Kwas solny otrzymuje się poprzezabsorpcję w wodzie gazowegochlorowodoru. Jest to proces bardzo silnieegzotermiczny, przez co mieszanina gwałtownie się rozgrzewa. Z tego względu absorpcję prowadzi się przez przepuszczanie gazowego HCl nad powierzchnią wody wabsorberze powierzchniowym np. w tzw.turylach. Chlorowodór może pochodzić z reakcjikwasu siarkowego zchlorkiem sodu (solą kamienną; od tej metody pochodzą zwyczajowe nazwy kwasu w wielu językach, np.pol.kwas solny, niem.Salzsäure,ros.соляная кислота,ang.spirit of salt lubmuriatic acid,fr.acide muriatique)[b], ze spalaniawodoru wchlorze lub być produktem ubocznym innych procesów przemysłowych, np.chlorowania związków organicznych.
W efekcie kwas solny jest jednym znajmocniejszych kwasów nieorganicznych (niska wartość pKa) – jego wartość w skali pKa jest znacznie niższa niż np.kwasu siarkowego czyazotowego. Dla związków tych skala ta nie przedstawia jednak całkowicie prawdziwego obrazu[c], w związku z czym wobec ich stężonych roztworów stosuje się częstofunkcję kwasowości Hammetta, która mówi, że są one tak naprawdę od kwasu chlorowodorowego mocniejsze (stężony kwas siarkowy ponad dwukrotnie)[13]. Kwas solny nie ma też w dodatku własności utleniających i jest lotny, co sprawia, że jest mniej żrący od mocnychkwasów tlenowych – działaniu stężonego kwasu solnego ulegają m.in. tkaniny,papier oraz skóra. Poza wspomnianymi, do kwasów o mocy większej niż kwas solny należą teżkwas nadchlorowy,bromowodorowy,jodowodorowy orazsuperkwasy.
Rozpuszczalność chlorowodoru w wodzie spada wraz ze wzrostem temperatury. W temperaturze 0°C (podciśnieniem normalnym) rozpuszczalność HCl w wodzie wynosi 82,3 g/100 g, a w 60 °C 56,1 g/100 g[14]. Maksymalne stężenie kwasu solnego jakie można uzyskać w temp. 0 °C wynosi 45,148% (pod ciśnieniem normalnym)[15]. Ze stężonego kwasu solnego ulatnia się gazowy chlorowodór, który z kolei reaguje z wilgocią w powietrzu, tworzącmgłę. Z tej przyczyny stężony kwas solny określa się jako „dymiący”. Kwas solny o stężeniu poniżej 30% nie wykazuje już tendencji do dymienia.
Gęstość (g/cm³) kwasu solnego o różnych stężeniach w różnych temperaturach[16]
Kwas solny jest niezwykle istotnym czynnikiem trawiennym większości zwierząt. Jest on wydzielany w żołądku przez specjalnekomórki okładzinowe. Zadaniem kwasu solnego wukładzie trawiennym jest:
Jest jednym z najważniejszych kwasów w przemyśle (m.in.przemysł włókienniczy,tworzyw sztucznych, farmaceutyczny, garbarstwo, cukrownictwo, produkcjabarwników,ekstrakcja rud). Wykorzystuje się go także do oczyszczania powierzchni metali oraz w geologii do analizy minerałów. Ponadto, wraz z kwasem azotowym tworzywodę królewską, stosowaną m.in. do roztwarzaniametali szlachetnych.
Kwas solny może być wykorzystywany do produkcjinarkotyków i jest sklasyfikowany w kategorii 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego z roku 2004 w sprawie prekursorów narkotykowych[17].
↑Zwyczajowa nazwa „kwas solny” pochodzi od dawnej metody jego otrzymywania ze stężonegokwasu siarkowego isoli kamiennej (kwas z soli).
↑Nazwy zwyczajowe: ang.muriatic acid, fr.acide muriatique, łac. Acidum muriaticum (tj. „kwas z solanki” lub „kwas z wody morskiej”)[10] itp. wywodzą się z dawnego błędnego przekonania, że każdy kwas musi zawierać tlen, więc zapewne chlor jest tlenkiem pierwiastka, który roboczo nazwano „murium”[11] i próbowano go z chloru wyizolować[12].
↑Wartość pKa kwasu siarkowego i azotowego przedstawia moc tylko ich rozcieńczonych roztworów, jako że w bardziej stężonych, w których kwas solny nie występuje, wzrasta ich autodysocjacja, której skala ta nie bierze pod uwagę; w związku z tym, nie można uznawać ich za mniej mocne od kwasu solnego tylko na podstawie tej skali[13].
↑AleksanderA.TrummalAleksanderA.,LauriL.LippingLauriL.,IvariI.KaljurandIvariI.,Ilmar A.I.A.KoppelIlmar A.I.A.,IvoI.LeitoIvoI.,Acidity of Strong Acids in Water and Dimethyl Sulfoxide, „The Journal of Physical Chemistry A”, 120 (20), 2016, s. 3663–3669,DOI: 10.1021/acs.jpca.6b02253(ang.).
↑3.3 Tablica własności związków nieorganicznych. W: Praca zbiorowa: Poradnik Fizykochemiczny, Dział nieorganiczny „C”. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1974, s. 157.
↑3.4.3.14 Rozpuszczalność chlorowodoru w wodzie. W: Praca zbiorowa: Poradnik Fizykochemiczny, Dział ogólny „A”. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1974, s. 123.
↑3.1.3.1 Gęstość wodnych roztworów kwasów nieorganicznych. W: Praca zbiorowa: Poradnik Fizykochemiczny, Dział ogólny „A”. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1974, s. 36–37.
