Dom w Chorzowie, w którym urodził się Kurt AlderTablica pamiątkowa na ścianie domu przy ul. Wolności 59 w Chorzowie
Rodzice Kurta posiadali pochodzenie chłopskie. Urodził się 10 lipca 1902 jako najstarsze dziecko Josepha i Marii z domu Lammel, w domu przy ulicy Wolności 59 (ówczesnaKaiserstrasse)[1]. Ojciec, urodzony w 1873 wSzybowicach kołoPrudnika[2], zajmował stanowisko nauczyciela mianowanego początkowo w szkole powszechnej nr III, a następnie nr V w Królewskiej Hucie.
Młodość spędził w Chorzowie. Edukację szkolną rozpoczął 1 kwietnia 1908 roku w męskiej szkole powszechnej nr V (obecnie Szkoła Podstawowa nr 4), w której nauczał jego ojciec. W 1913 kontynuował naukę w Wyższej Szkole Realnej o profilu matematyczno-przyrodniczym (obecnie Technikum Chemiczne), gdzie uczył się m.in. uKarla Doormanna(inne języki). Absolutorium uzyskał w grudniu 1921, a egzamin maturalny zdał 7 kwietnia 1922[3].
Rodzina Alderów przeżyła w Królewskiej Hucie okrespowstań śląskich iplebiscytu. Po zdaniu matury przez Kurta, w związku z podziałem pruskiejprowincji Śląsk, rodzina przeniosła się do Berlina, gdzie Alder rozpoczął studia z chemii naUniwersytecie Fryderyka Wilhelma[4]. Po semestrze zimowym przenieśli się doKilonii (prawdopodobnie w związku z służbowym przeniesieniem ojca), gdzie Alder kontynuował studia naUniwersytecie Chrystiana Albrechta, gdzie w czerwcu 1924 roku uzyskał absolutorium[5].
Swymi postępami w nauce zwrócił na siebie uwagę ówczesnego dyrektora Instytutu ChemiiOttona Dielsa. Diels prowadził wtedy badania nadreakcją addycjiestrów kwasu azodikarboksylowego do związków nienasyconych. Alder efekt swoich badań pod kierunkiem Dielsa uwieńczył pracą doktorską pod tytułemO przyczynie i przebiegu reakcji estru kwasu azodikarboksylowego (Über die Ursache und Verlauf der Azoester-Reaktion), którą obronił 24 lipca 1926 roku. Praca ta została wyróżniona i ogłoszona drukiem w lipskim wydawnictwie naukowym, a zadedykowana rodzicom. Kurt Alder dołączył na stałe do zespołu badawczego Ottona Dielsa, jako nienaukowy asystent naukowo-badawczy[5].
W latach 1927-1931 uzyskiwał prestiżowe stypendia im. Justusa Liebiga oraz stypendiaNotgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft[8].
14 stycznia 1930 roku habilitował się na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Kilońskiego, uzyskując tym samym prawo do prowadzenia wykładów uniwersyteckich (venia legendi). Objął stanowiskodocenta prywatnego. 15 września 1934 roku premier PrusHermann Göring mianował go profesorem nadzwyczajnym. Jako profesor nieetatowy dalej utrzymywał się ze stypendiów oraz z funduszu dla docentówWirschaftsbeihilfe für Privatdozenten[9].
Należące do IG Farben zakłady produkujące kauczuk „Buna-Werke Auschwitz” wMonowicach
W grudniu 1936 roku objął stanowisko kierownika laboratorium w zakładachIG Farben wLeverkusen, gdzie pracował nadkauczukiem syntetycznym „Buna”. W 1940 roku objął na Uniwersytecie w Kolonii kierownictwo Katedry Chemii Eksperymentalnej i Technologii Chemicznej oraz funkcję dyrektora Instytutu Chemii na tej uczelni[10].
W latach 1949–1950 pełnił funkcję dziekana wydziału Filozoficznego Uniwersytetu w Kolonii.
W grudniu 1950 roku otrzymał wraz z Ottonem DielsemNagrodę Nobla „za odkrycie i rozwójsyntezy dienowej”[11]. Była to druga nagroda przyznana w zakresie syntezy organicznej – po nagrodzie z 1912, przyznanejVictorowi Grignardowi iPaulowi Sabatierowi. Nagroda dla Aldera i Dielsa została uznana za początek odbudowy nauki niemieckiej po dyktaturze hitlerowskiej[12].
W roku 1979 na cześć Kurta Aldera jeden z kraterów na Księżycu został oficjalnie nazwany „Alder”[16]. W roku 2006 krater towarzyszący otrzymał nazwę „Alder E”[17].
W 1995 na jego domu rodzinnym przy ul. Wolności 59 w Chorzowie odsłonięto tablicę pamiątkową[18].
PiotrP.GreinerPiotrP.,Nobliści z Górnego Śląska: Otto Stern - z fizyki w 1943, Kurt Alder - z chemii w 1950, Maria Göppert-Mayer - z fizyki w 1963, Konrad Bloch - z medycyny lub fizjologii w 1964, Wrocław: "Rzeka", 1999,ISBN 978-83-911532-1-5 [dostęp 2025-10-04].
.jpg)
