiąz)[2].
Kwiatostany w różnych grupach systematycznych roślin ulegają daleko idącej modyfikacji trudnej do ujęcia w klasycznejtypologii morfologicznej. Wyróżnia się m.in. kwiatostany złożone zawierające na szczycie osi głównej kwiatostan główny (pierwotny), a na bocznych – kwiatostany boczne (określane jako pędy powtarzające – parakladia)[3], kwiatostany pośrednie, z osią główną jak u wiechy lub grona, na której rozgałęzienia boczne mają charakter wierzchotek (tyrs, wiecha wierzchotkowa)[4]. U niektórych roślin pnących (np. uOphiocaulon cissampeloides ibowiei pnącejBowiea volubilis) kwiatostany ulegają modyfikacjom zmieniającym je w organy przypominającewąsy czepne – kwiaty ulegają redukcji, szypuły sztywnieją i stają się hakowate[5]. W rodzinieobrazkowatych u wielu przedstawicieli występująkwiatostany pułapkowe[1]. U wielu roślin poza kwiatami w obrębie kwiatostanów powstająbulwki służące do rozmnażania wegetatywnego. Specyficzne kwiatostany powstają w niektórych rodzinach, np. uwilczomleczowatych kwiaty zebrane są wcyjacjum. Ufigowcówosadnik tworzy dzbanuszkowatą otoczkę wokół kwiatów (ang.hepanthodium). U wielu roślin kwiatostan wykształca się w sposób przypominający pojedynczy kwiat i określany jest wówczaspseudancjum[5].
- ↑abcdefAlicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 376, 445-446.ISBN 83-214-1305-6.
- ↑abMarek Snowarski: Kwiatostany wierzchotkowe. [w:]Atlas roślin Polski atlas-roslin.pl [on-line]. [dostęp 2013-02-13]. (pol.).
- ↑Strasburger E., Noll F., Schenck H., Schimper A. F. W.: Botanika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1972, s. 181-182.
- ↑Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 19.ISBN 978-83-01-14342-8.
- ↑abAdrian D. Bell, Alan Bryan: Plant form. Portland, London: Timber Press, 2008, s. 174-177.ISBN 978-0-88192-850-1.
.svg)
.svg)
.svg)
.PNG)
